Кіріспе

Лайсфьорд немесе Лайсфьорден – Норвегияның оңтүстік-батысындағы Рогаланд округінің Рифюльке аймағында орналасқан фьорд. Ұзын фьорд Странд және Санднес муниципалитеттерінде, Ставангер қаласынан шамамен шығысқа қарай жатыр. Атауы "жарық фьорд" дегенді білдіреді, және оның жағалауларындағы ақ түсті гранит тау жыныстарынан шыққан деп есептеледі. Бұл фьорд әсіресе үлкен Прейкестолен жартасымен танымал, ол фьордқа қарайтын және аймақтың маңызды туристік орталығы болып табылады. Фьордтың шығыс жағында Лайсботн шағын ауылы орналасқан, ал батыс жағында Форсанд және Оанес ауылдары, сондай-ақ фьордты кесіп өтетін жалғыз көпір – Лайсфьорд көпіріне жақын орналасқан.

Геология

Фьорд мұздық дәуірінде мұздықтардың әсерінен ойылып жасалған және кейін мұздықтар шегінгенде теңіз суымен толған. Лайсфьорденнің геологиясын профессор Бьёрн Г. Андерсен өзінің магистрлік диссертациясында (1954) "Om isens tilbaketrekking i området mellom Lysefjorden og Jøsenfjorden i Ryfylke" (Лайсфьорден мен Джосенфьорден арасындағы аймақтағы мұздықтардың кері шегінуі туралы) жан-жақты зерттеп, сипаттаған. Оның бойында суға тік түсетін жартасты қабырғалармен өлшенеді. Фьорд ұзын әрі тар ғана емес, кейбір жерлерінде таулардың биіктігіне тең тереңдікке жетеді. Форсанд ауылына жақын теңізге құятын жерінен басталатын Лайсфьорд ішкі жаққа қарай барып, Прейкестолен астындағыдан артық тереңдікке дейін түседі.

Халық саны

Қатты, таулы жер бедерінің салдарынан, фьордта сирек халық қоныстанды және оның бойында екі ғана ауыл бар: Форссанд және Лайсеботн, олар фьордтың қарама-қарсы басында орналасқан. Фьордтың солтүстік жағалауында екі басынан орташа аралықта шағын шаруашылық аймағы бар. Осы шаруашылық аймағына Ардал ауылынан таулар арқылы жолмен жетуге болады. Фьорд бойында шашыраңқы орналасқан тағы бірнеше өте шағын елді мекендер де бар, бірақ оларға фьорд арқылы қайықпен ғана жетуге болады. Фьордтың беткейлері жол салуға тым тік болғандықтан, фьорд бойынан өтетін жол жоқ. Фьордтың шығыс басында орналасқан Лайсеботн негізінен таулардың ішінде салынған Lyse және Tjodan гидроэлектр станцияларының жұмысшыларымен қоныстанған. Lyse станциясында су турбиналарға құлап, электр энергиясын өндіреді. Tjodan станциясында судың құлауы арқылы қуат өндіріледі. Бұл екі электр станциясы 100 мыңнан астам адамды электр қуатымен қамтамасыз етеді. Лайсеботнге сырттан келуге жалғыз мүмкіндік – таудың ішіндегі ұзын серпілген бұрылыстарды қамтитын 27 тік бұрылыстан тұратын және таудың ішіндегі ұзын серпілген бұрылыстар арқылы өтетін әсем жол.

Туризм

Lysefjorden – өте танымал туристік орын және жақын орналасқан Ставангер қаласынан жасалатын бір күндік саяхат. Круиздік кемелер осы фьордтың бүкіл ұзындығымен жүзеді. Фьордтың өзінің керемет көрінісінен басқа, оның бойындағы екі нүкте де танымал қосымша сапарлар ұсынады. Фьордтың үстінде орналасқан, тік құламасы бар Preikestolen жартасын фьордтан көруге болады, бірақ одан да әсерлі көрініс жоғарыдан ашылады. Фьордтың соңында биік Кьераг тауы жатыр, ол танымал жаяу жүру бағыты және одан да таңғажайып құламаларға ие. Кьерагболтен – Кьераг тауында орналасқан әйгілі тас. Фьордтың жартастарынан BASE jumping жасау заңмен рұқсат етілген.

Теңіз жұмысшылары

Француз жазушысы Виктор Гюго 1866 жылы мұнда келгеннен кейін фьордтың көркемдігіне тәнті болып, "Теңіз еңбеккерлері" романын жазды. Осы құдіретті күштердің бірігіп көрінуі Лайс-Фьорд деп аталатын таңғажайып бұғазда ең айқын. Лайс-Фьорд – мұхиттың ең қауіпті жартастарының бірі. Ондағы қорқыныштар толыққанды күйінде сезіледі. Бұл Солтүстік теңізде, Ставангер шығанағының жанында, 59-шы градус ендігінде орналасқан. Суы қара және ауыр, үнемі дауылдар болады. Осы теңіздің ортасында, осы уытты жалғыздық ішінде, ешбір адам аяғы баспаған үлкен қараңғы көше көтеріледі. Ешкім сол жерден өтпейді, ешбір кеме ішінде батыл жүзбейді. Бұл – үш мың фут биіктіктегі екі тас қабырғаның арасындағы, он лигалық дәліз. Осылайша теңізге кіретін жол ашылады. Бұл бұғаз, теңіздің басқа да көшелері сияқты, тік емес, судың әсерінен қалыптасқан бұрыштар мен иілгілерге толы.