Кіріспе

Металл сақинаға бекітілген әшекейлерден тұратын кішкентай тәж. Британ геральдикасында коронет – тәждің сыртқы түріне қарамастан, тәж иесінің дәрежесі монарх немесе патшалықтан төмен болса, кез келген тәж. Басқа тілдерде мұндай айырмашылық жасалмайды, көбінесе тәж үшін бірдей сөз қолданылады (Krone, Kroon, Krona, және т.б.), дәрежеге қарамастан. Осы мағынада, ағылшын коронеті – монархтар қолданбайтын геральдикалық тәждердің барлық бейнесі үшін таза техникалық термин және бейнеленген тәждің нақты пішіні туралы ештеңе көрсетпейді. Коронет – тәждің тағы бір түрі, бірақ ол маркиздер мен маркизалар, графтар мен графинялар, барондар мен баронессалар, сондай-ақ кейбір лордтар мен ледилер сияқты төменгі дәрежелі ақсүйектерге арналған. Тәждің немесе коронеттің ерекше дизайны мен атрибуттары оның иесінің иерархиясы мен дәрежесін көрсетеді. Кейбір нақты коронеттерді британдық жұрлар монархтың тағына отырғызу сияқты сирек салтанатты шараларда киеді. Бұлар кейде геральдикада бейнеленеді және геральдикалық терминде дәрежелі коронеттер деп аталады. Олардың пішіні 16 ғасырда белгіленген үлгілерге сәйкес, иесінің дәрежесіне байланысты өзгереді. Дәрiптегi тәждердiң (Rangkronen) ұқсас бейнелері континенттік геральдикада қолданылады, бірақ оларды бейнелеу үшін нақты бас киім жасалмаған. Жұрлар коронетін кию мүмкіндігі өте сирек болатындықтан (кейде жаңа монархтың тағына отыруы мен физикалық коронет кию арасында елу жылдан астам уақыт өтеді), қазіргі уақытта коронет терминінің практикалық қолданысы көбінесе геральдикадағы суреттелген тәждермен және дәреже белгілерімен шектеледі, біреудің елтаңбасын әшекейлейді (әрине, коронетке құқығы бар көптеген адамдар оны физикалық түрде жасамайды). Геральдикадағы қарапайым тәждердің немесе коронеттердің бейнеленуі, дәрежелі коронеттерден гөрі, гербтың астына кейде орналастырылатын түрлі қырлы коронеттерді қамтиды, олар тек жұрлармен шектелмейді және британдық геральдикада көбінесе жұрлықтан тыс жерде көрсетіледі.

Этимология

Сөз көне француз тіліндегі coronete сөзінен шыққан, ол co(u)ronne ("таж") сөзінің кішіргіші, ал ол өзі corona және κορώνη сөздерінен туындаған. Дәстүр бойынша, мұндай бас киімді монархтар емес, ақсүйектер мен ханзадалар мен ханшайымдар өздерінің гербтерінде пайдаланады. Ағылшын тілінде "таж" сөзі әдетте монархтар үшін сақталса, көптеген тілдерде мұндай терминологиялық ерекшелік жоқ. Коронет ақсүйектердің дәрежесін көрсететіндіктен, неміс және скандинавия тілдерінде "рангкроне" (сөзбе-сөз "дәреже тәжі") деген термин де қолданылады.

Қауымдастық қолданысы

Дәстүр бойынша, Ұлыбританияда, пэрлер коронетті тек бір рет киеді: патшалық таққа отырғызу кезінде, ол таққа отырғызу киімдерімен бірге тағылады, бұл сәнді форма ретінде бірдей стандартталған. Алайда, 2023 жылы король Карл III-нің таққа отырғызуында үкіметтің кеңесі бойынша король, арнайы рәсімдік міндеттерді атқаратындардан басқа, шақырылған пэрлердің коронет киюіне тыйым салды. Ұлыбритания пэрлігінде коронеттің дизайны оның иесінің дәрежесін көрсетеді, бұл неміс, француз және басқа да геральдикалық дәстүрлерде де осылай. Герцогтар коронет киюге рұқсат алған алғашқы тұлғалар болды. Маркиздер 15 ғасырда, графтар 16 ғасырда, ал виконттар мен барондар 17 ғасырда коронеттерге ие болды. 1661 жылы барондар коронет алғанға дейін графтардың, маркиздердің және герцогтардың коронеттері оюлы, ал виконттардың коронеттері қарапайым болған. Бірақ 1661 жылдан кейін виконттардың коронеттері оюлы, ал барондық коронеттер қарапайым болды. Коронеттерде қымбат немесе жартылай қымбат тастар болмауы керек. Коронет киюге құқығы бар адам оны әдетте өз гербінде қалқанның үстінде, шлем мен гербтің астында көрсетеді, бұл берілген гербтің иесі туралы пайдалы ақпарат бере алады. Канада геральдикасында Біріккен Империяның адалдарының ұрпақтары өздерінің қаруларында адал әскери коронетін (адал полк мүшелерінің ұрпақтары үшін) немесе адал азаматтық коронетін (басқалары үшін) пайдалануға құқылы.

Киелі Рим империясы

Киелі Рим империясы және оның мұрагер мемлекеттері (Австрия, Германия және басқалары) британдықтарға ұқсас жүйеге ие болды, бірақ оның дизайны әртүрлі болды. Herzogskrone: Герцогтың (герцогтың) тажында бес көрінетін жапырақ, үстінде қызыл қалпақ, бесеу көрінетін доға және глобус крейсері бар. Fürstenkrone: Фюресттің (билік құрған ханзаданың) тажында бес көрінетін жапырақ, үстінде қызыл қалпақ, үстіне үш көрінетін доға және глобус крейсері бар. Landgrafenkrone: Ландграфтың (ландгравтың) тажында бес көрінетін жапырақ, үстіне үш көрінетін доға және глобус крейсері бар. Grafenkrone: Графтың (графтың) тажында інжумен тоғыз көрінетін тіс бар. Кейбір жоғарыдағы комитальдық үйлер бес жапырақ пен төрт інжу-маржанды көрсететін таждарды қолданды (кейбір медиатизацияланған округтер мен кіші княздықтарда оларды қалыпты графтардан ерекшелейтін басқа таж түрлері болды). Freiherrnkrone: Freiherr (барон) тажында жеті көрінетін, інжу-маржанды тіс бар. Adelskrone: Адель мүшелерінің (атағы жоқ дворяндардың) тажында інжумен бес көрінетін тіс бар. Кейде орталық және сыртқы тістері жапырақтан, ал қалған тістері інжумен әшекейленген. Бавария мен Вюртембергтің оңтүстік аймақтарында әдетте барлық тістерінде інжу-маржан болады. Киелі Рим империясының діни сипатын ескере отырып, Наполеонның қысқа ғұмырлы мемлекеттерінен басқа, тарихи тұрғыдан ешқандай континенттік секулярлық геральдикалық жүйе британдық тәж сияқты мұқият реттелмегенін айтуға болады. Дегенмен, тәждер мен таждарды қолдануды қамтитын дәстүрлер (көбінесе Киелі Рим империясымен байланысты, мысалы, Швецияда, Данияда немесе Ресейдегілер) жиі кездеседі. Көптеген тілдерде таж үшін арнайы термин жоқ, тек «тәж» деген сөз қолданылады, бірақ олардың қайсысы жұптық немесе төменгі деңгейдегі қолдануға арналғанын анықтауға болады, сондықтан оларды аналогия бойынша таж деп атауға болады. Дәлірек айтқанда, көптеген дәстүрлер бар және олардың кейбіреулерінде көптеген өзгерістер кездеседі, сондықтан континенттік таж түрлерінің көптігі бар. Шындығында, кейбір лауазымдар үшін таждар бар, олар Британ Доминионының дәстүрінде тажға құқық бермейді немесе мүлдем жоқ. Мысалы, француз (ескі, яғни патшалық дәуір) геральдикасында, дәрежелі таждар 16 ғасырға дейін қолданылмаған, видамның тажы (суретте көрсетілген) үш көрінетін крестпен әшекейленген металл шеңбер (мұндай таж жасалғанына ешқандай құжаттамалық немесе археологиялық дәлел жоқ). Көбінесе таждар шлеммен ауыстырылады немесе тек шлемге киіледі.

Австрия-Мажарстан

Бұл тәждер / короналар көбінесе қару-жарақпен бірге табыс етілсе де, кейде корона берілмейтін еді.