Кіріспе
Құс түрі. Күлгін принья немесе күлгін жұлдызша (Prinia socialis) – Cisticolidae тұқымдасына жататын шағын жұлдызша. Бұл принья Үндістан субконтинентінде тұрақты көбейетін құс, ол Үндістанның көп бөлігінде, Непалда, Бангладеште, Шығыс Пәкістанда, Бутанда, Шри-Ланкада және Батыс Мьянмада таралған. Үндістанның көптеген аймақтарындағы қалалық бақтар мен егістік жерлерде оны жиі кездестіруге болады. Оның кішкентай денесі, ерекше түстері және тік құйрығы оны анықтауды жеңілдетеді. Солтүстік популяцияларында қызыл қоңыр реңді құйрық және арқасы болады, сонымен қатар көбею және көбею маусымы емес кездегі қауырсындары ерекшеленеді, ал басқа популяцияларда мұндай айырмашылықтар байқалмайды.
The ashy prinia or ashy wren warbler (Prinia socialis) is a small warbler in the family Cisticolidae. This prinia is a resident breeder in the Indian subcontinent, ranging across most of India, Nepal, Bangladesh, eastern Pakistan, Bhutan, Sri Lanka and western Myanmar. It is a common bird in urban gardens and farmlands in many parts of India and its small size, distinctive colours and upright tail make it easy to identify. The northern populations have a rufous rump and back and have a distinct breeding and non breeding plumage while other populations lack such variation.
Сипаттама
Бұл 13–14 см ұзындықтағы сайысқандардың қанаттары қысқа, дөңгелек, ал құйрығы ұзын, түстес, ұшы қара қоңыр дақтармен боялған. Құйрығы көбінесе тік ұсталады, ал күшті аяқтары көтерілуге және жерде секіруге пайдаланылады. Олардың қысқа қара тұмсығы бар. Басы сұр, ал көптеген түкпіршіктерінде астыңғы жағы қызғылт. Көбелек шағылысу кезеңінде солтүстік популяцияның ересектері жоғары жағы күл сұр, қара бас және беті жоқ, қола қоңыр қанаттары бар. Көбелек шағылысу маусымынан тыс уақытта бұл популяцияның қысқа және тар ақ суперцилиумы болады, ал құйрығы ұзарады. Көшпес Принья туысы екі жылда бір рет қауырсын ауыстырады, бұл құспарлар арасында сирек кездеседі. Бір ауысу көктемде (сәуір-мамыр), ал екіншісі күзде (қазан-қараша) болады. Екі жылдық ауысудың жоғары эктопаразиттік жүктеме кезінде пайдалы болуы мүмкін деген теория бар, бірақ зерттеулер жүргізілмеген. Prinia socialis жылына екі рет кейбір қауырсындарын ауыстырады және жартылай екі жылдық ауысуға ие деп есептеледі; алайда, кейбір авторлар P. socialis socialis екі толық ауысудан өтеді деп сипаттайды. Құстар жұптап тіршілік етеді, бірақ кішкентай ағаш немесе бұтаның бұтағында жеке-жеке қонақтайды.
Өсіру
Бұл әнді бұтаның үстінен орындаса, еркектер құйрықтарын тік көтеріп, қанаттарын шапалап, әдемі қимылдар көрсетеді. Күлгір принья ұясын жерге жақын бұталардың ішіне немесе биік шөптерге салады. Әртүрлі типтегі ұялар сипатталған, оның ішінде үлкен жапырақтарды тігіп жасалған жұқа тостаған, ішіне шөп сабақтары салынған сопақ қалта тәрізді құрылым және жұқа шөп доптары бар. Әдеттегі ұя бұтаның төменгі жағында болады және жапырақтардан тігіліп жасалады, іші жүнмен астарланып, қабырғасында кіреберісі болады. Олар 3-5 жылтыр, сәл сопақ пішіндес жұмыртқа туады, олар шамамен 12 күнде жарылады. Жұмыртқалардың түсі кірпіш қызылдан терең қоңырға дейін өзгереді. Жұмыртқаның енірек бөлігі әдетте қабықтың қалған бөлігінен қараңғырақ болып келеді және қақпақ немесе аймақ тәрізді белгісі бар. Жұмыртқаның ұзындығы және ені өлшенеді. Көбейту маусымы жергілікті жағдайларға байланысты өзгереді және жыл бойы байқалады, бірақ көбінесе муссоннан кейін. Солтүстік Үндістанда маусымнан қыркүйекке дейін, ал Шри-Ланкада желтоқсаннан наурызға дейін немесе тамыздан қазанға дейін. Ата-аналар суық күндері ұяда көбірек уақыт өткізеді. Қайғылы және сұр ішті көккөкіректер бұл түрдің ұя паразиттері болып табылады. Мысықтар сияқты жыртқыштар ұяға қауіп төндірген кезде ересек құстар жарақаттанғандай қимылдайды. Құстардың ұядан материалды алып, жаңа жерде ұя салудың сирек жағдайлары тіркелген.
Басқа дереккөздер
Балачандран, С; Розалинд, Лима (1992) Оңтүстік Ащы жұлдызды сойқышы *Prinia socialis socialis* Sykes, Тамил Наду штатындағы Пт. Калимир жабайы табиғат қорығында. *J. Bombay Nat. Hist. Soc.* 89(3):377. Жайырамдас, Арджун (1977) Ащы шұбар құстың үш ұясы – бір маусымның күнделігі. *Newsletter for Birdwatchers* 17(2):4–6. Субрамания, С.; Виреш, Г. К. (1998) Бангалордың күріш далаларында екі жәндік жейтін құстың ұя салуы. 4-тарау. *Ауыл шаруашылығы экожүйесіндегі құстар* кітабында (ред.: Диндса, М.С.; Рао, П. Сямсундэр; Парашария, Б.М.). Қолданбалы орнитология қоғамы, Хайдарабад, 10–17. Аджмери, Р. М.; Дас, А. Р. К.; Сасикумар, М. (1961) Ащы жұлдызды сойқышының (*Prinia socialis*) ерекше ұясы. *Newsletter for Birdwatchers* 1(4):1.