Цисгендерлік – туған кездегі жынысына сәйкес гендерлік идентиті бар адамдар. Мағынасы, қолданылу тарихы, циснормативтілік және циссексизм туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жыныстық идентификация сипаттамасы
Gender identity descriptor
Цисгендер (көбінесе цис деп қысқартылады; кейде цис-сексуал) дегені – туған кезде анықталған жынысына сәйкес жыныстық идентификациясы бар адамды, яғни трансгендер емес адамды сипаттайды. "Cis" префиксі латын тілінен алынған және "осы жағында" деген мағынаны білдіреді. Цисгендер термині 1994 жылы трансгендер терминіне қарама-қарсы ретінде пайда болды және 2015 жылдан бастап гендер туралы қоғамдық пікір алмасудағы өзгерістер нәтижесінде сөздіктерге енгізілді. Бұл термин әрқашан даулы болып келген және сынға ұшырауда. Байланысты түсініктер – циснормативтілік (цисгендерлік идентификациясы басым немесе қалыпты деп есептелуі) және циссексизм (цисгендерлерге деген жағымды көзқарас немесе дискриминация).
The word cisgender (often shortened to cis; sometimes cissexual) describes a person whose gender identity corresponds to their sex assigned at birth, i. e., someone who is not transgender. The prefix cis is Latin and means on this side of. The term cisgender was coined in 1994 as an antonym to transgender, and entered into dictionaries starting in 2015 as a result of changes in social discourse about gender. The term has been and continues to be controversial and subject to critique. Related concepts are cisnormativity (the presumption that cisgender identity is preferred or normal) and cissexism (bias or prejudice favoring cisgender people).
Этимология
Цисгендер термині латын тілінен алынған "cis" префиксінен шыққан, ол "осы жағында" дегенді білдіреді, ал "trans" префиксі оған қарама-қарсы, яғни "арғы жағында" немесе "екінші жағында" дегенді білдіреді. Мұндай қолданыс химиядағы цис- және транс- айырмашылығында, жасушалық биологиядағы Гольджи аппаратының цис және транс жақтарында, ежелгі римдік "Цисалпий Галлиясы" (яғни "Альп тауларының осы жағындағы Галлия") және "Cisjordan" (Трансиорданиядан ерекшеленетін) терминдерінде көрінеді. Цисгендерлікте "cis" гендерлік идентиті мен туған кезде анықталған жыныстың сәйкес келуін сипаттайды.
The term cisgender has its origin in the Latin derived prefix cis , meaning 'on this side of', which is the opposite of trans , meaning 'across from' or 'on the other side of'. This usage can be seen in the cis–trans distinction in chemistry, the cis and trans sides of the Golgi apparatus in cellular biology, the ancient Roman term Cisalpine Gaul (i. e. 'Gaul on this side of the Alps'), and Cisjordan (as distinguished from Transjordan). In cisgender, cis describes the alignment of gender identity with assigned sex.
Терминнің тарихы мен қолданылуы
Маркиз Бей "прото-цисгендерлік дискурс" 1914 жылы неміс тілінде пайда болды деп мәлімдейді, ол кезде Эрнст Бурчард сексологияға "цисвеститизм, яғни жынысына сәйкес келетін киім киюге бейімділік түрі, [ ] трансвеститизм, яғни әйел не ер адам киімін кию" деген айырмашылықты енгізді. Неміс сексологы Волкмар Сигуш 1991 жылы "Транссексуалдар және біздің нозоморфтық көзқарасымыз" атты екі бөлімді мақаласында циссексуал (неміс тілінде зиссексуал) терминін қолданды; 1998 жылы ол осы мақалада бұл терминді өзі ойлап тапқанын айтты.
Marquis Bey states that "proto cisgender discourse" arose in German in 1914, when Ernst Burchard introduced the cis/trans distinction to sexology by contrasting "cisvestitismus, or a type of inclination to wear gender conforming clothing, [ ] with transvestitismus, or cross dressing." German sexologist Volkmar Sigusch used the term cissexual (zissexuell in German) in his two part 1991 article "Die Transsexuellen und unser nosomorpher Blick" ("Transsexuals and our nosomorphic view"); in 1998, he said he had coined the term there.
Ақша шығару
Цисгендер термині 1994 жылы ағылшын тілінде трансгендерлік тақырыптар туралы Usenet жаңалық тобында пайда болды. 2006 жылы «Journal of Lesbian Studies» журналында және Сераноның 2007 жылғы «Whipping Girl» кітабында цисгендер және циссексуал терминдері қолданылғаннан кейін, 2015 жылы «Cisgender» термині Оксфорд ағылшын тілінің сөздігіне «туғанда оған тағайындалған жынысы мен гендерлік идентификациясы сәйкес келетін адамды белгілейтін» деп анықтамамен қосылды. «Perspectives on History» мәлімдемесіне сәйкес, осыдан кейін бұл термин кеңінен қолданысқа енді.
The term cisgender itself was coined in English in 1994 in a Usenet newsgroup about transgender topics After the terms cisgender and cissexual were used in a 2006 article in the Journal of Lesbian Studies and Serano's 2007 book Whipping Girl, Cisgender was added to the Oxford English Dictionary in 2015, defined as "designating a person whose sense of personal identity corresponds to the sex and gender assigned to him or her at birth (in contrast with transgender)". Perspectives on History states that since this inclusion, the term has increasingly become common usage.
Әлеуметтік желілер
2014 жылдың ақпан айында Facebook «белгілі бір» гендерлік таңдауларды ұсына бастады, бұл пайдаланушыларға таңдалған тізімнен цис, цисгендер және басқалар сияқты гендерге қатысты бір немесе бірнеше терминмен өзін сәйкестендіруге мүмкіндік берді.
In February 2014, Facebook began offering "custom" gender options, allowing users to identify with one or more gender related terms from a selected list, including cis, cisgender, and others.
Анықтамалар
Әлеуметтанушылар Кристен Шилт пен Лорел Вестбрук цисгендерлікті "туған кезде тағайындалған жынысы, денесі және жеке өзінің сәйкестігі арасында үйлесімділік болатын адамдар" деп анықтайды және циссексизм мен циссексуалдық болжам немесе циснормативтілік (гетеронормативтілікке ұқсас). Эли Р. Грин 2006 жылы: "цисгендерлік термині (көбірек таралған гендерлік нормадан гөрі) жыныстық әртүрлілік тәжірибесімен сәйкестенбеген адамдарды көрсету үшін қолданылады, бұл ретте нормативтік гендерлік өрнектің болуын қажет етудің қажеті жоқ" деп жазды. Джулия Серано циссексуалдықты "транссексуал емес және психикалық және физикалық жыныстарын әрдайым үйлесімді деп сезінген адамдар" деп анықтады, ал цисгендер – трансгендер ретінде танылмағандар үшін сәл тар мағынада қолданылады (клиникалық транссексуалдан гөрі кең мәдени категория). Джессика Кадуалладер үшін циссексуалдық – "транс деп белгіленген, көзге көрінбейтін нормаға назар аударудың тәсілі, онда адам өзінің гендерлік сәйкестігінің денесімен/жынысымен сәйкес келетінін сезінеді". Серано сондай-ақ циссексизм терминін қолданады, "бұл транссексуалдардың танылған гендері циссексуалдардың гендерінен нашар немесе аз шынайы деген сенім". 2010 жылы академиялық әдебиетте цисгендерлік артықшылығы термині пайда болды, ол "туған кезде тағайындалған жынысымен өзін танымындаған адамдардың цисгендерлік сәйкестігіне байланысты ғана жинақталған, ешқандай еңбекті қажет етпейтін артықшылықтар жиынтығы" деп анықталды.
Sociologists Kristen Schilt and Laurel Westbrook define cisgender as a label for "individuals who have a match between the gender they were assigned at birth, their bodies, and their personal identity". and cissexism and cissexual assumption or cisnormativity (akin to heteronormativity). EliR. Green wrote in 2006, "cisgendered is used [instead of the more popular gender normative] to refer to people who do not identify with a gender diverse experience, without enforcing existence of a normative gender expression". Julia Serano has defined cissexual as "people who are not transsexual and who have only ever experienced their mental and physical sexes as being aligned", while cisgender is a slightly narrower term for those who do not identify as transgender (a larger cultural category than the more clinical transsexual). For Jessica Cadwallader, cissexual is "a way of drawing attention to the unmarked norm, against which trans is identified, in which a person feels that their gender identity matches their body/sex". Serano also uses the related term cissexism, "which is the belief that transsexuals' identified genders are inferior to, or less authentic than, those of cissexuals". In 2010, the term cisgender privilege appeared in academic literature, defined as the "set of unearned advantages that individuals who identify as the gender they were assigned at birth accrue solely due to having a cisgender identity".
Сын-пікірлер
2023 жылдан бастап «цисгендер» терминінің қолданылуы пікір таласына түсіп, даулы болып саналады. Бұл термин трансгендер емес адамдарды трансгендерлерден ажырату мақсатымен оң пішінді сипаттама ретінде қолданылғанымен, соңғы жылдары сынға ұшырауда.
as of 2023, use of the term cisgender has been considered controversial. While intended to be a positive descriptor to distinguish between trans and non trans identity, the term has been met with criticisms in more recent years.
Феминизм және гендерлік зерттеулер
Криста Скотт Диксон 2009 жылы "циссексуалдық/цисгендерлік сияқты басқа нұсқаларға қарағанда "транс емес" терминін" артық көретінін жазды, себебі "транс емес" термині қарапайым адамдарға түсініктірек екенін айтты. Гендерлік зерттеулер профессоры Крис Фриман бұл терминді "қиын, көмектеспейтін және тіпті регрессивті" деп сынап, ол "жыныстық дихотомияны құрайды немесе қайта жасайды" дейді.
Krista Scott Dixon wrote in 2009 that she preferred "the term non trans to other options such as cissexual/cisgendered", saying non trans is clearer to average people. Gender studies professor Chris Freeman criticizes the term, describing it as "clunky, unhelpful and maybe even regressive" and saying it "createsor re createsa gender binary".
Интерсекс ұйымдарынан
Интерсексуалдар әдеттен тыс физикалық жыныстық белгілерімен туады, бұл бастапқы жыныстық анықтаманы қиындатады және қалаусыз немесе мәжбүрлі медициналық емге алып келуі мүмкін. Интерсексуалдық жағдайлары бар адамдарға қатысты "цисгендер" термині шатасу тудыруы мүмкін, бірақ кейбір интерсексуалдар осы терминді Inter/Act – Intersex Advocates for Intersex Youth жобасы бойынша қолданады. Intersex Campaign for Equality ұйымының өкілі Хида Вилория, интерсексуал денесімен туған және гендерлік идентитісі денесімен сәйкес келетін адам ретінде, цисгендер де, гендерлік нормадан тыс екенін, цисгендер анықтамасына сәйкес қарама-қарсы екенін және бұл терминнің интерсексуалдардың өмір сүруін ескермейтін бинарлық жыныстық модельге негізделгенін атап көрсетеді. Вилория сондай-ақ, дүниеге келген кезде тағайындалған жыныс терминінің цисгендер анықтамаларының бірінде қолданылатынын, бірақ әлемнің көп бөлігінде интерсексуалдық статусына қарамастан нәрестелердің еркек немесе әйел деп тағайындалатынын ескермейтінін сынап, бұл интерсексуал нәрестелердің тууы туралы мәліметтерді жасырады және гендерлік идентитіні бинарлық еркек/әйел жыныстық моделіне қатысты құрайды, ол туғаннан сәйкес гендерлік идентитісі бар адамдардың болуын және интерсексуалдарға қатысты гендерлік дискриминацияны, оның ішінде нәрестелік жыныс мүшелеріне жасалатын хирургиялық араласу сияқты жағдайларды ескермейді.
Intersex people are born with atypical physical sex characteristics that can complicate initial sex assignment and lead to involuntary or coercive medical treatment. The term cisgender "can get confusing" in relation to people with intersex conditions, although some intersex people use the term according to the Interact Advocates for Intersex Youth Inter/Act project. Hida Viloria of Intersex Campaign for Equality notes that, as a person born with an intersex body who has a non binary sense of gender identity that "matches" their body, they are both cisgender and gender non conforming, presumably opposites according to cisgender definition, and that this evidences the term's basis on a binary sex model that does not account for intersex people's existence. Viloria also critiques the fact that the term sex assigned at birth is used in one of cisgender definitions without noting that babies are assigned male or female regardless of intersex status in most of the world, stating that doing so obfuscates the birth of intersex babies and frames gender identity within a binary male/female sex model that fails to account for both the existence of natally congruent gender non conforming gender identities, and gender based discrimination against intersex people based on natal sex characteristics rather than on gender identity or expression, such as "normalizing" infant genital surgeries.
Жауаптар
Үш он жыл өткен соң, жеке эссесінде Дефоссе бұл сөзді міндетті түрде қорлау мақсатында қолданбағанын айтты. Ол "цисгендер" деген сөз "мәселелерді тудырмады, оларды ғана көрсетті" деп санайды.
Three decades later, in a personal essay, Defosse said she did not intend the word as an insult. She says she does not believe the word cisgender "caused problemsit only revealed them."