Кіріспе

Гетеросексуалдық емес жыныстық бағдар – гетеросексуалдық емес жыныстық бағдар немесе жыныстық идентификация. Бұл термин "норманың мәні мен белгілі бір топтың осы нормадан қалай ерекшеленетінін" анықтауға көмектеседі. Гетеросексуалдық емес термині феминистік және гендерлік зерттеулер салаларында, сондай-ақ жалпы академиялық әдебиетте, таңдалған, белгіленген және жай ғана қабылданатын жыныстық идентификациялар арасындағы айырмашылықты көрсетуге көмектеседі, осы жыныстық идентификациялардың салдарына қатысты әртүрлі түсініктерді ескере отырып. Бұл термин "квір" терминіне ұқсас, бірақ одан кем саяси және көбірек клиникалық; "квір" көбінесе нормадан тыс және гетеросексуалдық емес болуды білдіреді. Кейбір адамдар бұл терминді даулы және қарапайым емес деп санайды, себебі ол "адамдарды гетеросексуалдық нормаға қарсы белгілейді, осылайша гетеронормативтілікті күшейтеді". Алайда, басқалар гетеросексуалдық емес термині зерттеулерде дәйектілікті сақтау үшін маңызды деп санайды және ол "жыныстық идентификацияға қатысты тіліміздегі кемшілікті көрсетеді"; мысалы, оны қолдану бисексуалдарды жоюға әкелуі мүмкін.

Өмірбаян

Көптеген гейлер, лесбиянкалар және бисексуалдар әртүрлі мәдениеттер мен діндерде туған, олар гетеросексуалдық идентичность пен бағдардан өзгеше сексualдыққа жағымсыз қараған, қысым көрсеткен немесе теріс бағалаған. Кейбір жалпы мысалдарға бір жынысты сүйетін адамдар, еркектермен жыныстық қатынас жасайтын еркектер (ЭЖҚ), әйелдермен жыныстық қатынас жасайтын әйелдер (ӘЖҚ), би қызығушылық танытушылар және өзін анықтауға тырысушылар жатады. Гетеросексуал емес термині, гомосексуал, лесбиянка және гей, ЛГБТ немесе квир терминдеріне қарағанда көбінесе бейтарап болып саналады және көптеген балама терминдерге тән жағымсыз мағынадан немесе гендерлік дискриминациядан құтылған.

Қолданылуы

Гетеросексуалдық емес адамдар көбінесе зерттеу және ғылыми орталарда кездеседі, мүмкін, лесбиянка, лейби, гей, бисексуал сияқты саяси тұрғыдан дұрыс емес деп саналатын терминдерден аулақ болу үшін. Лесбиянка, гей және бисексуалдар (ЛГБ) өздерін сипаттау үшін осы терминдерді қолданады. Егер бұл терминдер ЛГБ ретінде таныспаған адамдар қолданса немесе ЛГБ адамдар кемсіту мақсатымен қолданса, олар көбінесе жағымсыз деп есептеледі, сондықтан «гетеросексуалдық емес» термині бейтарап және оқырмандарды ренжітпеуі мүмкін. Мысалы, Кинси шкаласын гетеросексуалдар мен қалғандары деп бөлуге болады. Бұл термин 1980-жылдардан бастап академиялық салада, ал 1990-жылдардан бастап гетеросексуалдық емес жастардың жеке басын зерттеу және гетеросексуалдық емес колледж студенттерін зерттеуге арналған бірнеше зерттеулердің нәтижесінде кеңінен танылды. «Гетеросексуалдық емес» термині трансгендерлік және интерсексуалдық адамдарды да қамтиды, өйткені олар жыныстық емес, гендерлік сәйкестіктер болғанымен, ЛГБТ және квир қоғамдастықтарының құрамында. 2004 жылы жарық көрген кітапта «кинотану, социология, мәдени және сындық зерттеулер» салаларын біріктіре отырып, «Үлкен бауыр» құбылысын қарастырылған, онда «гетеросексуалдық емес» термині трижырдадан астам елден алынған ақпаратты салыстыру үшін әмбебап термин ретінде қолданылған. «Игілік және мемлекет» атты еңбекте авторлар лесбиянкалардың жұмыс орнындағы артықшылықтарын, теория бойынша, олардың балалары болмайтындығына байланысты жұмыс күшіне пайдалы болуы мүмкін екенін сипаттайды. Алайда, авторлар көптеген лесбиянкалардың балалары бар екенін, сонымен қатар өмірінің көп бөлігінде немесе кем дегенде балалары жетілгенге дейін гетеросексуалдық емес екенін жарияламайтынын атап өтеді, себебі бұл олардың отбасына кері әсер ете алмайды. Бұл термин СПИД пандемиясының гей ерлер қауымдастығына тигізген әсері зерттелген кезде кеңінен қолданыла бастады, өйткені көптеген гей ерлер достар желісінен отбасы құрды және олар олардың қолдау жүйесіне айналды.

Сын-пікір

ЛГБТҚ+ адамдарын жалпылама термин ретінде «гетеросексуал емес» деп атау гетеронормативтілікті күшейте түсуі мүмкін. Джонатан Нед Кац тарихи тұрғыдан алғанда, бұл термин адамдарды екі бөлек үлгінің біріне сыймауға мәжбүрлеу үшін пайдаланылғанын айтады: «Гетеросексуалдықты қалыпқа келтіру жаңа гетеросексуалдық сепаратизмді жариялады – жыныстық нормаларды жыныстық ауытқулардан күшпен бөліп тұратын эротикалық апартеид». Оның пікірінше, бұл «міндетті гетеросексуалдық» идеясын күшейтеді және осы үлгіге сай келмейтін кез келген адам нормадан тыс саналады. Эрика Файгенбаумның айтуынша, «гетеросексуал емес» терминін қолдану қоғамда қабылдауға жатпайтындықты көрсетеді, сонымен қатар идеалды гетеросексуалдық пен идеал емес «гетеросексуал емес» арасындағы қарама-қайшылықты айқын етеді. «Гетеросексуализм – үстемдік туралы, ал оны қолдайтын тәжірибелер көбінесе тіпті ең жақсы ниетті одақтастардың көзқарастарында, мінез-құлқында және іс-әрекеттерінде қайталанады, күшейтіледі және көрініс табады». «Гетеросексуал емес» барлық ЛГБТҚ+ үлгілерін білдіретін жалпы термин болғанымен, ол көбінесе гомосексуалдыққа синоним ретінде қарастырылады, бұл жүйелі түрде бисексуалдарды жоюға себеп болады. Бисексуалдық ұзақ жылдар бойы моносексуалдылыққа сенім артудың нәтижесінде көлеңкеде қалдырылып, назардан тыс қалды, ол «сексуалдық зерттеулердегі көрінбейтін нүкте» болып табылады. «Гетеросексуал емес» термині гетеросексуалдық пен гомосексуалдық арасындағы бөліністі, гетеросексуалдық-гомосексуалдық дихотомияны көрсетеді, гетеросексуалдық-гомосексуалдық континуумының орнына, тек гетеросексуалдық немесе гомосексуалдық емес үлгілерді қамтиды. Үлгілерді «немесе» қағидасы бойынша бөлу бисексуалдық үлгілерді белгісіздікке тастап, «бисексуалдар сексуалдық қауымдастықтардың шекараларын бұзады, сондықтан олар әртүрлі қақтығыстарға толы қауымдастықтардың ішінде де, сыртында да болады». Бұл терминнің құрамындағы гетеросексуалдық-гомосексуалдық дихотомия оны шынайы инклюзивті термин ретінде пайдалануға мүмкіндік бермейді: «[категориялар] әркімге бір және тек біреуге қол жеткізуге мүмкіндік беретіндей және бір немесе екінші категорияға енбеген кез келген адам оған жетуге тырысуы керек деп талап ететіндей құрылған». Бұл «немесе» логикасына назар аудару, гетеросексуалдыққа немесе «гетеросексуал емес» терминіне, «гетеросексуал емес» гомосексуалдықпен тығыз байланысты болғандықтан, жалпылама квирлік емес, осы терминмен сипаттауға тырысылатын адамдарды кемсітеді: «бисексуалдыққа қатысты айтылғанда, ол әрқашан гетеро/гомосексуалдылықтың қарама-қайшылығының эпистемологиялық және екіншілік нәтижесі ретінде қарастырылады». Квир адамдар «көбінесе сексуалдық сәйкестендірулерін [өздерінің] қалыптылығын дәлелдеу арқылы (яғни, [олар] гетеронормативтілік шеңберінде) немесе гетеросексуалдық нормадан [өздерінің] айырмашылығы қандай да бір мәнді құрайды деп қабылдау арқылы түсіндіруге міндетті». «Гетеросексуал емес» термині гетеросексуалдық және квир үлгілері арасындағы абсолютті айырмашылықты көрсету үшін қолданылады. ЛГБТҚ+ адамдарын «тек бір-біріне ұқсау немесе айырмашылықтың гетеросексуалдық логикасы бойынша құрылған сексуалдық тұлға ретінде қарастырудың орнына» автономды тұлға ретінде сипаттау үшін тілді өзгерту қажет. «Гетеросексуал емес» терминінің жалғастыратын имплицитті бинарлық, гетеросексуалдық пен гомосексуалдықтың арасындағы спектрге жататын үлгілерді жояды. Гетеро/гомосексуалдық дихотомия бисексуалдық үлгілерді жүйелі түрде жоюды жалғастырады, арасында ештеңе болмайтындай қарама-қайшылықты баса көрсетеді. Ол өзін бинарлық емес деп танытқандарды елемеді, өйткені «гетеросексуал емес» термині «бір жынысты» адамдарға сексуалдық тартымдылықты «қарсы жынысты» адамдарға тартымдылыққа қарсы санап отыр.