Кіріспе

Сүтқоректілер ақуызы. Паратиреоид гормонымен байланысты белок (PTHrP) – белокты гормон және мезенхималық дің жасушалары секрециялайтын паратиреоид гормондары отбасының мүшесі. Ол кейде қатерлі жасушалармен (мысалы, сүт безі қатерлі ісігі, өкпе қатерлі ісігінің кейбір түрлері, оның ішінде жалпақ жасушалы өкпе карциномасы) секрецияланады. Дегенмен, оның сүйек, тіс, қан тамырлары тіндерінде және басқа тіндерде де қалыпты функциялары бар.

Функция

PTHrP эндокриндік, автокриндік, паракриндік және интракриндік гормон ретінде әрекет етеді. Ол эндохондральдық өсу пластинасын тұрақты енде ұстап, эндохондральдық сүйектің дамуын реттейді. Сонымен қатар, сүт бездерінің қалыптасуы кезінде эпителий-мезенхималық өзара әрекеттесуді реттейді. PTHrP омыртқалы жануарлардағы, соның ішінде теңіз балығы, тауық және сүтқоректілердегі кальций гомеостазын реттеуде маңызды рөл атқарады. 2005 жылы австралиялық патолог және зерттеуші Томас Джон Мартин остеобластардың өндіретін PTHrP сүйек қалыптасуының физиологиялық реттеушісі екенін анықтады. Мартин және Миао және авторлар тобы көрсеткендей, егешқұйрықтардағы остеобласттарға қатысты PTHrP-нің жойылуы остеопорозға және in vivo және ex vivo жағдайларда сүйек қалыптасудың бұзылуына алып келеді, бұл PTHrP жеткіліксіздігі бар егешқұйрықтардың фенотипін қайталайды. Осы нәтижелер арқылы олар PTHrP-нің остеобластардың жаңаруын және тірі қалуын ынталандыру арқылы сүйек қалыптасуын физиологиялық реттеуде басты рөл атқаратынын көрсетті. Ол сондай-ақ остеокласттардың қалыптасуын күшейту арқылы сүйек резорбциясын физиологиялық реттеуде де рөл атқарады. PTHrP болмаса, тіс қабығын қоршап тұрған сүйек криптасы сіңірілмейді, демек тіс шыға алмайды. Тіс шығу кезінде PTHrP тіс эмаль эпителийінің жасушаларымен секрецияланады.

Сүт бездері

Бұл сүт бездерінің қалыпты дамуына көмектеседі. Сүт түйіндері жасушаларын сақтау үшін қажет. PTHrP немесе оның рецепторының жоғалуы сүт түйіндері жасушаларының қыбыршық тері жасушаларына айналуына себеп болады. Лактация кезінде, кальцийді сезгіш рецепторлармен бірге, кальцийді қозғалысқа келтіру және сүтке беруді, сондай-ақ плацента арқылы кальцийдің өтуін реттеуі мүмкін.

Қатерлі ісіктің гуморальды гиперкальциемиясы

PTHrP паратиреоидтық гормонның (PTH) функциясымен байланысты. Егер ісік PTHrP шығарып жіберсе, бұл гиперкальциемияға алып келуі мүмкін. Бұл кейде қатерлі ісіктің бірінші белгісі болғандықтан, PTHrP-ге байланысты гиперкальциемия паранеопластикалық құбылыс ретінде қарастырылады. PTHrP қатерлі ісіктің гуморальды гиперкальциемиясының көптеген жағдайларына жауапты. PTHrP паратиреоидтық гормонмен бірдей N-терминальды бөлігіне ие, сондықтан ол I типті PTH рецепторымен (PTHR1) байланыса алады. PTHrP PTH-ның көптеген әрекеттерін имитациялай алады, оның ішінде сүйек резорбциясының және дистальды түтікшеде кальцийдің қайта сіңірілуінің артуы, сондай-ақ проксимальды түтікшеде фосфат тасымалының тежелуі. PTHrP-де PTH-ға тән кері байланыс тежелуі болмайды. Дегенмен, PTHrP, PTHR1-ді белсендіргенде PTH-ға қарағанда аз ұзақ әсер етеді, бұл 1,25-дигидроксивитамин D (1,25(OH)2 витамині) өндірісін стимуляциялау қабілетінің төмендеуін және 1,25(OH)2 витаминінің қан ағынындағы деңгейін арттыру арқылы ішекте кальцийдің сіңуіне жанама әсер етуін түсіндіруі мүмкін.

Өсу пластинасы

PTHrP өсімдік пластинасының көбею аймағында табылады. Ол мезенхималық дің жасушаларының қызметін реттейтін маңызды белоктардың бірі. Қазіргі зерттеулер PTHrP ерте сатыдағы хондроциттердің көбеюін күшейтеді және олардың гипертрофиялық хондроциттерге айналуына тосқауыл қояды дегенді көрсетеді. Ол Indian Hedgehog (Ihh) арқылы теріс кері байланыс циклында қатысады.

Генетика

Төрт баламалы тігілген транскрипт нұсқасы, екі ерекше изоформаны кодтайтыны анықталды. Бұған қоса, бастаушы AUG кодонының фреймінде және одан төмен ағысында орналасқан, AUG емес (CUG және GUG) басталу орындарынан баламалы аударма басталуының деректері бар, бұл гормонның ядролық түрлерін құрауға әкеледі.

Ашылу

Бұл ақуызды алғаш рет 1987 жылы Мельбурн университетінің Томас Дж. Мартин тобы бөліп алған. Миао және авторлар тобы мида PTHrP генінің бұзылуы салдарынан өлімге әкелетін белгілер мен сүйек аномалиялары пайда болатынын көрсетті, бұл PTHrP-нің физиологиялық қызмет атқаратынын дәлелдейді.

Өзара әрекеттесулер

Паратиреоид гормонына қатысты белок KPNB1 және Arrestin beta 1-мен өзара әрекеттеседі.