Кіріспе

Құс түрлері

Сары бүйірлі принья (Prinia subflava) – Cisticolidae тұқымдасының, Ескі әлемдегі торғайлардың Prinia туысына жататын кішкентай сайрақ құс. Ол Сахараның оңтүстігіндегі Африканың көп бөлігінде кең таралған және көптеп кездеседі. Оңтүстік Азиядағы қарапайым принья (P. inornata) бұрын осы түрге жатқызылған, бірақ қазір көбінесе жеке түр деп есептеледі.

Таксономия

Қап-қара бүйірлі приния 1789 жылы неміс натуралисі Иоганн Фридрих Гмелин Карл Линнейдің «Жаратылыс жүйесі» еңбегінің қайта қаралып, кеңейтілген басылымында ресми түрде сипаттады. Ол оны құйрықтиектер тұқымдасына (Motacilla) қосты және *Motacilla subflava* деген екі атау берді. *Subflava* деген түрлік эпитет латын тіліндегі *sub* сөзінің («астында» немесе «біршама») және *flavus* сөзінің («сары») мағыналарын біріктіреді. Гмелин өзінің сипаттамасын Франсуа Николас Мартине жасаған қолмен боялған гравюраға негіздеді, ол граф де Буффонның көп томдық еңбегі «Құстардың табиғи тарихы» жинағымен бірге жарияланды. Қазіргі таңда, кап-қара бүйірлі приния америкалық натуралист Томас Хорсфилд 1821 жылы енгізген *Prinia* тұқымдасының 30 түрінің бірі болып саналады. Он түрше танылған: және жақсы жетілген, жіңішке мүсік. Құйрығы көбінесе тік ұсталады немесе жақтан-жаққа қарай қозғалады. Жоғарғы жағы сұр қоңыр, ұшу қауырсындарының жиегі қызыл қоңыр, ал құйрық аймағы қызылтым. Тамағы мен кеудесі ақшыл, ал бүйірлері мен клоакасы жылы қоңыр түсті. Көздің үстінен ақ жолақ өтеді, ал көздің айналасы қараңғы. Құйрық қауырсындарының ұшы ақ, ал төменгі жағы қара түсті. Еркек және ұрғашы құстар сыртқы түрі жағынан ұқсас. Жұптаспаған құстардың құйрығы жұптасқан құстарға қарағанда ұзын. Жастардың ішкі жағы ақшыл сары, ал мүсігі сарғыш. Көптеген танылған түршелер бар. Дауысы қысқа, сырылтайды және жылдам қайталанады. Әні – бірқалыпты, өткір дыбыстардан тұрады. Еркектер көбінесе ашық жерде ән салады. Солтүстік-Шығыс Африканың ақ приниясы (*P. somalica*) ұқсас, бірақ ақшыл және сұр, бүйірлері ақшыл. Ол кап-қара бүйірлі принияға қарағанда құрғақ, ашық ортада мекендейді. Батыс Африканың өзен приниясы (*P. fluviatilis*) да ақшыл және сұр, құйрығы ұзын. Ол тек су жағалауындағы өсімдіктермен шектеледі.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Сахарадан оңтүстік Африканың көп бөлігінде, ең құрғақ және ылғалды аймақтардан басқа, он түр таралған. Ол Конго алабының үлкен бөлігінде, Намибияның оңтүстігінде, Ботсвананың оңтүстік-батысында және Оңтүстік Африканың батыс жартысында кездеспейді. Ол орман, саванна және егістік жерлер сияқты әртүрлі орталарда бұталар мен шөп арасында табалады. Адамның жасаған ортасына жақсы бейімделеді және қорғауға алынбаған түр саналады.

Мінез-құлық

Ол жәндіктер мен басқа да омыртқасы жоқ жануарлармен қоректенеді. Ол шағын топтарда азық іздейді, бұл топтар бұталар мен қалың өсімдіктердің арасымен жылжып өтеді. Ұясы қап тәрізді болып келеді және тоқылған шөп жолақтарынан жасалған. Ол жерден бір-екі метр биіктікте салынған. Екі-төрт жұмыртқа туады; олардың түсі әртүрлі болады және көбінесе қоңыр немесе күлгін дақтары немесе жамылғылары болады.