Америкадағы заманауи бидің даму тарихы

Кіріспе

Америка Құрама Штаттарындағы қазіргі би – 20-шы ғасырда АҚШ-та дамыған заманауи бидің бір түрі. Африкалық-американдық қазіргі бидің де ерекше стилі қалыптасты.

Тарих

ХХ ғасырдың басында американдық музыканың дамуымен тығыз байланысты жаңа және ерекше американдық өнер түрі – қазіргі заманғы бидің пайда болуы болды. Алғашқы жаңашылдардың бірі – Изадора Дункан (1878–1927), ол классикалық балет позицияларының орнына таза, құрылымсыз қозғалысқа баса назар аударды. Дункан: «Бала кезімнен-ақ денемнің еркіндігін қозғалыс ырғағының өзегі деп санадым» деді. Концерттік би контекстінде табиғат пен денеге жасаған баса назары Америкада одан кейін келген заманауи бишілердің идеяларына әсер етті. Дегенмен, дамудың негізгі бағыты Рут Сент-Денис (1878–1968) пен оның серігі Тед Шонның (1891–1972) би компаниясынан басталады. Олар американдық көрермендер үшін экзотикалық саналған басқа елдердің бейнелерін зерттейтін туындылар жасады. Сент-Денистің шәкірті Дорис Хамфри (1895–1958) қоғам мен адамзат қақтығыстарына сырттан қарады. Сент-Денистің тағы бір шәкірті Марта Грэм (1893–1991), Нью-Йорктегі компаниясы қазіргі заманғы бидегі ең танымал компанияға айналды, ол ішкі құштарлықты білдіруге тырысты. Грэмнің көптеген танымал туындылары жетекші американдық композиторлармен, мысалы Аарон Коплендпен бірлесіп жасалған, соның ішінде «Аппалачи көктемі» бар. ХХ ғасырда АҚШ-та қазіргі заманғы бидің дамуы мен таралуына үлкен үлес қосқан фактор – Беннингтон колледжінің жазғы би мектебінің құрылуы болды. Бағдарлама 1934 жылы құрылып, биші-педагог Марта Хилл басқарды. Студенттер би техникасы, би композициясы, биге арналған музыка, оқыту әдістемелері, өндіріс, би тарихы және сындық теория бойынша сабақтарға қатысты. Мектеп профессорлық құрамында Марта Грэм, Хания Холм, Чарльз Вайдман және Дорис Хамфри сияқты танымал бишілер мен хореографтар болды, олардың көпшілігі еуропалық қазіргі заманғы және экспрессионист бишілерден оқыған. Беннингтон мектебі американдық қазіргі заманғы бишілерге өздерінің ерекше би жанрын дамыту үшін жиналуға мүмкіндік берді, сонымен қатар АҚШ-та университет деңгейіндегі би білім беру бағдарламаларының моделін құрды. Нақты пионерлері, шәкірттері мен қағидалары бар қазіргі заманғы би бүкіл елде және континентте оқытылатын және дамытылатын ерекше американдық өнер түрі ретінде пайда бола бастады. Кейінгі хореографтар би композициясының жаңа әдістерін іздеді. Мерс Каннингэм (1919–2009) кездейсоқтық процедураларын және сала бойынша композицияны енгізді. Марк Моррис (1956–) және Лиз Лерман (1947–) сияқты хореографтар бишілердің арық және жас болуы керек деген қағидаға қарсы шықты. Олардың сенімдері, жұмысқа алу саясаты мен қойылымдарындағы іс-әрекеттерінде, әдемі және қызықты қозғалыс жасқа немесе дене бітіміне байланысты емес екенін көрсетті.

Closely related to the development of American music in the early 20th century was the emergence of a new, and distinctively American, art form – modern dance. Among the early innovators was Isadora Duncan (1878–1927), who stressed pure, unstructured movement in lieu of the positions of classical ballet. Duncan said "from early childhood I have considered the freedom of my body essential to rhythm of movement". Her emphasis on the natural world and body in the context of concert dance influenced the ideas of the modern dancers who succeed her in America. The main line of development, however, runs from the dance company of Ruth St. Denis (1878–1968) and her husband partner, Ted Shawn (1891–1972), which produced work exploring images from other countries that were considered exotic by American audiences. St. Denis' pupil Doris Humphrey (1895–1958) looked outward for inspiration, to society and human conflict. Another pupil of St. Denis, Martha Graham (1893–1991), whose New York based company became perhaps the best known in modern dance, sought to express an inward based passion. Many of Graham's most popular works were produced in collaboration with leading American composers, such as "Appalachian Spring" with Aaron Copland. A significant contributing factor to the development and spread of Modern Dance in the United States in the 20th century was the establishment of Bennington College's Summer School of Dance. The program was established in 1934 and led by dancer/educator Martha Hill. Students attended classes in dance techniques, dance composition, music for dance, teaching methods, production, dance history and critical theory. The school's faculty included established dancers and choreographers such as Martha Graham, Hanya Holm, Charles Weidman and Doris Humphrey, many of whom had received their training from European Modern and Expressionist dancers. The Bennington School let American modern dancers assemble to develop a dance genre of their own identity, while at the same time established a model for University level education programs in dance in the United States. With clear pioneers, pupils and principles, modern dance began to emerge as a distinctly American art form to be taught and developed throughout the country and continent. Later choreographers searched for new methods of dance composition. Merce Cunningham (1919–2009) introduced chance procedures and composition by field. Choreographers as Mark Morris (1956–) and Liz Lerman (1947–) defied the convention that dancers must be thin and young. Their belief, put into action in their hiring practices and performances, is that graceful, exciting movement is not restricted by age or body type.

Африкалық-америкалық заманауи би

Африкалық-американдық заманауи би, Африка және Кариб аймағының қозғалыстарын (иілгіш торс және омыртқа, жамбастың анық айқындалуы, аяқ-қолдардың жеке оқшаулануы және полиритмиялық қозғалыстар) қатар пайдаланады. Есімдері танымал тұлғалар: Кэтрин Данэм (1909-2006) балетпен шұғылданған, 1936 жылы «Ballet Negre» ұйымын құрған, содан кейін Чикагода орналасқан «Кэтрин Данэм би компаниясын» құрды. 1945 жылы ол Нью-Йорк қаласында мектеп ашып, «Кэтрин Данэм техникасын», сондай-ақ балет және заманауи бимен үйлесімде Африка және Кариб қозғалыстарын оқытты. Тринидадта туған Перл Примус (1919-1994) Африка мен Кариб билерін пайдаланып, үлкен секірістермен ерекшеленетін күшті драмалық туындылар жасады. Ол өзінің билерін көбінесе афроамерикандық жазушылардың еңбектеріне және нәсілдік мәселелерге негіздеді, мысалы, Лэнгстон Хьюздің 1944 жылғы «Негр өзендер туралы айтады» және Льюис Алланның 1945 жылғы «Адамзаттың жемісі» (1945). Оның би тобы «Перл Примус би тілі институтына» айналды. Элвин Айли (1931-1989) Лестер Хортон, Белла Левицки және кейін Марта Грэмтің шәкірті болды. Ол бірнеше жыл концерттік және театрлық биде жұмыс істеді. 1958 жылы Айли және жас афроамерикандық бишілер тобы Нью-Йоркте «Элвин Айли американдық би театры» ретінде өнер көрсетті. Ол Техас, блюз, спиричуэлс және госпел туралы «қандағы естеліктеріне» сүйенді. Оның ең танымал және сынға ие жұмысы – «Аян» (1960). Элео Помаре (1937-2008) Колумбияда дүниеге келді, бірақ бала кезінде Нью-Йоркке көшіп келді, кейін «Элео Помаре би компаниясын» құрды. Кароль Джонсон, Род Роджерс, Гас Соломон және Перл Рейнольдспен бірге ол «Қара хореографтар қауымдастығын» құрды, ол MODE (Modern Organization for Dance Evolvement) ұйымының іргетасы болды. Оның туындылары көптеген бишілер мен хореографтарға, соның ішінде Австралияның аборигендеріне зор әсер етті. Кэрол Джонсон (1940 жылы туған) Помаре компаниясымен би биледі, «Қара би» ұғымын қалыптастыруға үлес қосты және NAISDA Dance College және Bangarra Dance Theatre нысандарында Австралияда үлкен мұра қалдырды.

African American modern dance blends modern dance with African and Caribbean movement (flexible torso and spine, articulated pelvis, isolation of the limbs, and polyrhythmic movement). Notable people included:
Katherine Dunham (1909 2006) trained in ballet, founded Ballet Negre in 1936 and then the Katherine Dunham Dance Company based in Chicago. In 1945, she opened a school in New York City, teaching Katherine Dunham Technique, African and Caribbean movement integrated with ballet and modern dance. Pearl Primus (1919 1994), born in Trinidad, drew on African and Caribbean dances to create strong dramatic works characterized by large leaps. She often based her dances on the work of black writers and on racial issues, such as Langston Hughes's 1944 The Negro Speaks of Rivers, and Lewis Allan's 1945 Strange Fruit (1945). Her dance company developed into the Pearl Primus Dance Language Institute. Alvin Ailey (1931 1989) studied under Lester Horton, Bella Lewitzky, and later Martha Graham. He spent several years working in both concert and theater dance. In 1958, Ailey and a group of young African American dancers performed as the Alvin Ailey American Dance Theater in New York. He drew upon his "blood memories" of Texas, the blues, spirituals and gospel as inspiration. His most popular and critically acclaimed work is Revelations (1960). Eleo Pomare (1937–2008) was born in Columbia, but moved to New York as a child, and later founded the Eleo Pomare Dance Company. With Carole Johnson, Rod Rodgers, Gus Solomon and Pearl Reynolds, he co founded the Association of Black Choreographers, which was the predecessor to the Modern Organization for Dance Evolvement, or MODE. His work had a profound impact on many dancers and choreographers, including Indigenous Australians. Carole Johnson (born 1940) danced with Pomare's company, contributed to the definition of "Black Dance", and leaves a huge legacy in Australia in the form of the NAISDA Dance College and Bangarra Dance Theatre.