Кіріспе

Макаров таңқысы немесе ПМ – советтік жартылай автоматты таңқы. Николай Федорович Макаровтың жобалық басшылығымен, 1951 жылы ол КСРО-ның стандартты әскери және милицияның жеке қаруы болды.

Даму

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көп ұзамай Кеңес Одағы ТТ пистолеттерін және Нагант М1895 револьверлерін ауыстыру жоспарларын қайта жандандырды. Болашақтағы АК автоматты мылтығының қабылдануы пистолетті жеңіл, ыңғайлы жеке қорғану қаруына айналдырды. TT мұндай рөлге қолайсыз болды, себебі ол ауыр және көлемді еді. Сонымен қатар, Токарев пистолеттерінде қауіпсіздік құрылғысы болмады және дүкендерді жоғалту оңай болды. Осының салдарынан 1945 жылдың желтоқсан айында жаңа қызметтік пистолеттерге екі жеке конкурс жарияланды, тиісінше 7,62 мм және 9 мм пистолеттерге арналған. Кейіннен Б.В. Семин жасаған 9,2×18 мм патрон қабылданған рөл үшін ең жақсы деп танылды. Патронның төмен қысымы практикалық тікелей кері соққы механизмін қамтамасыз етті (қарудың құнын және күрделілігін төмендетті), сонымен бірге төмен кері соққысын және жақсы тоқтату күшін сақтап қалды. Конкурсқа Коровин, Барышев, Воеводин, Симонов, Раков, Климов, Лобанов, Севрюгин және Макаров сияқты бірнеше инженерлер қатысты. Қауіпсіздікке, пайдалануға ыңғайлылыққа, дәлдікке, салмаққа және габариттерге ерекше мән берілді. Қатаң сынақтардан, сенімділікті тексеруден және басқа да сынақтардан кейін, неміс Walther PP пистолетінің ықпалымен жасалған Макаровтың дизайны қарапайымдылығымен, өте сенімділігімен, жылдам құрастыру-бөлшектеуімен және беріктігімен ерекшеленді. 1948 жылдың сәуір айында Макаровтың пистолеті бәсекелес Барышев пен Севрюгин пистолеттеріне қарағанда 20 есе аз ақауларға ұшырады және азырақ бөліктері болды. Сондықтан 1949 жылы пистолет жаппай өндіріс үшін одан әрі дамыту және оңтайландыру үшін таңдалды. Іжевск зауытында өндіріс құралдары орнатылды. Көптеген маңызды дизайндық өзгерістер мен түзетулерден кейін, 1951 жылдың желтоқсан айында қару ресми түрде «9 мм Макаров пистолеті» немесе «ПМ» деп қабылданды. КСРО-ның жаңа стандартты жеке қаруы ретінде ПМ офицерлерге, полицияға, арнайы күштерге, танк және авиаэкипаждарға берілді. Ол 1991 жылы КСРО тарағанға дейін және одан кейін де кеңінен совет әскерилері мен полициясы қолданды. Пистолеттің түрлері Ресей, Қытай және Болгарияда өндіріледі. АҚШ-та, артық совет және Шығыс Германия әскери Макаровтары Атыс қарулары, темекі және спирттік ішімдіктерді бақылау бюросы бойынша қызығушылық тудыратын және тарихи маңызы бар заттар ретінде тізімделген, себебі өндіріс елдері, КСРО және ГДР енді жоқ. 2003 жылы Макаров ПМ ресейлік қызметте PYa пистолетімен ресми түрде ауыстырылды, бірақ 2016 жылғы мәліметтерге сәйкес, көптеген Макаров пистолеттері әлі де ресейлік әскери және полиция қызметінде қолданылады. ПМ әлі де көптеген Шығыс Еуропа және бұрынғы Кеңес республикаларының қызметтік пистолеті болып табылады. Солтүстік Корея және Вьетнам да ПМ-ді стандартты пистолет ретінде пайдаланады, алайда Солтүстік Корея кейіннен жергілікті өндірістегі CZ 75 пистолетіне, BaekDuSan пистолетіне ауысты. Макаровты ауыстыру үшін ресейлік қызметке әртүрлі пистолеттер енгізілгенімен, ешқайсысы оны толықтай алмастыра алмады; MP 443 Grach/PYa техникалық тұрғыдан ресейлік әскерилердің стандартты жеке қаруы болып табылады, бірақ сапаны бақылау және сенімділік мәселелері бар. 2019 жылдың қыркүйегінде «Ростех» компаниясы өзінің «Удав» пистолетінің Макаровты ауыстыру ретінде жаппай өндіріске енгізілгенін хабарлады. «Удав» 9×21 мм «Гюрза» патрондарын қолданады, олар 100 метр қашықтықта 1,4 мм титанды немесе 4 мм болатты тесіп өте алады деп мәлімделеді.

Дизайн

ПМ – орташа өлшемді, тікелей кері соққы механизмімен жұмыс істейтін, толығымен болаттан жасалған, рамаға бекітілген оқпанды тапанша. Кері соққы схемасында, слайдты жабық ұстап тұратын жалғыз күш – кері соққы серіппесі; оқ атқанда, сауыт пен слайдты ашудың қажеті жоқ, бұл құлыпталған сауытты тапаншаларда қажет. Кері соққы схемалары кері соққы жасайтын, бұрылатын немесе буынды сауытты пайдаланатын конструкцияларға қарағанда қарапайым және дәл, бірақ олардың қолданылуы слайдтың салмағымен шектеледі. 9×18 мм патроны – кері соққымен жұмыс істейтін тапаншаларда қолданылатын тиімді патрон; орташа салмақты және өлшемді қарудан лайықты деңгейде энергия береді. ПМ, қазіргі АҚШ коммерциялық тапаншаларының стандарттарына қарағанда ауыр, себебі кері соққы тапаншасында ауыр слайд ішкі қысым қауіпсіз деңгейге түсетінше, сауыттың ашылуын кешіктіру үшін үлкен инерцияны қамтамасыз етеді. Кері соққы тапаншаларының конструкциясында басқа, күшті патрондар да қолданылған, бірақ Макаровтың дизайны өте тепе-теңдікке ие деп есептеледі. Макаров тапаншасының жалпы құрылымы мен далалық бөлшектеу процедурасы ПП тапаншасымен ұқсас.

Операция

ПМ DA/SA іске қосу механизміне ие. Қолмен басқару қауіпсіздігін қосу бір мезгілде, егер балға керілген болса, оны түсіреді, сондай-ақ слайдтың, триггердің және балғаның қозғалуын тоқтатады. Қауіпсіздік қосылған күйде тасымалдау немесе қауіпсіздік ажыратылған және балға түсірілген күйде тасымалдау қауіпсіз деп есептеледі. DA триггердің тартылуы ауыр, күшті қысуды қажет етеді, бірінші оқтың дәлдігінен гөрі қауіпсіздікке басымдық береді. Слайдты артқа тартып, балғаны қолмен кернеу немесе патронды ату – барлығы балғаны керіп, келесі оқ үшін триггерді бір реттік әрекетке дайындайды. ПМ – жартылай автоматты қару, сондықтан оның ату жылдамдығы атысшының триггерді қаншалықты жылдам қысуына байланысты. Атылған гильзалар шамамен 5,5–6 метр қашықтыққа атысшының оң жағына және арт жағына ұшырылады. Соңғы патрон атылғаннан кейін, слайдты тоқтату тетігі/эжектор слайдты ұстап тұрады. Оқтаманы тұтқаның астындағы тетік арқылы қарудан алып тастауға болады. Жаңа оқтаманы салғаннан кейін, раманың сол жағындағы тетікті басып немесе слайдты артқа тартып, босату арқылы слайдты босатуға болады; екі әрекет те патронды камераға жіберіп, пистолетті қайтадан атуға дайындайды.

Нұсқалар

Макаров тапаншасы Солтүстік Америкадағы суық соғыс кезеңінде және одан кейін бірнеше коммунистік елдерде өндірілді; КСРО-дан басқа, бұл елдер – Шығыс Германия, Болгария, Қытай және Германияның бірігуінен кейін, бұрынғы ГДР-дің мыңдаған Макаров тапаншалары да қолданысқа түсті. Ең көп танымал нұсқасы – ПММ (Pistolet Makarova Modernizirovannyy, яғни Жаңартылған Макаров тапаншасы) – бұл түпнұсқа тапаншаның жаңа дизайны. 1990 жылы инженерлер тобы бастапқы дизайнды қайта жасап, негізінен патронға жүктемені арттырды. Нәтижесінде, оқтың бастапқы жылдамдығы айтарлықтай өсті және газ қысымы 25%-ға жоғарылады. ПММ магазинінде 12 оқ болады, ал ПМ-де – сегіз оқ. 12 оқтық нұсқадан гөрі 10 оқтық нұсқасы көбірек өндірілді. ПММ 9.2×18 мм PM патрондарын пайдалана алады және камерадағы ойықтар сияқты, оқты шығаруға көмектесетін, эргономикалық тұтқа панельдері сияқты шағын өзгерістер де бар. 2015 жылдан бастап, ол – MP 443 Grach-пен бірге Ресей әуе десант әскерлерінің штаттағы тапаншасы болып табылады. Макаров тапаншасының дыбыс басу құрылғысы бар, ПБ нұсқасы барлау топтары мен КГБ үшін жасалған, оған арнайы алынып-қойылатын дыбыс басу құрылғысы орнатылған. Макаров тапаншасының эксперименталды нұсқасы, TKB 023, қарудың салмағы мен құнын азайту үшін полимерлік қаңқамен жасалған. Ол Кеңес әскери сынақтарынан өтті, бірақ полимердің ұзақ мерзімді сақтау және пайдалану мүмкіндіктеріне қатысты алаңдаушылықтар туындағандықтан, ол ешқашан қолданысқа енгізілген жоқ. Польша, Венгрия және Чехословакия 9×18 мм патронына арналған өз тапаншаларын жасады. Венгрия FEG PA 63, Польша P 64 және P 83 Wanad, ал Чехословакия vz.82 тапаншаларын жасады. Олардың жұмыс принципі бірдей болғанымен (тікелей кері соққы), және бірдей патронға арналғанымен, АҚШ-тағы кейбір қару сатушылары оларды қару көрмелерінде «Польша Макаровтары» және «Венгрия Макаровтары» деп белгілейді. Дегенмен, сыртқы түрі ұқсас болғанымен, бұл дизайн ПМ-нен тәуелсіз және Walther PP тапаншасымен көбірек ортақ (іс жүзінде, ол түпнұсқа орыс Макаров тапаншасына да үлкен әсер еткен). Макаров тапаншасы үшін көптеген қосымша жабдықтар мен ауыстыру бөлшектері бар, соның ішінде ауыстыруға болатын стволдар, арнайы тұтқалар, әртүрлі қасиеттері бар үлкен нысаналар және әртүрлі әрлеулер бар. Макаров тапаншасына арналған оптикалық прицел/жарық орнату бар, бірақ оны орнату үшін бұрандалы ствол қажет.

Байкал

Байкал – Ижевск механикалық зауыты әзірлеген бренд, оның негізінде 1962 жылдан бастап мылтықтар сериясы жасалды. КСРО ыдырағаннан кейін «Байкал» брендімен коммерциялық қару өндірісі күрт кеңейді. 1990 жылдары «Байкал» АҚШ-та IJ 70 үлгісімен әртүрлі Макаров үлгісіндегі тапаншаларды сатты. Олар стандартты және үлкен сыйымдылықтағы жинақтарда болды. Олар стандартты 9 мм Макаров патронынан өзге, .380 ACP калибрінде де шығарылды. АҚШ-қа импорттауды жеңілдету үшін шағын өзгерістер енгізілді, оның ішінде артқы бекітілген атар тұғырын реттелетін атар тұғырмен алмастыру (реттелетін атар тұғыр тек осы шетелде сатылатын ресейлік үлгілерде ғана бар). «Байкал 442» – спорттық нұсқасы. Бұл коммерциялық үлгілердің АҚШ-қа импорты кейіннен АҚШ үкіметінің ресейлік қару импортына салған тыйымымен шектелді. «Байкал ИЖХ 79 8» – стандартты Макаров пистолетінің 8 мм калибрлі, газ патрондарын қолдануға бейімделген модификациясы. Бұл қарулар КСРО құлағаннан кейін танымал болды және Шығыс Еуропада жеке қорғану үшін пайдаланылды. Дегенмен, газбен атылатын көптеген қарулардан айырмашылығы, оның корпусы стандартты Макаров стандарты бойынша жасалған болаттан құралған.

Бұрынғы пайдаланушылар

: Көшірме пістолеттер жасалды. Жергілікті жерде "Пистолет М" деп белгілі. Қараңғы, тегіс тұтқа қабықтары, жоғары сапалы жылтыратылған көк түс және алғашқы нұсқаларының ерекшеліктері (тесігі жоқ қауіпсіздік тетігі, дөңгелек қауіпсіздік ойықтары) арқылы анықтауға болады. "SM" әріптерімен басталатын сериялық нөмірлері бар арнайы оқу үшін арналған пістолеттер де жасалды.