Кіріспе
Luger пистолеті, Pistole Parabellum немесе Parabellum Pistole (Pistol Parabellum) деп белгілі, көбінесе Luger немесе Luger P08 деп аталады, бұл бұралып жабылатын, кері импульспен жұмыс істейтін жартылай автоматты пистолет. Luger 1898 жылдан 1949 жылға дейін бірнеше модельде және әртүрлі елдерде өндірілді. Бұл конструкцияны алғаш Георг Люгер патенттеген. Ол Borchardt C 93 пистолетін жақсарту мақсатымен жасалған және бастапқыда неміс қару-жарақ өндірушісі Deutsche Waffen und Munitionsfabriken (DWM) компаниясымен Parabellum автоматты пистолеті, Borchardt Luger жүйесі ретінде шығарылды. Алғашқы өндіріс үлгісі 1900 Parabellum деп аталды. Неміс әскерінде ол 9×19 мм Parabellum калибрлі Pistole Modell 08 (Pistole 08) ретінде, сәл өзгертілген нұсқада қабылданды.
the Luger pistol
The Pistole Parabellum or Parabellum Pistole (Pistol Parabellum), commonly known as just the Luger or Luger P08, is a toggle locked recoil operated semi automatic pistol. The Luger was produced in several models and by several nations from 1898 to 1949. The design was first patented by Georg Luger. It was meant to be an improvement of the Borchardt C 93 pistol, and was initially produced as the Parabellum Automatic Pistol, Borchardt Luger System by the German arms manufacturer Deutsche Waffen und Munitionsfabriken (DWM). The first production model was known as the Modell 1900 Parabellum. In the German Army service, it was adopted in a slightly modified form as the Pistole Modell 1908 (Pistole 08) in caliber 9×19mm Parabellum.
Тарих
1897 жылы Borchardt C 93 алғашқы сериялық жартылай автоматты тапанша ретінде сәтті болғаннан кейін, швейцария әскері қолданыстағы Ordonnanzrevolver 1872 тапаншасын алмастыру үшін жартылай автоматты тапанша іздеуді бастады. Georg Luger неміс компаниясы Deutsche Waffen und Munitionsfabriken үшін жұмыс істей отырып, Borchardt Luger дизайнын ұсынды. Швейцария әскери сынақтары барысында бұл дизайн Mannlicher M1901 және Mauser C96 сияқты бәсекелес үлгілерге қарағанда дәлдігі мен сенімділігі жоғары екені анықталды. 1899 жылы Borchardt Luger тапаншасының 20 данасы Швейцарияға жіберілді, ал салмағын азайту бойынша түзетулерден кейін келесі жылы ол Ordonnanzpistole 1900 ретінде қабылданды. Luger тапаншасы 1949 жылға дейін швейцариялық әскерде қолданылды, содан кейін оны SIG P210 алмастырды.
Германиядағы бала асырап алу сынақтары
1898 жылы Германия барлығы 145 C96 тапаншасын қабылдады, бірақ оның тиімді болу үшін жиі істемей қалатынын анықтады. 1901 жылы Лугерді сынау C96 тапаншасының жақсартылған нұсқасымен бірге басталды, нәтижесінде Лугер жеңіл және сенімдірек болып шықты. 7.65×21 мм Парабеллум калибрінен 9×19 мм Парабеллумға ауысқаннан кейін Лугер Императорлық неміс теңіз күштерінде Selbstlade Pistole Modell 1904 ретінде қабылданып, кейіннен жай ғана Pistole 1904 деп аталды. Әскер қабылдауды кейінге шегерді, себебі Маузер өз тапаншасын жасау үшін уақыт сұрады, ол 1907 жылы аяқталды. Бірақ жаңа тапанша Лугерге қарағанда нашаррақ екені анықталды. 1908 жылдың 22 тамызында император Вильгельм II неміс әскері үшін 50 000 Лугерге тапсырыс берді, жалпы саны 170 000 дайындау туралы бұйрық берді.
АҚШ-тағы сынақтар
1901 жылы DWM АҚШ-қа екі Luger жіберді, олар да жартылай автоматты тапаншаға қызығушылық танытты. Сынақтарда жақсы нәтиже көрсеткеннен кейін, Вест-Пойнт әскери академиясы және бірнеше бекіністер үшін барлығы 1000 пистолет және 200 000 оқ сатып алынды. Luger танымал болған жоқ, көптеген әскерлер .38 Long Colt револьверлерін артық көріп, нәтижесінде 1905 жылы Luger қайтарылып алынды. 1906 жылы АҚШ бірнеше отандық және шетелдік жартылай автоматты тапаншаларды бағалады, олардың ішінде Colt M1900, Steyr Mannlicher M1894 және Mauser-дің үлгісі болды. 1907 жылғы наурыз айындағы сынақтарға Лугер өзінің .45 калибрлі Luger тапаншасымен 746 оқ әкелді. Кейін DWM және Лугер армия шенеуніктерінің Colt және Savage үлгілерімен бәсекелесу үшін .45 калибрлі 200 пистолет өндіру туралы ұсынысын қабылдамады, соның салдарынан DWM АҚШ сынақтарынан бас тартты. 1994 жылғы Guns & Ammo журналының қайта тексеруі. Кем дегенде екі .45 калибрлі Luger пистолеті кейіннен коммерциялық немесе әскери сату мақсатында жасалды; біреуі Луизиана штатының Шревпорт қаласындағы Р. В. Нортон өнер галереясында қойылған. Екіншісі 2010 жылы сатылып, жеке коллекцияда сақталады. Сондай-ақ, бір .45 Luger карабинінің бар екені белгілі.
Неміс жауынгерлік қолданысы
"Люгердің" жауынгерлік қолданылуының алғашқы белгілі мысалы 1905-1907 жылдардағы Маджи Маджи көтерілісі кезінде болды. Онда ол нашар қабылданып, жылдам қолдану үшін тым ауыр саналды, әсіресе тұтқадағы қауіпсіздік тетігін міскінгенде дәлдігі төмендеп, P08 үлгісіндегі қауіпсіздік тетігі алынып тасталды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда неміс армиясының барлық бөлімшелері "Люгермен" жабдықталмағандықтан, өндіріс жеделдетілді. P08-ге қоса Германия LP08-ді де әзірледі, ол ұзын оқпанымен және барабанша журналдарды қабылдай алатын нұсқа. LP08 соғыстың басындағы Luftstreitkräfte ұшақтарында пулеметтер орнатылар алдында қолданылды, бірақ соғысқа дейінгі өндіріс жеткіліксіз болғандықтан, LP08 P08-ге қарағанда сирек қолданылды. LP08-дің негізгі қолданушысы – армия болды, ол барабанша журналы арқылы жақын қашықтықта оқ ату жылдамдығын арттырды, бұл идея Stormtroopers және MP 18 автоматтарының жасалуына әкелді. Соғыс аяқталғаннан кейін Германия Версаль келісіміне қол қойды, ол армияның мөлшерін шектеді – келісім бойынша неміс армиясында тек 50 000 пистолет болуы мүмкін еді, ал автоматтары мен ұңғыл пистолеттеріне толық тыйым салынды. "Люгердің" өндірісі қымбат болғандықтан, Германия 1927 жылдан бастап оны алмастыруды іздеді және 1938 жылы Walther P38-ге тоқтады, ол "Люгерге" ұқсас мүмкіндіктер ұсынды, бірақ өндірілуіне екі есе аз уақыт кетті. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін өндіріс желілерін P38-ге ауыстыру күтілгеннен ұзаққа созылды, нәтижесінде P08 1942 жылдың қыркүйегіне дейін өндірісте болды, ал бұрынғы үлгілері соғыс аяқталғанға дейін қолданыста болды. Шығыс Германияда P08 Volkspolizei-де қолданылды, көбінесе бұрынғы нацистік қоймалардан алынған, бірақ олар 1953 жылға дейін шағын көлемде өндірілді.
Құрылыс бөлшектері
Luger-де біріктірілген қолды пайдаланатын, тұйықталу механизмі бар, бұл көптеген басқа жартылай автоматты пистолеттердің, мысалы M1911-дің сырғанау механизмінен өзгеше. Оқ атылғаннан кейін, ствол мен тұйықталу жинағы кері соққыдан шамамен артқа жылжиды, осы сәтте екеуі де бірге құлыпталған күйде болады. Тұйықталу рамаға орнатылған тіреуге соқтығысады, нәтижесінде тізе буыны иіліп, тұйықталу және құлпытау жинағы ашылады. Ствол рамаға соқтығысып, артқа жылжуын тоқтатады, бірақ тұйықталу жинағы қозғалуын жалғастырады, тізе буынын жоғары көтеріп, бөлмеден пайдаланылған гильзаны шығарып, сыртқа лақтырады. Содан кейін тұйықталу және құлпытау жинағы серіпке арқа сүйеп алға жылжиды және келесі оқ дүкеннен бөлмеге салынады. Барлық оқиға секундтың бір бөлігінде орындалады және пистолеттің лайға төзімділігінің жоғары деңгейіне әсер етеді. Бұл механизм жоғары қысымды оқтар үшін жақсы жұмыс істейді, бірақ төмен қысымды оқтар пистолеттің істен шығуына себеп болуы мүмкін, өйткені олар механизмді толыққанды жұмыс істеу үшін жеткілікті кері соққыны тудырмайды. Бұл жағдайда құлпытау блогы дүкендегі жоғарғы оқты толығымен шығара алмайды немесе оқтың түбіне кіріп қалуы мүмкін. Оқтардың жеткіліксіз қуатынан туындайтын бұл ақаулық Browning және басқа да пистолет конструкцияларында да кездеседі, бірақ Luger оқтарға өте сезімтал, әсіресе оған арналған мыс қаптамасынан басқа оқтарға. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде траншеялық соғыста автоматтарының тиімді екені анықталды, сондықтан түрлі пистолеттерді толық автоматты машина пистолеттеріне айналдыру бойынша тәжірибелер жүргізілді, соның ішінде P08 пистолеті де бар. Алайда, Luger толық автоматты режимде шамадан тыс атыс жылдамдығына ие болды, сондай-ақ Mauser C96 да. Соғыстың соңында неміс шабуылшылары қолданған MP 18 автоматтарына арналған «бұрандалы дүкен» бастапқыда артиллериялық Luger үшін жасалған.
Өндіріс
Luger пистолеттері Германия мен Швейцарияда өте жоғары дәлдікпен және қатаң стандарттармен, сол кездегі ең сапалы материалдарды пайдалана отырып жасалды. Түпнұсқа пистолеттер ұзақ қызмет ету мерзімімен белгілі болды. Дұрыс жұмыс істеуі үшін құрылғының кейбір бөліктерін қолмен орнату қажет. Мысалы, басқа пистолеттен алынған бүйірлік тақтаны пайдаланып құрастыру, құлыптағыштың жұмыс істемеуіне және пистолеттің қолдануға жарамсыз болуына әкелуі мүмкін. Алдыңғы нысанасы бар, ұңғымаға берік бекітілген Luger ұңғымасы өте жоғары дәлдікті қамтамасыз етті. Осы коммерциялық пистолеттердің көпшілігі 7.65 Parabellum (.30 Luger) калибрінде болды, бірақ бірқатар пистолеттер 9 мм Parabellum (9×19 мм) калибріне ауыстырылды. Жаңа бөліктерге тізбектелген нөмірлер салынды, олардың рамкамен сәйкес келетінін және барлық орнатылған бөліктер бірге болатынын қамтамасыз ету үшін. 1919 мен 1923 жылдар аралығында мыңдаған пистолеттер құрастырылып сатылған деп есептеледі. Кейбір пистолеттерге импорттаушы клиенттің тілегі бойынша әртүрлі ұзындықтағы жаңа ұңғымалар орнатылды. 1919 және 1920 жылдардағы көптеген коммерциялық Luger пистолеттерін Abercrombie & Fitch, Pacific Arms Co. және A. F. Stoeger Inc. сияқты фирмалар АҚШ-қа импорттады. Соңғы импорттаушы 1929 жылы Luger атауын АҚШ-та, Нидерландыда және Швецияда іздестіріп тіркеді. 1930 жылға дейін DWM P08 және коммерциялық Parabellum пистолеттерін Еуропа елдеріне, сондай-ақ АҚШ және Таяу Шығысқа экспорттауды жалғастырды. Ұлтшыл күштер ресми түрде қабылдамаса да, Parabellum немесе Luger пистолеттерінің барлық түрлері қытайлық ұлтшыл офицерлер мен жалдамалы партизандық күштер арасында жоғары сұранысқа ие болды. 1924 жылы, Қытайдағы Азамат соғысы басталар алдында, қытайлық ұлтшылдардың жеңіл қаруларын қарастырған баяндамада: "Офицерлер, күзетшілер және полиция арасында 9 мм-лік неміс автоматты пистолеті Parabellum (Luger) таңдаулы қару болды" делінген. 1930 жылы Mauser DWM-нен P.08 өндірісін қабылдады. Алайда, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс сарбаздары кейде тастап кетілген Luger пистолетін алдағыш трофей іздеушілерді ұстау үшін пайдаланды, оны қозғалтқанда жер миналарын немесе жасырын тұзақтарды жаруға дайындады. P08 және оның қауіпсіздік механизмдерімен таныс емес одақтас әскерлерінің кездейсоқ оқ атулары мен қаза табулары туралы да хабарлар тарады, сондай-ақ американдық сарбаздар неміс қаруын ұстағанда жазаланады деген әңгімелер де айтылды. Совет әскерлері ондаған мыңдаған Luger пистолеттерін тұтқындады, бірақ оларды өз әскерлеріне бермеді, тек қоймада сақтады.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең
Mauser P08 өндірісі 1943 жылы тоқтатылғанымен, әскери және полиция қажеттіліктері үшін қолғаптарға деген сұраныс сақталып тұрғандықтан, P08 соғыстан кейін де қайта пайда болды. 1945 жылы Mauser француз әскерилері мен оккупациялық полиция күштерін жабдықтау мақсатында француз оккупациялық билігінің бақылауында Luger өндірісін қайта бастады. Монтаждау 1945 жылдың маусымынан 1946 жылдың ортасына дейін француз бақылауымен жүргізілді. 1946 жылдың екінші жартысында құрал-жабдықтар мен бірқатар Mauser қызметкерлері Оберндорфтан Франциядағы Châtellerault қаласына, MAC (Manufacture d'Armes de Châtellerault) орналасқан жерге көшірілді, ол жерде қолдағы бөлшектерден монтаждау жұмысын жалғастырды. Француз күштері үшін шамамен 4000 Luger "бөлшектерінен" құралған пистолет, соның ішінде бірнеше LP 08 үлгілері жиналған деп есептеледі, бұл Францияда бірнеше жыл бойы жаңа Luger дурыстарын өндіруге жеткілікті себеп болды. Швейцарияның Parabellum 06/29 үлгісі 1946 жылға дейін өндірілді. 1969 жылы Швейцарияның 06/29 құралдарын сатып алғаннан кейін, Оберндорфтағы Mauser Werke Parabellum өндірісін қайта бастады, ол 1986 жылы соңғы мерекелік үлгі шығарылған кезде тоқтатылды. Mauser Luger-дің жаңа өндірісі осы кезде аяқталса да, пистолеттер 1990 жылдарға дейін қолдағы бөлшектерден құрастырылып, сатыла берді. Аарон Дэвис "Luger стандартты каталогында" былай деп жазды: "Қабылдағаннан бастап Luger екінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін неміс әскерімен байланысты болды" және "Еуропа операциялар театрындағы екінші дүниежүзілік соғыс ветеранынан ең қымбат соғыс сыйлығы қандай екенін сұрасаңыз, жауап әдетте «Luger» болады". Вьетнамдық қаругерлер тіпті Luger-дің негізгі дизайнын көшіріп, Вьет Конг және басқа да жартылай әскери күштерді қаруландыру үшін бірнеше қарапайым "Luger" пистолеттерін жасады.
1900 үлгісі және швейцариялық Люгер
Бірқатар елдер 1900 модельді 7.65×21 мм Парабеллум (.30 Лугер) калибрінде сатып алды және Германия, Швейцария және АҚШ-ны қоса алғанда, офицерлерге, сержанттарға және атты әскерлерге пистолеттерді шектеулі түрде берді. 1901 жылғы 16 сәуірде Спрингфилд қару-жарақ қоймасында 1900 модельінің алғашқы сынағы сәтті аяқталғаннан кейін, АҚШ қару-жарақ басқармасы 4,75 дюймдік стволдары бар, стандартты АҚШ қару-жарағының сынақ белгілері сияқты көрінетін, бірақ олар емес, және патрон ұяларының үстінде "Американдық бүркіт" мөрлері бар 1000 дана 1900 модельді Парабеллум тапаншасын сатып алды. Олар АҚШ армиясының атты әскерінің әрбір тобына далалық сынақтар үшін берілді, ал қалғаны жеңіл артиллерияға және Вест-Пойнттағы офицерлерге жіберілді. АҚШ билігі сол кезде "Борхардт Люгер" деп атаса, Таушер өз маркетингтік және жарнамалық материалдарында пистолетті оның ойлап тапқан атымен – "Люгер" деп атады. АҚШ-қа жеткізілген 1900 модельді пистолеттердің стволдарының үстіне әдетте американдық бүркіт мөртаңбасы қойылған.
Швейцариялық лугер
Сынақтан өткеннен кейін, Швейцария армиясы 1901 жылғы 4 сәуірде 7.65x21 мм калибрлі 1900 модельді стандартты жеке қару ретінде қабылдады, оны Pistole 1900 деп атады. Бұл модельде ствол және тұтқадағы қауіпсіздік тетігі, сондай-ақ жапырақша тәрізді серіппе орнатылған. Кейіннен DWM компаниясымен жасалған Швейцарияның әскери келісімі нәтижесінде, соңғысы 1900/06 үлгісіндегі жетілдірілген пистолеттерді, яғни 1906 модельді немесе Pistole 1900/06-ны жеткізді. 1918 жылдан бастап бұл 1906 модельді Parabellum пистолеттері Швейцарияның Берн қаласындағы Waffenfabrik зауытында өндіріліп, құрастырылды. 1929 жылы Швейцария үкіметі 1900 модельінің жақсартылған нұсқасын, 06/29 модельін қабылдады, ол жақсартылған прицелдермен, доңғалақпен және күшейтілген байланыс буымен жабдықталған. Waffenfabrik Bern зауытында толығымен өндірілген 06/29 пистолеті 1949 жылы SIG Sauer P210 қабылданғаннан кейін де Швейцария армиясында қызмет етті және 1960 жылдардың соңына дейін шектеулі пайдалануда болды.
1902 үлгісі
1902 жылы DWM 1900 модельді Парабеллумның сәл жақсартылған нұсқасын 1902 модель ретінде таныстырды. 1902 модель, 4 дюймдік қысқартылған стволымен, 9×19 мм Парабеллум калибрінде ұсынылған алғашқы Парабеллум тапаншасы болды, сонымен қатар, ойықтардың саны төрттен алтыға дейін өзгертілді.
Әскери-теңіз флотының үлгісі
Люгер тапаншасы 1904 жылы 9 мм Parabellum калибрінде Германия императорлық әскери-теңіз күштерімен Pistole 04 (P04) ретінде қабылданды. Әскери-теңіз күштерінің үлгісінде ұзын ствол және екі позициялық немесе өзгертілетін артқы көзқарас болды. Бұл нұсқа "Marine Modell 1904" деп те аталатын, ал АҚШ-та көбінесе "navy Luger" деп танылды. Pistole 08 (немесе P.08) 9×19 мм Parabellum калибрінде жасалған және ұзын стволы болды. Георг Люгердің бұл үлгісі неміс әскери билігінің талаптары бойынша бірнеше жақсартуларға ие болды. Алдыңғы үлгілердегі тұтқадағы қауіпсіздік механизмі алынып тасталды, ал иық тіреуішін бекіту үшін пистолет рамкасының төменгі бөлігіне тіреуіш қосылды. Стволдың ұзындығы 4 дюймге (102 мм) дейін қысқартылды, калибрі 9×19 мм Parabellum болды, ал бастапқыда неміс армиясы қабылдаған 9×19 мм DWM патроны (каталог № 278F) 123 граммдық кесілген түйінди оқпен жабдықталды, бұл толық қаптамалы оқтың жаралану тиімділігін арттыруға бағытталған. Шағын өзгерістермен, атап айтқанда, тіреуіш орнату тірегі мен ұстағыштың қосылуымен, P08 Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс армиясының негізгі қосалқы қаруы ретінде пайдаланылды, оны Mauser C96 және 1914 жылғы үлгідегі пистолеттер толықтырды. 1914 жылдан 1918 жылға дейін неміс күштері 2 миллионнан астам Люгер тапаншасын қолданды.
Машиналық тапанша Senn
1916 жылы Берн қаласынан Генрих Сенн стандартты швейцариялық Люгер тапаншасын жеке-жеке немесе толық автоматты режимде оқу үшін жобалап, патент алды. Бұл, басқару тұтқасын еңкейтін механизмді орнату арқылы іске асырылды, ол тұтқаны басып тұрғанда, құлпып таңдау механизмінің одан өтіп кетуіне мүмкіндік берді. Тұтқаны босатқанда, механизм көтеріліп, құлпып таңдау механизмін ұстап алатын болды. Швейцария армиясы осы жүйені Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде сынақтан өткізді. Георг Люгер де сол кезде осыған ұқсас Люгер автоматтарыш тапаншасын көрсеткен, бұл неміс армиясын автоматтарыш тапаншаны қару қатарына енгізуге ынталандырды. Дегенмен, Сенннің автоматтарыш тапаншасы сәттілікке жете алмады және ешқандай әскер қабылдаған жоқ.