Кіріспе

Ағылшын футболшысы (1888–1918)

1895 жылы, Талл жеті жаста болғанда, анасы қатерлі ісікке шалдығып қайтыс болды. Бір жыл өткен соң, әкесі Алистің туысы Клара Палмерге үйленді. 1897 жылдың 11 қыркүйегінде олар Мириам деген қызды дүниеге әкелді. Үш айдан кейін Дэниел жүрек ауруынан көз жұмды. Әкесінің бес баланы тәрбиелеуге шамасы келмегендіктен, Фолкстондағы Грейс Хилл методист шіркеуінің пасторы мектеп жасындағы Уолтер мен Эдвардты жетімдер үйіне жіберуді ұсынды. Тоғыз жасынан бастап Талл Лондонның Бетнал-Грин қаласындағы методист балалар үйі мен жетімдер үйінде (қазір Action for Children деп аталады) өсті. Эдвардты Глазго қаласындағы Уорнок отбасы асырап алды, ол Эдвард Тулл Уорнок атанды; ол тіс дәрігері болып біліктілік алды, Ұлыбританияда бұл мамандықты танысқан алғашқы аралас нәсілді адам болды.

Мансап

Таллдың кәсіби футбол карьерасы ол «Clapton» командасы үшін ойнағаннан кейін басталды. Ол 1908 жылғы қазан айында «Clapton» клубына қосылды, ешқашан жеңіліс көрмеген командада ойнады деседі. Маусым соңында ол ФА Аматор кубогы, Лондон округінің Аматор кубогы және Лондонның аға кубогында жеңіске жетіп, жүлделі медальдар алды. 1909 жылғы наурыз айында «Футбол жұлдызы» газеті оны «маусымның ең бағалы ойыншысы» деп атады. «Clapton» командасында ол Клайд Пурнелл мен Чарли Рэнспен бірге ойнады. 21 жасында Талл 1909 жылғы жазда Аргентина мен Уругвайға жасаған турдан кейін «Тоттенхэм Хотспур» футбол лигасының Бірінші дивизионына қосылды. Осылайша ол Латын Америкасында ойнаған алғашқы аралас нәсілді кәсіби футболшы болды. Талл 1909 жылғы қыркүйекте «Тоттенхэм» сапында «Сандерлендке» қарсы ойынға шықты, ал Футбол лигасының ойынында 30 мыңнан астам көрерменнің алдында «Манчестер Юнайтедке» қарсы өнер көрсетті. Оның маусымның басындағы тамаша өнері жарқын болашақтың келесінен хабар берді. Талл бірінші командада бар болғаны 10 матч өткізіп, екі гол соқты, содан кейін резервке жіберілді. Бұл, әсіресе «Бристоль Сити» командасының жанкүйерлері тарапынан расистік ұятқа ұшырағандықтан болған болуы мүмкін. «ДД» Таллдың кез келген қысымға қарамастан, кәсіби және сабырлы болғанын баса көрсетті: «Ол – «Хотспурдың» ең зиялы шабуылшысы, ой-өрісі мен әдісі таза, футбол ойнайтын барлық ақ нәсілді ойыншыларға үлгі боларлық. Талл – алаңдағы ең үздік шабуылшы». Алайда, көп ұзамай Талл бірінші командадан шығарылды және тұрақты түрде негізгі құрамға қайта оралуы қиын болды. Гудвин «The Spurs Alphabet» кітабында «білікті ойыншы болғанымен, ол жоғары деңгейдегі футболға жеткілікті жылдам емес еді» деп жазды. Одан кейін бірінші командада тағы 20 матч өткізіп, төрт гол соқты, содан кейін 1911 жылғы 17 қазанда «Саутерн Футбол Лигасының» «Нортгемптон Таун» клубы оның трансферін «көп сомаға» сатып алды, сонымен қатар Чарли Бриттен «Тоттенхэм Хотспурға» қосылды. Талл төрт күннен кейін «Уотфордқа» қарсы дебюттік ойынын өткізді, клуб үшін 111 рет (95 рет Лигада) негізгі құрамда ойнап, тоғыз гол соқты. 1912 жылғы 15 сәуірде «Титаник» кемесі батып кеткен күні Талл «Бристоль Роверске» қарсы матчта төрт гол соқты. Бас жаттықтырушы Герберт Чэпман, сонымен қатар методист дін өкілі, бұрынғы «Спорс» ойыншысы болды және жас кезінде Артур Уортонмен бірге «Сталибридж Роверс» клубында ойнаған. Чэпман ФА кубогы мен Лига чемпиондықтарын жеңіп алған «Хаддерсфилд Таун» және «Арсенал» командаларын басқарды. 1940 жылы «Глазго кешкі Таймс» газеті Таллдың британ армиясындағы алғашқы «түсті» жаяу әскер офицері екендігі туралы мақала жариялады, сонымен қатар ол соғыс аяқталғаннан кейін «Рейнджерс» клубына қосылғандығын хабарлады. «Рейнджерс» клубы Таллдың 1917 жылғы ақпан айында оларға қосылғандығын растады, ол Шотландиядағы Гайлсте, Айрширде офицер курсанты болып оқыған кезде.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, Талл сол жылдың желтоқсанында Ұлыбритания армиясына енген алғашқы «Нортгемптон Таун» футболшысы болды. Тулл Кембридж герцогінің өз полкінің (Миддлсекс) 17-ші және 23-ші футбол батальондарында, сондай-ақ 5-ші батальонда қызмет етті. Ол сержант шеніне дейін көтеріліп, 1916 жылы Сомма шайқасына қатысты. 1917 жылдың 30 мамырында Талл екінші лейтенант болып тағайындалғанда, 1914 жылғы Әскери заңдар жинағында «таза еуропалық текті Ұлыбритания азаматтары» емес сарбаздардың арнайы резервте офицерлік шен алуына тыйым салынған болатын. Сондықтан ол Ұлыбритания армиясының әдеттегі полкінде аралас текті алғашқы жаяу әскер офицерлерінің бірі болды. 23-ші батальонмен бірге Талл 1917 жылдың 30 қарашасынан 1918 жылдың наурыз айының басына дейін Италия майданында соғысты. Ол 41-ші дивизияның бас қолбасшысы генерал-майор Сидней Лоуфордтың «батылдығы мен сабырлылығы» үшін мақталып, түнгі шабуыл тобын 26 сарбаздан құрап, қарсыластың аумағына Пиаве өзенінің күшті ағысынан өтіп, оларды ешбір зардапсыз қайтарды. Тулл мен 23-ші батальон 1918 жылдың 8 наурызында Солтүстік Францияға оралды. Ол 25 наурызда Бапум шайқасының бірінші кезеңінде, неміс армиясының көктемгі шабуылы барысында Па-де-Кале аймағындағы Фаврей ауылының жанында қаза тапты. Оның денесі табылған жоқ, тіпті бұрынғы «Лестер Фоссі» футбол клубының қақпашысы жеке Том Биллингхэм оны атыс барысында британдық позицияға қайтаруға тырысты. Ол Сомма аймағындағы бірде-бір беймәлім қабірге жерленген болуы мүмкін, дегенмен тарихшы Энди Робертшоу оның Хенинель-Круазиль жолындағы зиратта белгісіз қабірге қойылғанын айтады. Оның отбасына көңіл айту хатында 23-ші батальон командирі майор Пул және оның әріптесі 2-ші лейтенант Пикард Таллдың Әскери креске ұсынылғанын хабарлады. Пикард «ол Әскери креске ұсынылған және оны лайықты түрде алған» деп жазды. Алайда, Қорғаныс министрлігінде мұндай ұсыныс туралы ешқандай мәлімет жоқ, бірақ көптеген құжаттар 1940 жылғы өрт кезінде жойылған.

Мұра

Британиядағы аралас мұра футболшылары тарихында Тулл мыналармен бірге еске алынуы мүмкін: Роберт Уокер («Үшінші Ланарк» клубы); Эндрю Уотсон, Шотландия құрамасы үшін алғашқы ойын өткізген қара терілі футболшы ретінде танылған әуесқой; Артур Уортон, «Дарлингтон» және басқа да бірнеше клубтардың қақпашысы, 1889 жылы алғашқы аралас мұралы кәсіби футболшы атанған; Джон Уокер («Хертс» клубы); және 22 жасында қайтыс болған Линкольн; англо-үнді Котер ағайындылары, Эдвин мен Джон, 1898 жылы «Уотфорд» клубында мансабын бастаған, сондай-ақ Эдуард дәуірінде «Астон Вилла» және «Брэдфорд Сити» клубтары үшін ойнаған Вилли Кларк. 2006 жылдан бастап, сол кездегі Нортгемптон-Саут округінің депутаты Брайан Бинли және 1990 жылдардың басынан бері Тулл туралы зерттеулер жүргізіп келе жатқан Фил Василий сияқты белсенділер Довер қаласында оның құрметіне ескерткіш орнатуды және қайтыс болғаннан кейін оған Әскери крест (Military Cross) беруді ұсынды. Алайда, Әскери крест 1979 жылға дейін өлген соң берілмейтін болғандықтан және заңнамалық өзгеріс бұрынғы жағдайларды қамтымағандықтан, ережелер өзгертілмесе, мұны істеу мүмкін болмас еді. Белсенділер армия ережелерін бұзғандықтан, бұл әділ болар еді деп есептеді. Туллдың офицер болып тағайындалуы, армияда офицерлердің тапшылығы болған кезде, оның табиғи көшбасшылық қабілетіне, сабырлылығына және бөлімшесінің офицерлері мен сарбаздарына деген құрметіне байланысты болды. Егер ол Әскери креске ұсынылған болса, еуропалық емес тегі бар офицер ретінде оған берілген награда оның мәртебесін бекітіп, осы сияқты мұралы офицерлердің көптеп тағайындалуына мүмкіндік берген болар еді. Корольдік Армия Медициналық Корпусының офицері Аллан Ноэль Миннс, сондай-ақ афро-карибтік тегі бар британдық азамат, DSO және MC ордендерімен марапатталды.

Ескерткіштер

Тулл Аррас ескерткішінің 7-бөлімінде еске алынған, оның есімі Фолкстондағы естелік жолының басындағы Фолкстондағы соғыс ескерткішінде, ал Доверде қалалық соғыс ескерткішінің Maison Dieu үйінің сыртында және Ривердегі приход ескерткішінде жазылған. 1999 жылдың 11 шілдесінде Нортгемптон Таун ФК Сиксфилдс стадионындағы естелік бақта Туллға арналған ескерткіш қабырғасын ашты. Туллдың өмірбаясын жазған Фил Василидің мәтіні былай делінген:

Өзінің іс-қимылдары арқылы У.Д.Ж. Тулл түсінбеушіліктің кедергілерін, олардың замандастарымен теңдікке қол жеткізуге тырысқан түрлі түсті адамдарға кедергі келтіретін надандық пен кемсітушіліктің кедергілерін әжуалады. Оның өмірі өзін және ол өмір сүрген әлемді кемсітуге тырысқан адамдар мен кедергілерге қарсы тұруға деген қажырлы ниеттің куәсі. Бұл – өмірінің шарықталу кезінде де тыныс-демі жетпей қиналған, бірақ жүрегі әлі де күшті соққан адамның бейнесі. Сиксфилдс стадионының Солтүстік трибунасының артындағы жол Уолтер Тулл жолы деп аталады, ал стадионға жақын орналасқан паб оның есімін иеленген. 2010 жылы Лондонның Саутварк аудандық кеңесі Лондонның Императорлық соғыс мұражайына жақын Джеральдин Мэри Хармсворт саябағында Туллдың қоладан жасалған ескерткішін орнатуға рұқсат бермеді. 2014 жылы Корольдік монета цехы 2014 жылы шыққан Бірінші дүниежүзілік соғысқа арналған алты монетадан тұратын жиынтыққа Туллдың құрметіне 5 фунт стерлингтік монетаны қосты. 2014 жылдың 21 қазанында Уайт Харт Лейн стадионының жанында, Тулл соғысқа дейін тұрған үйі орналасқан 77 Нортумберленд Парк, Лондон N17 мекенжайында көк тақта ашылды. Тақтаны Нубиан Жак қоғамдық қоры ұсынды, ал оны бұрынғы "Тоттенхэм" шабуылшысы Гарт Крукс ашты, ол Туллді "тамаша адам" деп сипаттап, оның танылуы "көптен күтілген" деді. 2017 жылдың 4 шілдесінде Нортгемптон гильдиясының ауласында Туллтың мүсіні қоса алғанда бес мүсін ашылды. Бронзадан жасалған композицияны Нортгемптон қалалық кеңесі мүсінші Ричард Остинге тапсырды. 2018 жылдың 25 наурызында Туллдың қайтыс болғанына 100 жыл толуына орай Рашден және аудандық тарих қоғамы 26 Куин-стритте көк тақта ашты, онда ол Нортгемптон Таун сапында ойнаған кезде тұрған. 2018 жылдың қыркүйегінде Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуына 100 жыл толуына орай Royal Mail маркалар жиынтығын шығарды, олардың бірінде Тулл бейнеленген. 2018 жылғы естелік күнінде Шотландияның Айр қаласының тұрғындары "Теңіз беттері" атты ұлттық қоғамдық өнер жобасы аясында қаланың жағажайына Туллдың үлкен құм портретін жасады, бұл жобаны "Оскар" жүлдесінің иегері Дэнни Бойл ұйымдастырған. 2020 жылдың қазан айында Қара тарих айлығының аясында Royal Mail Глазгодағы пошта жәшігін Туллдың құрметіне қара түспен бояды. 2021 жылдың 21 қазанында Тулл Ұлттық футбол мұражайының Даңқ залына енгізілді.

Уолтер Тулл кубогы

2004 жылдың шілдесінде Уолтер Туллдың есімін ардақтау мақсатында «Тоттенхэм Хотспер» және «Рейнджерс» командалары «Уолтер Тулл кубогы» деп аталған жазғы достық турнирде бақ сынасты. «Рейнджерс» кубокты жеңіп алды, Дэддо Пршо мен Начо Новоның голдарының арқасында «Тоттенхэмді» 2:0 есебімен ұтты. Екі клуб 2022 жылдың шілдесінде қайтадан кездесіп, матч өткізді. Бұл жолы «Тоттенхэм» «Рейнджерс» командасын «Айброкс» стадионында 2:1 есебімен жеңді.

БАҚ және теледидар

2005 жылы Майкла Морган "Respect!" атты, жастар үшін арнайы жазылған және "Barrington Stoke" баспасында жарық көрген Таллдың өмірі туралы кітап жазды. Кітап 2008 жылдың мамыр айында Бирмингем кітапханаларының жас оқырмандар кітап фестивалінің іріктеу сатысынан өтті. Содан кейін 2008 жылдың мамыр айында Teachers TV үшін Талл туралы екі фильм түсірілді. Сондай-ақ 2008 жылы BBC "Уолтердің соғысы" атты Таллдың өміріне арналған драманы жасады, онда О.Т. Фагбенле түсті және сценарийін Кваме Квей Арма жазды. Драма алғаш рет 2008 жылдың 9 қарашасында BBC-нің "Тоқсан жылдық естелік" маусымы аясында көрсетілді. Драма Талл туралы "Ұмытылған батыр" атты деректі фильммен бірге эфирге шықты. 2016 жылы Off The Records Таллдың өмірі туралы анимациялық фильм жасады – "Уолтер Талл: Ұлыбританияның алғашқы қара офицері", оны актер Лиам Джеррард дауыстады. Фильм балалар БАФТА сыйлығына үміткер болды.