Кіріспе

Америкалық биші және хореограф (1919–2009)

Мерсье Филипп "Мерс" Каннингем (16 сәуір 1919 – 26 шілде 2009) – 50 жылдан астам уақыт бойы американдық заманауи бидің алдыңғы қатарлы бишісі және хореографы болды. Ол басқа салалардағы суретшілермен жиі жұмыс істеді, соның ішінде музыканттар Джон Кейдж, Дэвид Тюдор, Брайан Ино және графикалық суретшілер Роберт Раушенберг, Брюс Науман, Энди Уорхол, Рой Лихтенштейн, Фрэнк Стелла және Джаспер Джонс; сондай-ақ, сәнді дизайнер Рей Кавакубо. Осы суретшілермен бірлесе жасаған туындылары би әлемінен тыс авангард өнеріне зор әсер етті. Хореограф, педагог және Мерс Каннингем би компаниясының жетекшісі ретінде Каннингем заманауи биге терең ықпал етті. Каннингеммен оқыған көптеген бишілер өздерінің жеке компанияларын құрды. Олардың қатарында Пол Тейлор, Реми Шарлип, Виола Фарбер, Чарльз Моултон, Кароль Армитаж, Дебора Хей, Роберт Кович, Фуфва д'Имобиль, Кимберли Бартосик, Фло Анка, Ян Ван Дайк, Джона Бокер және Элис Рейес бар. 2009 жылы Каннингем би қоры Каннингемнің шығармаларын жалғастыру және оның көркемдік мұрасын сақтау жоспарын жариялады. Каннингем өнер саласындағы ең жоғары наградаларға ие болды, соның ішінде Ұлттық өнер медалі және МакАртур стипендиясы. Ол сонымен қатар Жапонияның Praemium Imperiale сыйлығына және британдық Лоренс Оливье сыйлығына ие болды, Францияда Легион д'онёр орденінің офицері атанды. Каннингемнің өмірі мен көркемдік көзқарасы көптеген кітаптардың, фильмдердің және көрмелердің тақырыбы болды, ал оның туындылары Париж Опера Балеті, Нью-Йорк Сити Балеті, Америка Балет Театры, Уайт Оук Танс Проекті және Лондонның Рамберт Танс Компаниясы сияқты ұйымдар тарапынан ұсынылды.

Өмірбаян

Мерс Каннингэм 1919 жылы Вашингтон штатының Централия қаласында үш ұлының екіншісі болып дүниеге келді. Оның екі бауыры да әкесі Клиффорд Д. Каннингемнің қадамын басып, заңгерлік мамандыққа түсті. Каннингэм алғаш рет биді Централияда тұрған кезінде сезінді. Ол жергілікті мұғалім Мод Барретттен таққа қағу биін оқыды, оның күші мен шабыты Каннингемге биді сүйіп қалуға көмектесті. Оның музыкалық уақытты және ырғақты дәл сақтауға баса назар аударуы, оған музыканы түсінуге мүмкіндік берді, осы түсінігін ол кейінгі билерінде пайдаланды. 1937-1939 жылдары ол Сеатлдағы Нелли Корниш басқаратын Корниш өнер колледжінде актерлік өнерді оқыды, бірақ драманың мәтін мен мимикаға сүйенуі тым шектеулі және нақты екенін түсінді. Каннингем бидің екіұштылығын артық көреді, себебі ол оған қозғалысты зерттеуге кең мүмкіндік берді. Осы кезде Марта Грэм Каннингемнің билегенін көріп, оны өзінің труппасына шақырды. 1939 жылы Каннингэм Нью-Йоркке көшіп, алты жыл бойы Марта Грэм би труппасында солист ретінде биледі. 1944 жылдың сәуір айында Нью-Йоркте композитор Джон Кейджбен бірге өзінің алғашқы жеке концертін ұйымдастырды, Кейдж 1992 жылы қайтыс болғанға дейін оның өмірлік серігі және жиі серіктесі болды. 1953 жылдың жазында Блэк Маунтин колледжінде тұрақты оқытушы ретінде Каннингэм Мерс Каннингэм би труппасын құрды. Өмірі бойы Каннингэм 200-ден астам би және 800-нен астам «Ивенттер» немесе арнайы хореографиялық жұмыстар қойды. 1963 жылы ол Кейджбен бірге Уокер өнер орталығының алғашқы қойылымын жасады, осылайша Уокермен 25 жылға созылған ынтымақтастыққа бастау берді. Ол өнер көрсетулерінде билердің реттілігін анықтау үшін көбінесе «И Цзин» кітабын пайдаланды, ал бишілер көбінесе қойылым басталғанға дейін тәртіп туралы білмейтін. Каннингэм хореограф ретіндегі қызметінен басқа, 1990-шы жылдардың басына дейін өзінің труппасында биші ретінде өнер көрсетті. 1968 жылы Каннингэм Фрэнсис Старр редакциялаған «Өзгерістер: Хореография туралы жазбалар» атты кітабын жариялады, онда оның хореографиясының түрлі эскиздері жинақталған. Каннингэм Нью-Йоркте тұрып, өліміне дейін би труппасын көркемдік жетекші ретінде басқарды. Ол өзінің соңғы жұмысын, «Nearly Ninety» атты жаңа биін 2009 жылдың сәуір айында Нью-Йорктегі Бруклин музыка академиясында 90 жылдық мерекесіне арнап көрсетті. Сол жылы ол 90 жасында өз үйінде қайтыс болды.

Мерс Куннингэм би тобы

1953 жылы Мерс Каннингэм Блэк Маунтин колледжінде Мерс Каннингэм би компаниясын (MCDC) құрды. Компания жетекшісінің кеңістік, уақыт және технологияға деген радикалды көзқарасымен басшылыққа алып, компания ерекше стиль қалыптастырды, ол Каннингэмнің техникасын көрсетеді және адам қозғалысының мол мүмкіндіктерін ашады. Алғашқы компанияға бишілер Кэролин Браун, Виола Фарбер, Марианна Прегер Саймон, Пол Тейлор және Реми Чарлип, сондай-ақ музыканттар Джон Кейдж және Дэвид Тюдор кірді. 1964 жылы оның жұмысын қолдау үшін Каннингэм би қоры құрылды. MCDC 1964 жылы Еуропа мен Азияға алғашқы халықаралық гастрольдік сапарына шықты. Кейінгі жылдары компания Dia:Beacon-да екі жылдық резиденцияда болды, онда MCDC Ричард Серра, Дэн Флавин және Сол Левиттің галереяларында Каннингэмнің арнайы хореографиялық коллаждарын орындады. 2007 жылы MCDC Нью-Гэмпширдегі Дартмут колледжінде Каннингэмнің Раушенбергпен соңғы бірлескен жұмысы – XOVER премьерасын көрсетті. 2009 жылы MCDC Бруклин музыка академиясында Каннингэмнің "Nearly Ninety" атты жаңа туындысын таныстырды. Компания 2011 жылдың 31 желтоқсанында Park Avenue Armory-де өткен қойылыммен қоштасу турнесін аяқтады.

Ынтымақтастық

Мерс Каннингэм би компаниясы жиі көркем суретшілермен, сәулетшілермен, дизайнерлермен және музыканттармен бірлесіп жұмыс істеді. Каннингэмнің ең танымал жаңалықтарының көбі оның өмірлік серігі композитор Джон Кейджбен бірлесіп жасалды. Каннингэм мен Кейдж материалды жасау үшін кездейсоқ процедураларды қолданды, наратив және форманың көптеген көркемдік дәстүрлерін жоққа шығарды. Олар би мен оның музыкасының қасақана үйлесімді болуы керек емес деп мәлімдеді. Джон Кейдж өлгеннен кейін музыкалық директор қызметін Дэвид Тюдор атқарды. 1995 жылдан кейін MCDC музыка директоры Такехиса Косуги болды. MCDC басқа би компанияларына қарағанда заманауи композиторлардан көбірек тапсырыс берді. Оның репертуарында Кейдж бен Гордон Муммадан бастап Гэвин Брайарсқа дейінгі музыканттардың, сондай-ақ Radiohead, Sigur Rós және Sonic Youth сияқты танымал топтардың шығармалары болды. Компания сонымен қатар көптеген бейнелеуші суретшілермен және дизайнерлермен жұмыс істеді. Роберт Раушенберг, оның әйгілі "Комбинаттары" MCDC-нің алғашқы жұмыстарының декорациясын жасау үшін қолданған тәсілін көрсетеді, 1954 жылдан 1964 жылға дейін компанияның резиденциялық дизайнері болды. Жаспер Джонс 1967 жылдан 1980 жылға дейін көркемдік кеңесші, ал Марк Ланкастер 1980 жылдан 1984 жылға дейін қызмет етті. 1984 жылы Уильям Анастаси мен Дов Брэдшоу соңғы тағайындалған кеңесшілер болды. MCDC-мен ынтымақтастық жасаған басқа суретшілердің ішінде Дэниел Аршам, Тацита Дин, Лиз Филлипс, Рей Кавакубо, Рой Лихтенштейн, Брюс Науман, Эрнесто Нето, Фрэнк Стелла, Бенедетта Тальябуэ және Энди Уорхол бар.

Шақырлы операциялар

Каннингэм жұмыстың процесін өнімнен жоғары бағалады. Хореографияны жасауға деген зор қызығушылығынан ол өз жұмысында кездейсоқ әдістерді қолданды. Кездейсоқ процедура дегеніміз – қадамдардың немесе реттіліктің реті нақты орындалғанға дейін белгісіз болып, кездейсоқ шешіледі. Мысалы, "Suite by Chance" шығармасында ол хореографиялық реттілікті қалай құрастыру керектігін анықтау үшін монета лақтыруды пайдаланды. Белгісіздік – Каннингэмнің жұмысының тағы бір маңызды бөлігі. Оның көптеген шығармаларында бөлімдер немесе реттіліктер кез келген ретпен және кез келген уақытта орындалуы үшін репетицияланды. Кездейсоқ операцияларды қолдану – бұл көркемдік жауапкершіліктен бас тарту деп есептелсе де, Каннингэм дәстүрлі ынтымақтастық арқылы ешқашан тумаған жұмыстарға жететін процеске қуанды. Дегенмен, Каннингэм осылай жасалған әр шығарманы шедевр деп санады дегенді білдірмейді. "Жұмыс істемеген" билер репертуардан тез алынып тасталса, ал сәтті шыққандары кездейсоқ табылған жаңалықтар ретінде тойланды. Каннингэм "бейнелемеген" хореографияны қолданды, ол қозғалысқа баса назар аударады және міндетті түрде тарихи оқиғаларды, эмоционалдық жағдайларды немесе идеяларды бейнелемейді. Мұндай бейнелемеген би тарих бойында көптеген стильдерде кездеседі, бірақ Каннингэмнің негізгі ықпалы болған балет немесе Марта Грэм оны жиі қолданбады. Кездейсоқ процедураларды қолдану арқылы Каннингэм дәстүрлі құрылымды би түрінен бас тартты. Ол бидің бастамасы, ортасы немесе соңы болуы керек деп ойлаған жоқ.

Жұмыстардағы мысалдар

Солист және үш бишілі "Он алты би" (1951) шығармасында Каннингэм алғаш рет белгісіздік әдісін қолданды; әр қойылымда бөлімдердің тізбегі өзгеріп отырды. "Field Dances" (1963) шығармасында Каннингэм бишілерге көбірек еркіндік берумен тәжірибе жасады. Әр бишіге олар өздері қалағандай орындай алатын қимылдар тізбегі берілді. Бұл қалауынша кез келген уақытта кіру және шығу, оларды кез келген тәртіппен және қалаған санымен орындауды қамтыды. "Story" (1963) шығармасында Каннингэм костюмдер мен декорациялардың айнымалылығымен айналысты. Әр қойылым алдында бишілер дизайнер Роберт Раушенберг таңдаған ескі киімдер жинағынан киім таңдады. Раушенберг сондай-ақ театрда тапқан заттарынан әр қойылымға жаңа декорация жасауға жауапты болды. "Suite by Chance" (1953) – ол толығымен кездейсоқ процедуралар арқылы жасалған алғашқы жұмысы. Кеңістік, уақыт және позиция сияқты элементтерді тізімдейтін кестелер құрылды. Содан кейін, осы элементтердің әрқайсысын анықтау үшін тиысқандар лақтырылды. "Canfield" (1969) ойын карталарын пайдалану арқылы жасалды. Әр қимылға ойын картасы тағайындалды және кездейсоқ түрде таңдалды.

Технологияны пайдалану

Куннингхэмнің зерттеулерге және жаңашылдыққа деген өмір бойғы құштарлығы оны өнерге жаңа технологияларды енгізуде жетекші етті. Ол 1970 жылдары фильмде биді зерттеуді бастады, ал 1991 жылдан кейін Zella Wolofsky, Tom Calvert және Thecla Schiphorst жасаған LifeForms компьютерлік бағдарламасын пайдаланып хореографиялық жұмыстар жасады. Каннингэм сандық суретшілер Пол Кайзер және Шелли Эшкармен бірлесіп қозғалысты түсіру технологиясын зерттеді, нәтижесінде 1998 жылы SIGGRAPH-та тапсырыс беріліп, тұңғыш рет көрсетілген үш экранды анимация – Hand drawn Spaces дүниеге келді. Бұл сахнадағы BIPED биін тудырды, онда Кайзер мен Эшкар жобаланған декорацияны ұсынды. 2008 жылы Каннингэм қолдарға арналған Loops хореографиясын қозғалысты түсіру деректері ретінде Creative Commons лицензиясымен жариялады; бұл деректер OpenEnded Group тобымен бірдей атаудағы ашық кодтық ынтымақтастықтың негізі болды. Каннингэм киномен тәжірибе жасаған алғашқы хореографтардың бірі болды. Ол 1974 жылы фильм режиссері Чарльз Атласпен бірлесіп Westbeth видеосы үшін арнайы жұмыс жасады. 2009 жылы Каннингхэмнің жаңа медиаға деген қызығушылығы сахна артындағы Mondays with Merce веб-трансляциясын құруға себеп болды.

Перспектива

Сахна кеңістігін пайдалану Куннингэмнің хореографиясында да өзгерді. Оның туындыларында солистер дәстүрлі түрде құрмет тұтатын "алдыңғы және орталық" орны болмайды. Би сахнаның кез келген бөлігінде орындалуы мүмкін; оның тіпті алға қарай бағытталған болуы да қажет емес, оны кез келген бұрыштан қарауға болады (мысалы, Куннингэм студиясындағы қойылымдарда көрермендер L тәрізді конфигурацияда отырады). Көрерменнің назары ешқашан нақты бір орынға бағытталмайды, ол көбінесе көптеген қозғалыс орталықтарының арасынан таңдау жасауы тиіс. Мерс Куннингем кездейсоқтық пен таңдаусыздықты оң қасиеттер деп санады, себебі олар нағыз өмірде кездеседі. Сонымен қатар, жоспарда компанияның соңғы халықаралық гастролі, және соңында, Куннингэм би қоры мен Мерс Куннингэм би компаниясының таратылуы және барлық активтердің Мерс Куннингэм қорына берілуі көзделген. Мерс 90 жасында қайтыс болғаннан бастап, 2012 жылы өткен кеңестің соңғы отырысына дейін, Мұра жоспары компанияның бүкіл әлемдік мұралық турнесін аяқтауын және содан кейін таратылуын қамтамасыз етті. Мерс Куннингэм би компаниясының соңғы қойылымы 2011 жылдың 31 желтоқсанында Нью-Йорктегі Парк-авеню қарулы күштері үйінде (Armory) өтті. Мерс Куннингэм би компаниясы директорлар кеңесінің соңғы отырысы 2012 жылдың 15 наурызында Куннингэмнің Вест Виллаждағы Вестбет ғимаратының жоғарғы қабатындағы студиясында өткізілді.

Көрмелер

Каннингэмнің туындыларына арналған көптеген көрмелер ұйымдастырылды. Сонымен қатар, оның көркем өнері Маргарет Родер галереясында, ол 2023 жылдың 11 желтоқсанында қайтыс болғанға дейін ұсынылды. Нью-Йорк қалалық сахналық өнерлер кітапханасындағы "Invention: Merce Cunningham & Collaborators" көрмесі 2007 жылдың 13 қазанында жабылды. "Мерс Каннингэм: Cutting Edge-те билеу" атты MCDC үшін жаңа дизайн көрмесі 2007 жылдың қаңтарында Солтүстік Майамидегі Қазіргі заманғы өнер мұражайында ашылды. 2002 жылдың көктемінде Флорида штатының Форт-Майерс қаласындағы Эдисон колледжінің Көркемсурет галереясында Рон Бишоптың кураторлығымен Джон Кейдж, Роберт Раушенберг және Мерс Каннингэмге арналған үш көрме көрсетілді. Каннингэм мен оның серіктестері туралы ірі көрме, кураторы Герман Селант, алғаш рет 1999 жылы Барселонадағы Fundació Antoni Tàpies-те, кейін 1999 жылы Португалиядағы Fundação de Serralves-те, 2000 жылы Венадағы Museum Moderner Kunst Stiftung Ludwig-те және 2000 жылы Туриндегі Castello di Rivoli-дегі Museo d'Arte Contemporanea-да таныстырылды.

Таңдалған шығармалар

Куннингэм өзінің компаниясы үшін шамамен 200 хореографиялық қойылым жасады.

Жыл(дар) Атауы Музыка Костюмдер Жарық Декор Ескермелер Сілтеме
1956 1958 Suite for Five Джон Кейдждің фортепианоға арналған музыкасы Robert Rauschenberg Beverly Emmons
1960 Crises Конлон Нанкарроудың Player Piano-ға арналған Rhythm Studies Robert Rauschenberg
1968 Rainforest Дэвид Тюдор Джаспер Джонс (авторлық құқығы көрсетілмеген) Richard Nelson Энди Уорхолдың Silver Clouds
1970 Second Hand Джон Кейдждің Cheap Imitation Джаспер Джонс Richard Nelson (1970) Christine Shallenberg (2008) Джаспер Джонс
1975 Sounddance Дэвид Тюдордың Toneburst & Untitled (1975/1994) Mark Lancaster Mark Lancaster Mark Lancaster
1987 Fabrications Emanuel Dimas de Melo Pimenta's Short Waves & SBbr Dove Bradshaw Josh Johnson Dove Bradshaw
1993 CRWDSPCR John King's blues 99 Mark Lancaster Mark Lancaster Mark Lancaster
1994 Ocean Дэвид Тюдордың Soundings: Ocean Diary, Andrew Culver's Ocean 1–95 Marsha Skinner Marsha Skinner Marsha Skinner
1999 BIPED Gavin Bryars's Biped Suzanne Gallo Aaron Copp Paul Kaiser, Shelley Eshkar
2003 Split Sides Radiohead & Sigur Rós James Hall James F. Ingalls Robert Heishman, Catherine Yass
2004 Views on Stage Джон Кейдждің ASLSP & Music for Two Josh Johnson Ernesto Neto, Other Animal
2006 eyeSpace Mikel Rouse's International Cloud Atlas Henry Samelson Henry Samelson's Blues Arrive Not Anticipating What Transpires Even Between Themselves
2007 Дэвид Берманның Long Throw және/немесе Аннея Локвудтың Jitterbug Daniel Arsham Daniel Arsham's ODE/EON
XOVER Джон Кейдждің Aria (1958) & Fontana Mix (1958) Robert Rauschenberg's Plank Robert Rauschenberg's Plank
2009 Nearly Ninety John Paul Jones, Takehisa Kosugi, Sonic Youth Romeo Gigli's io ipse idem Brian MacDevitt Benedetta Tagliabue Franc Aleu-дің бейне дизайны

Құрмет пен марапаттар

Жыл Сыйлық Тапсырушы орган 1954 Гуггенхайм стипендиясы Джон Саймон Гуггенхайм ескерткіш қоры 1959 Гуггенхайм стипендиясы 1960 Dance Magazine сыйлығы Dance Magazine 1964 Медаль Швецияда би өнерін дамыту қоғамы 1966 Хореографиялық жаңару үшін алтын медаль Халықаралық би фестивалі 1972 BITEF сыйлығы Белград халықаралық театр фестивалі Құрметті диплом Иллинойс университеті, Урбана-Шампейн 1975 Нью-Йорк штатының сыйлығы Нью-Йорк 1977 Capezio би сыйлығы Capezio 1982 Самюэл Х. Скриппс американдық би фестивалінің хореографиядағы өмірлік жетістіктері үшін сыйлығы Американдық би фестивалі Командор Орден дез Ар э дез Леттр 1983 Өнер мен мәдениет саласындағы құрмет сыйлығы Нью-Йорк 1984 Құрметті мүшелік Американдық өнер және әдебиет академиясы 1985 Лоуренс Оливье сыйлығы Жаңа би өндірісі үшін ең үздік Society of London Theatre Кеннеди орталығының құрмет сыйлығы Джон Ф. Кеннеди ат. Өнер орталығы МакАртур стипендиясы МакАртур қоры 1987 Алгур Х. Медоуз өнер саласындағы үздік жетістіктері үшін сыйлығы Оңтүстік Методист университеті 1988 Dance/USA ұлттық құрмет сыйлығы 1989 Шевалье Орден дез Ар э дез Леттр 1990 Ұлттық өнер медалі АҚШ Конгресі Порселли сыйлығы Digital Dance Premier сыйлығы Еңбегі үшін сыйлық Performing Arts Presenters қауымдастығы 1993 Қосылу Ұлттық би мұражайы мен Даңқ залы Би және өнер көрсетілімі үшін үздік сыйлық Қонақ артист 1993 Құрмет медалі Комплутенс университеті (Мадрид) Векснер сыйлығы (Джон Кейджбен бірге) Векснер өнер орталығы Bessie Awards Dance Theater Workshop Тиффани сыйлығы Performing Arts Administrators халықаралық қоғамы 1995 Құрметті диплом Уэслиан университеті Карина Ари сыйлығының Grand Prix Video Danse жүлдесі Эллиот Капланмен бірге Алтын арыстан Венеция биенналесі Нелли Корниш өнер жетістіктері сыйлығы Cornish College of the Arts 1997 Ерекше еңбегі үшін медаль Барнард колледжі Grand Prix Société des Auteurs et Compositeurs Dramatiques 1998 Белгілі суретшілер сыйлығы Bagley Wright Fund 1999 Жино Тани би өнері сыйлығы Handel Medallion Нью-Йорк қаласы Изадора Дункан би өнеріндегі өмірлік жетістіктері үшін сыйлығы Hong Kong Academy for Performing Arts мүшесі Қала кілті Монпелье, Франция 2000 Нижинский арнайы сыйлығы Дороти мен Лиллиан Гиш сыйлығы Dorothy and Lillian Gish Prize Trust Living Legend Кітапхана Конгресі 2001 Елтаңба Мюлуз, Франция Париж қаласының медалі Париж мэрі Career Transition For Dancers сыйлығы Herald Archangel сыйлығы Village Award Greenwich Village Society for Historic Preservation құрметті диплом Эдит Коуэн университеті 2002 Китти Карлайл Харт өнер саласындағы ең үлкен жетістіктері үшін сыйлығы Arts & Business Council MATA Award Music at the Anthology қала медалі Дижон, Франция 2003 Эдвард МакДауэлл медалі MacDowell 2004 Офицер Орден дез Ар э дез Леттр 2005 Адамгершілік туралы құрметті докторлық диплом Миннесота университеті Praemium Imperiale Жапония өнер қауымдастығы 2006 Өнер саласындағы құрметті докторлық диплом Cornish College of the Arts 2007 Нельсон А. Рокфеллер сыйлығы Purchase College School of the Arts Монтгомери стипендиясы Дартмут колледжі 2008 Өнер саласындағы құрметті докторлық диплом Бард колледжі 2009 Би сыйлығы Jacob’s Pillow Dance Skowhegan Performance медалі