Кіріспе

V пішінді немесе кері V пішінді символ.

Шеврон (кейде шеврон деп те жазылады, әсіресе ескі құжаттарда) – V пішінді белгі немесе символ, көбінесе төңкерілген. Бұл сөз көбінесе сәулетте қолданылатын әшекейлік өрнекке, немесе әскери және полиция формасындағы шынжыр, қызмет мерзімін немесе еңбегін көрсетуге арналған белгіге, сондай-ақ геральдикада және тулардың дизайнында қолданылады (тулар терминологиясын қараңыз).

Ежелгі тарих

Көне әлемнің қыш ыдыстары мен тасқа салынған суреттерінде кездесетін шеврон, адамзат тарихындағы ең ежелгі символдардың бірі саналады. V пішіндес белгілер неолит дәуірінде (б.з.д. 6-5 мыңжылдықтарда) Винча символдарының тізіміне енген. Винча мәдениеті, осы символдардың авторы болғандықтан, оларды геральдикалық немесе әсемдеу мақсатында емес, дамыған жазу жүйесінің бір бөлігі ретінде қолданғанға ұқсайды. Олар осы символды кейінгі мәдениеттерге жеткізгені белгісіз. Көптеген салыстырмалы түрде жақындағы мысалдар б.з.д. 1800 жылдан бастап пайда болды, қазіргі Грекиядағы Крит аралындағы Кноссос сарайынан табылған қыш ыдыстарды археологиялық зерттеулер барысында жарыққа шықты. Сонымен қатар, Нубияның Керма патшалығы шеврон сияқты геометриялық өрнектермен шектелген әсемдік элементтері бар қыш ыдыстар жасады.

Геральдика

Шеврон – көптеген елтаңбалардың негізін құрайтын қарапайым геометриялық фигуралардың бірі. Шеврон, суретшіге ұнайтын алтын бұрыш сияқты, эстетикалық тұрғыдан тартымды бұрыш таңдау арқылы жасалады. Ол инверсия сияқты бірнеше өзгерістерге түсуі мүмкін. Егер ұштары сынған ағаш сияқты, тегіс емес зигзаг сызықпен кесілсе, онда ол "эклате" деп аталады. Стандартты көлемнен кішірек болса, онда ол "шевронел" деп аталатын кіші нұсқасы болып табылады. Шеврон геральдика тарихының ерте кезеңдерінде, әсіресе Нормандияда пайда болған. Скандинавияда шеврон "спарре" деп аталады; оның алғашқы мысалы Арманд Десмондли елтаңбасында кездеседі.

Рангының белгісі

Батыс Еуропа дәстүрінде шеврондар елге байланысты әртүрлі аталатын, офицерлік немесе кіші офицерлік шендердің белгісі ретінде қолданылады. Бұл қолданыс бүкіл әлемде қалыпты жағдайға айналды, бірақ кейде олардың орнына жолақтар немесе жұлдыздар сияқты басқа белгілер де қолданылады. Франция мен Италия сияқты көптеген елдерде шеврондар дұрыс түрінде немесе, сөйлеу тілінде, "жоғары қарап тұратын" шеврондар қолданылады. Көптеген басқа елдерде, мысалы, Көбiнесе Достастық елдерінде, кері шеврондар қолданылады, яғни "төмен қарап тұратын" шеврондар. АҚШ-та Армия мен Теңіз жаяу әскерлері дұрыс шеврондарды қолданады (дегенмен 20-шы ғасырға дейін бұл рас емес еді), ал Әуе күштері, Әскери-теңіз күштері және Жағалау күзеті кері шеврондарды қолданады. Шеврондарға жоғары шенді көрсету үшін "рокерлер" деп аталатын доғалар қосылады. Ағылшын тілді елдерде сержант үшін үш, ал капрал үшін екі шеврон қолданылады. Канадалық және Австралиялық әскерлері шеврондарды көбінесе "ілмек" деп атайды. Голланд қарулы күштерінде оларды "банан қабығы" деп атайды. Британ армиясында, Корольдік теңізшілер мен Корольдік әуе күштерінде шеврондар төмен қарап тұрады, бұл кіші офицерлік шенді білдіреді: ланцевый капрал үшін біреу, капрал үшін екеу, сержант үшін үшеу, ал штаб-сержант үшін (пехоталық полктердегі түсті сержант немесе Корольдік теңізшілерде, RAF-тағы ұшу сержанты) үш және тәж. Бөлімше мен дәстүрге байланысты шендердің атауларында (мысалы, үйшік кавалериясындағы аттық сержанты сержантқа тең) және жазуда (мылтықтардағы сержант) өзгерістер болуы мүмкін. Корольдік теңіз флотының теңізшілерінің жеңінде үлкен шеврондар жақсы мінез-құлықты білдіреді, шенді емес. Әдетте кіші офицерлермен байланысты болғанымен, шеврон бастапқыда Британ армиясындағы жоғары офицерлік шендерді көрсету үшін белгі ретінде қолданылған. Ол 18-шы ғасырда атты әскерлері, әсіресе үйшік кавалериясы киген белгіден алынған. Ол олардың пальтоларының манжеттерінде, қолдарының алдыңғы жағында және артқы жағында, күзетшілер үшін алтынмен, драгун полктері үшін күміспен кестеленген. Георг III ат гвардиясының киімін ұнатқан, ал оның Виндзор киімі де ұқсас үлгіде болған. 1768 жылдан кейін генерал-офицерлерге король кигендей киім үлгісі енгізілді, шеврондардың саны мен арақашықтығы шенді білдірді. Мысалы, генерал-майор жеңінде және артқы жағында екі-екіден шеврон тақты. Генерал-лейтенант оларды үштен топтап тақты, ал толық генералдың шеврондары бір-бірінен тең қашықтықта болды. Бұл практика ерте Виктория дәуіріне дейін жалғасты.

Вексиллиология

Вексиллогияда шеврон – тудың тік жағындағы үшбұрыш. Шеврон бірнеше мемлекеттік туларда қолданылады, мысалы Куба, Чехия, Иордания және Пуэрто-Рико туларында.

Белгі ретінде басқа қолданыстар

Кейбір әскерлерде қызмет мерзімін көрсету үшін сол жақ жеңнің төменгі бөлігінде шағын шеврондар тағылады, бұл АҚШ әскеріндегі қызмет жолақтарына ұқсас. Израиль қорғаныс күштері өз көліктерінде ұйымдық белгілер ретінде әртүрлі бағыттағы шеврондарды қолданады, атап айтқанда, батальонның қай ротасына жататынын көрсетеді. НАТО қарулы күштері бейбітшілік сақтап тұру миссияларында әртүрлі әскерлер арасындағы одақты білдіретін белгі ретінде "Λ" шевронын пайдаланады. "Шөл даулы" операциясына қатысқан АҚШ жетекшілігіндегі коалиция күштері НАТО күштерінің жердегі көліктерінде қолданатындай қара "Λ" шевронын қолданды. Бұл дизайнды 3AD әскери бөлімінің әскери қызметшісі жасады, себебі АҚШ әскері достарша отқа түсірілген оқиғалардың көбеюіне байланысты коалициялық көліктерді анықтауға арналған белгілер іздеген. Суретші СГТ Грзываның сөзіне сүйенсек, оның символикасы Жеңіс символы болған "V" әрпін білдіруі керек еді, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстағы коалициялық күштерге жасалған құрмет. "V" шеврондары тарихи тұрғыдан Ресей азамат соғысы кезіндегі империалистік Ресей ерікті армиясының таңбасы ретінде қолданылған, ал қазіргі кезде 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде Ресей күштерінің әскери таңбаларының бірі ретінде пайдаланылуда, сондай-ақ Ресей азаматтары үкіметтерін қолдау үшін оны қолданып жүр. Француз автокөлік өндірушісі Citroën өзінің логотипі ретінде қос шевронды пайдаланады. Шеврондар жол белгілері ретінде де қолданылады, олар жолдың қисық екенін көрсетеді. 1950 жылдардың басынан 2000 жылдардың басына дейін Simplex, Faraday және тағы да басқа көптеген компаниялар шеврон сериялы өрт сигнализациясының қолмен іске қосылатын станцияларын өндірді. Оның тұтқасы кері шевронға ұқсас пішінде жасалған.