Кіріспе

Косоводагы хорват этникалық қауымдастығы Janjevci (Яньевци) немесе Косово хорваттары (Косово хорваттары) – Косоводағы хорват қауымдастығы, Приштинаға жақын Яньево қаласы мен айналасындағы ауылдарда, сондай-ақ Витияға жақын Летница аймағындағы (Шашаре, Врнез және Врнавоколо) ауылдарда қоныстанған. Олар Летничани (Летничани) деп те белгілі.

Жеке тұлға және мәдениет

Жаньевци, этникалық хорваттар қауымдастығы, өздерінің есімдерін дәстүрлі қоғамдық орталығы – Яньеводан алады. Бұл қауымның ұрпақтары 14 ғасырдағы ортағасырлық Сербияда осы аймақты қоныстанған Рагуза Республикасынан (Дубровник және оның ішкі аймағы) көшіп келген саудагерлерден шыққан деп есептеледі. Яньеводағы католиктердің ең алғашқы жазбаша куәлігі – 1303 жылы Папа Бенедикт XI жазған хат, онда Яньево орталығындағы Қасиетті Николай католик приходы есімделеді. Саксониядан келген сакстармен бірге олар серб кен орындарында жұмыс істеді. Олар католик дінін бүгінгі күнге дейін сақтап келеді. Қауым Призреннің Оңтүстік Морава диалектісінде сөйлейді. Хорват тарихшысы Дзюро Арнольдтың еңбектеріне сәйкес, Жаньевци отбасы "Слава" – отбасының қасиетті қамқоршысын мерекелеу дәстүрін қабылдады (Арнольд, 2013). Көптеген отбасылар бірге Қасиетті Николайды (6 желтоқсан және 9 мамыр) және Қасиетті Себастьянды, Қасиетті Аннаны және Падуандық Антонийді тойлайды. Антрополог Перо Лучиннің зерттеулеріне сәйкес, негізгі мереке алдындағы кеште дәстүрлі "Погача" наны мен шам дін қызметкерімен баталанып, отбасылық жиында қолданылады (Лучин, 2004). Қауым сонымен қатар "Джордж" күнін (Жаньевци арасында "Джурджевдан" деп аталады) мерекелеп өтеді – бұл әсіресе жасөспірім Жаньевци үшін маңызды мереке, олар "рифана" деп аталатын арнайы той дайындайды. Приход шіркеуі өзінің мерекесін Қасиетті Николайдың Мирадан Бариге (византиялық күнтізбе бойынша 9 мамыр) реліквилерінің көшірілу күнінде тойлайды, ол Жаньевци арасында "sveti Nikola ljetni" (сондай-ақ "župna slava" немесе "dan župe") деп белгілі.

Демографиялық тарихы

1948 жылы Косово облысында 5 290 хорват (0,7%) болды; 1971 жылы – 8 264; 1981 жылы – 8 718 (0,6%); 1991 жылы – 8 062 (0,4%). Косово соғысы кезінде және одан кейін, осы қауымның көп бөлігі Хорватияға қашып кетті. 1998 жылғы есептеулер бойынша олардың саны 1800 адамды құрады, оның 350-і Яньевода тұрды. 2008 жылы Яньевода шамамен 300 хорват тұрды. 2011 жылы аймақта шамамен 270 хорват өмір сүрді. Хорватия үкіметі Косово облысында қалған Яньевцилерді Хорватияға көшіруді жоспарлап отыр. 2011 жылғы Косово халық санағы мәліметтері бойынша, барлығы шамамен 400 Яньевци тіркелді, оның ішінде 80-і Витя муниципалитетіне жатады.

Хорватиядағы Яневци қауымы

Яньевци отбасылары 1950 жылдары Югославия құрамына кірген Хорватияға көшіп бара бастады, көбінесе Загребке қоныстанды. 1970 жылдардың басына қарай Загребтің шығыс бөлігіндегі Дубрава ауданындағы Коншескинская көшесі бойында және оның маңында Яньевцидің ірі қауымдастығы қалыптасты. Олар бұл аймақты одан әрі дамытып, қарқынды сауда орталығына айналдырды. Югославия соғыстары кезінде Яньевцидің көп бөлігі бірнеше толқындарда (1992, 1995, 1997, 1999) Хорватияға көшіп келді, ал Летничанилер Voćin және Đulovac (Батыс Славония) және Яньевцидегі Кистаньеге (Далмацияның ішкі аймағы) сербтер тастап кеткен үйлерге орналастырылды. 1999 жылғы маусым мен қазан аралығында Косово соғысы аяқталғаннан кейін Косово Яньевци халқы 700-ден 360-қа дейін азайды. Косово албандарының үздіксіз зорлық-зомбылық әрекеттері мен мазасыздық жағдайы жаппай көші-қонға себеп болды. 2017 жылдың сәуір айында мемлекеттен үй уәдесін күткен 41 отбасынан құралған 196 Летничани отбасына Петринья муниципалитетіндегі Думаче елді мекенінде жаңадан салынған үйлер табысталды. 2002 жылғы мәліметтерге сәйкес, Хорватияда 966 Яньевци отбасы бар, олардың көпшілігі (669 отбасы) астана Загребте, ал қалғандары Хорватияның басқа аймақтарында (297 отбасы) тұрады.