Кіріспе
Нейроанатомияда нейрондар арасындағы байланыс, аксондардың басқа жердегі нейрондарға синапс жасау арқылы құрылып, нейротрансмиссияны (нерв жүйесінің бір аймағынан екіншісіне сигнал жіберуді) қамтамасыз етеді. Нейрондар бір аксонмен немесе нервтік жол немесе фасцикул деп аталатын аксондар шоғырымен байланысады. Қысқа нейрондық жолдар мидың сұр затында, ал миелинді аксондардан тұратын ұзын проекциялар ақ затты құрайды. Гиппокампта оның тізбегіне қатысатын нейрондық жолдар бар, соның ішінде энторинальды қабықтан гиппокамптың барлық аймақтарына – дентальды гирусқа, барлық CA аймақтарына (CA1-ді қоса) және суббикулумға байланыс жасауды қамтамасыз ететін перфоранттық жол бар. Пирамидалық жолдардың төмен бағытталған қозғалыс жолдары ми қабығынан ми сабасына немесе төменгі омыртқа миына дейін созылады. Дорсальдық бағана – медиалдық лемниск жолы (DCML) сияқты жоғарылайтын сезім жолдары, ақпаратты шеткеруден ми қабығына жеткізеді.
circuits of neurons
In neuroanatomy, a neural pathway is the connection formed by axons that project from neurons to make synapses onto neurons in another location, to enable neurotransmission (the sending of a signal from one region of the nervous system to another). Neurons are connected by a single axon, or by a bundle of axons known as a nerve tract, or fasciculus. Shorter neural pathways are found within grey matter in the brain, whereas longer projections, made up of myelinated axons, constitute white matter. In the hippocampus, there are neural pathways involved in its circuitry including the perforant pathway, that provides a connectional route from the entorhinal cortex to all fields of the hippocampal formation, including the dentate gyrus, all CA fields (including CA1), and the subiculum. Descending motor pathways of the pyramidal tracts travel from the cerebral cortex to the brainstem or lower spinal cord. Ascending sensory tracts in the dorsal column–medial lemniscus pathway (DCML) carry information from the periphery to the cortex of the brain.
Атау беру
Алғашқы аталатын жолдар тіпті нашар сақталған мида да қалыс көзбен байқалады, оларды қайта өрлеу дәуірінің ұлы анатомы мәйіттерді зерттеу арқылы атаған. Бұлардың мысалдары мидың ірі комиссураларын қамтиды, мысалы, corpus callosum (латынша, "қатаң дене"; латынша "colossus" сөзімен, "ұлы" мүсінмен шатастырмау керек), алдыңғы комиссура және артқы комиссура. Тағы бір мысал ретінде пирамидалық жол, crus cerebri (латынша, "мидың аяғы") және cerebellar peduncles (латынша, "шағын ми аяғы") келтірілуі мүмкін. Бұл атаулар құрылымның сыртқы түрін ғана сипаттайды, бірақ оның функциясы, орналасуы сияқты мәліметтерді бермейді. Кейін, нейроанатомиялық білім жетілдікке жеткенде, жолдарды олардың басталуы мен аяқталуы бойынша атауға көшті. Мысалы, нигростриатальды жол substantia nigra (латынша, "қара зат") дененің жолақты бөлігіне (латынша, "жолақты дене") дейін созылады. Бұл атау жолдағы кез келген құрылымдарды қамтуы мүмкін, мысалы, церебеллоруброталамукортикальды жол кішкентай мидан басталып, қызыл ядрода (латынша "ruber") синапс жасап, таламусқа, содан кейін ми қабығына жетеді. Кейде екі атау нұсқасы да қолданылады. Мысалы, "пирамидалық жол" атауы көптеген мәтіндерде негізінен бүйірлік кортикоспинальді жолмен алмастырылған. "Ескі" атау көбінесе сипаттамалық болып келеді, бұл жүйке жолының сопақ мидағы пішіні ежелгі пирамидаларды еске түсіреді. "Жаңа" атау негізінен оның басталуына (бірінші моторлық қабықшада, Бродманның 4-аймағында) және аяқталуына (омыртқа миының альфа моторлық нейрондарына) негізделген. Кішкентай мидағы екі негізгі жолдың бірі – мүк талшықтары. Мүк талшықтары тікелей терең ядроларға проекцияланады, сонымен қатар келесі жолды тудырады: мүк талшықтары → түйіршік жасушалары → параллель талшықтар → Пуркинье жасушалары → терең ядролар. Екінші негізгі жол – өрлеуші талшықтар, олар Пуркинье жасушаларына проекцияланады және тікелей терең ядроларға қосымша тармақтар жібереді.
Функционалдық аспектілер
Нейрондар ақпаратты дендриттерінен немесе жасуша денелерінен қабылдайды. Нерв клеткасының аксоны, әдетте, салыстырмалы түрде ұзақ қашықтыққа ақпарат таратуға жауапты. Сондықтан, нейрондық жолдардың көп бөлігі аксондардан құралған. Егер аксондарда миелин қабықшасы болса, жол жарқыраған ақ түспен көрінеді, себебі миелин негізінен липидтерден тұрады. Егер аксондардың көпшілігі немесе барлығы миелин қабықшасынан айырылса (яғни, миелинсіз болса), онда жол қараңғырақ беже түспен көрінеді, бұл әдетте сұр деп аталады. Кейбір нейрондар алыс қашықтарға ақпарат жеткізуге жауапты. Мысалы, жұлыннан бұлшық етке қарай жүйке талдамдары адамдарда бір метрге дейін аксон ұзындығына ие болуы мүмкін. Адам денесіндегі ең ұзын аксон – бұл сегізкөздік жүйке, ол үлкен саусақтың табанынан басталып, жұлынның төменгі бөлігіне дейін созылады. Бұл нейрондық жолдардың классикалық мысалдары.
Базальді ганглиялар жолдары және дофамин
Базальді ганглиялардағы нейрондық жолдар, кортикальді-базальді ганглия-таламус-кортикальді айналымдағы, мінез-құлықтың әртүрлі жақтарын бақылайтындығы байқалады. Бұл реттелу дофамин жолдары арқылы қамтамасыз етіледі. Дофамин жүйесінің жолдары, дофамин жолдарына параллель болатын нейрондық жолдардың жалпы ұйымдастырушысы болып табылады деген ұсыныс жасалған. Дофамин, нейрондық жолдардың қажеттіліктеріне жауап ретінде, тоникалық және фазалық түрде қамтамасыз етіледі.