Кіріспе

Гомосексуалды әйел немесе қыз

Лесбиянка – гомосексуалды әйел немесе қыз. Бұл сөз сондай-ақ әйелдер үшін, жыныстық бағдарына қарамастан, жыныстық сәйкестігіне немесе жыныстық мінез-құлқына қатысты, немесе есімдерді әйелдердің лесбияндығымен немесе бір жынысты тартымдылықпен сипаттау немесе байланыстыру үшін қолданылады. "Лесбиянка" ұғымы, ортақ жыныстық бағдары бар әйелдерді ажырату үшін 20-шы ғасырда қалыптасты. Тарих бойы әйелдер гомосексуалдық қатынастарға ерлерге қарағанда аз еркіндік пен тәуелсіздікке ие болды, бірақ кейбір қоғамдарда олар геилерге қарағанда кем қатты жазаға тартылды. Керісінше, лесбияндық қатынастар көбінесе зиянсыз деп есептелді, егер қатысушылар ерлердің дәстүрлі түрде иеленген артықшылықтарын иеленуге тырыспаса. Осы себепті, әйелдердің лесбияндығы қалай көрініс тапқаны туралы нақты сипаттама беруге болатын тарихи деректер аз. 19-шы ғасырдың соңында, алғашқы сексологтар гомосексуализм немесе әйелдердің сексуалдығы туралы білімнің жетіспеуінен туындаған қиындықтарға тап болғанда, гомосексуалдық мінез-құлықты жіктеуге кіріскенде, олар лесбиянкаларды әйелдердің гендерлік рөлдеріне сәйкес келмейтін әйелдер ретінде қарастырды. Олар оларды психикалық ауру деп жариялады – бұл белгілеу 20-шы ғасырдың соңынан бастап ғылыми қауымда қайта қарастырылды. Еуропа мен АҚШ-тағы гомосексуалдық қатынастағы әйелдер кемсітушілік пен қуғын-сүргінге өздерінің жеке өмірін жасыру арқылы немесе сыртқа шығарылғандар ретінде қабылдап, субмәдениет пен жекелену арқылы жауап берді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, үкіметтер гомосексуалдарды белсенді түрде қуғынға салған әлеуметтік қуғын-сүргін кезеңінде, әйелдер бір-бірімен қарым-қатынас жасау және білім алу үшін желілер құрды. Үлкен экономикалық және әлеуметтік еркіндікке қол жеткізу оларға қарым-қатынас пен отбасы құру жолдарын анықтауға мүмкіндік берді. Фемнизмнің екінші толқыны және 20-шы ғасырдың соңында әйелдер тарихы мен сексуалдығы саласындағы зерттеулердің өсуімен лесбиянның анықтамасы кеңейді, бұл терминнің қолданылуы туралы пікірталасқа әкелді. Лиза М. Даймондтың зерттеулері лесбияндықты анықтаудың негізгі факторы ретінде сексуалды құштарлықты анықтады, бірақ "Лесбиянкалар мен икемді әйелдер жыныстық мінез-құлқында бисексуалды әйелдерге қарағанда ерекше болды. Лесбиянкалар бір жынысты тартымдылыққа және мінез-құлыққа бейімділік танытты және "негізгі" лесбияндық бағдарды көрсетті". Сапфо поэзиясының көп бөлігі сақталмаған, бірақ оның қалған өлеңдері ол жазған тақырыптарды көрсетеді: әйелдердің күнделікті өмірі, олардың қарым-қатынастары және рәсімдері. Ол әйелдердің сұлулығына назар аударды және қыздарға деген махаббатын жариялады. 19-шы ғасырдың ортасына дейін "лесбиян" сөзі Лесбос аралының кез келген туындысын немесе ерекшелігін, соның ішінде шараптың бір түрін білдірді. Алгернон Чарльз Суинберннің 1866 жылғы "Сапфикс" поэмасында "лесбиян" сөзі екі рет кездеседі, бірақ Лесбос аралын екі рет атағаннан кейін екі рет те үлкен әріппен жазылған, сондықтан оны аралға сілтеме ретінде қарастыруға болады. 1875 жылы Джордж Сентсбери Бодлер поэзиясы туралы жазғанда, оның "Лесбияндық зерттеулеріне" сілтеме жасайды, онда ол "Дельфиннің құмарлығы" туралы өлеңін қамтиды, бұл екі әйел арасындағы махаббат туралы өлең, ол Лесбос аралын атамайды, бірақ сілтеме жасалған басқа өлең "Лесбос" деп аталады. Әйелдер арасындағы эротикалық қарым-қатынастарды сипаттау үшін "лесбияндық" сөзінің қолданылуы 1870 жылы құжатталған. 1890 жылы "лесбиян" термині медициналық сөздікте трибадизмді сипаттау үшін қосымша сөз ретінде қолданылды ("лесбияндық махаббат"). 20-шы ғасырдың басында "лесбиян", "инверт" және "гомосексуал" терминдері "сафист" және "сафизм" терминдерімен алмастырылды. "Лесбиян" сөзін медициналық әдебиетте қолдану кең таралды; 1925 жылға қарай бұл сөз содомиттің әйелдік баламасын білдіретін зат есім ретінде жазылды. Медициналық білімнің дамуы "лесбиян" терминінің қосымша мағыналарына маңызды фактор болды. 19-шы ғасырдың ортасында медицина жазушылары батыс қоғамдарының көпшілігінде маңызды әлеуметтік проблема болып саналатын еркек гомосексуализмін анықтаудың жолдарын іздеді. Неміс сексологы Магнус Хиршфельд "инверсия" деп атаған мінез-құлықты жіктегенде, зерттеушілер ерлер мен әйелдер үшін қалыпты сексуалды мінез-құлықты анықтады, содан кейін ерлер мен әйелдер "идеалды еркек сексуалды типінен" және "идеалды әйел сексуалды типінен" қаншалықты өзгеше екенін анықтады. Әйелдердің гомосексуалды мінез-құлығына қарағанда еркектердің гомосексуализміне көбірек зерттеулер бағытталды, өйткені медициналық мамандар оны маңызды проблема деп санамады. Кейбір жағдайларда, оның бар екендігі мойындалмады. Германиядан Рихард фон Крафт-Эбинг және Ұлыбританиядан Хавелок Эллис әйелдердің бір жынысты тартымдылығының алғашқы және тұрақты жіктемелерін жасады, оны ақылсыздық түрі ретінде қарастырды (Эллистің "лесбияндық" мінез-құлығын медициналық проблема ретінде жіктемесі қазірде жоққа шығарылды). Крафт-Эбинг, лесбияндықты неврологиялық ауру деп есептеген, ал Крафт-Эбингтің жазбаларына ықпал еткен Эллис, сексуалды инверсия әдетте өмір бойына созылатын жағдай емес пе деген мәселеде келіспеді. Эллис көптеген әйелдердің басқа әйелдерге деген махаббатын білдіргеніне қарамастан, үйленгеннен және "нақты өмірге" енгеннен кейін олардың сезімдері өзгеретініне сенді. Эллис "нағыз инверттер" бар екенін мойындады, олар өз өмірін әйелдермен эротикалық қарым-қатынас іздеуге арнайды. Бұл "үшінші жыныс" өкілдері болды, олар әйелдердің бағынушы, нәзік және үй шаруасымен айналысушы рөлдерін қабылдамайды. "Инверт" сөзі қарама-қарсы гендерлік рөлдерді және соған байланысты әйелдерге емес, еркектерге деген тартымдылықты білдірді; Виктория дәуірінде әйелдердің сексуалды қарым-қатынасты бастауға қабілетсіз деп есептелгендіктен, басқа әйелдермен осылай іс-әрекет ететін әйелдердің маскулинді сексуалды құштарлықтары бар деп саналды. Крафт-Эбинг пен Эллистің еңбектері кеңінен таралды және әйелдердің гомосексуализмі туралы халықтың білуіне көмектесті. Сексологтардың гомосексуализмнің туа пайда болатын аномалия екендігі туралы талаптары гомосексуалды ерлер тарапынан қабылданып, олардың мінез-құлығының қылмыстық жазаға тартылуын қажет етпейтінін көрсетті. Олардың сезімдерін сипаттауға басқа материалдың болмауына байланысты, гомосексуалдар өзгеше немесе бұрмаланған белгілеуді қабылдады және Париж бен Берлинде әлеуметтік үйірмелер құру үшін осы құқықсыз статусын пайдаланды. "Лесбиян" сөзі субмәдениет элементтерін сипаттау үшін қолданыла бастады. Батыс мәдениетіндегі лесбиянкалар көбінесе өздерінің жеке сексуалдығын анықтайтын және ортақ ерекшеліктері бар топқа жататын жекеленуді анықтайды. Тарих бойы көптеген мәдениеттердегі әйелдер басқа әйелдермен сексуалды қарым-қатынас жасаған, бірақ олар сирек оларды физикалық қарым-қатынас жасаған адамдар тобының бөлігі ретінде белгіледі. Батыс мәдениетінде әйелдер әдетте саяси азшылықтар болғандықтан, гомосексуализмнің медициналық белгіленуі субмәдениеттік жекеленудің дамуына себеп болды.

Жыныстық қатынас және жеке тұлға

Лесбиянка немесе лесбиянка қарым-қатынасын анықтау үшін әйелдер арасындағы жыныстық қатынас қажет деген түсінік әлі де талқылануда. Феминист жазушы Наоми Маккормиктің айтуынша, әйелдердің жыныстық қатынасын ерлер құрастырады, олардың лесбияндық жыныстық қатынастың негізгі көрсеткіші – басқа әйелдермен жыныстық тәжірибе. Әйелді гетеросексуал ретінде анықтау үшін дәл сол көрсеткіш қажет емес. Маккормик әйелдер арасындағы эмоционалдық, ақыл-ой және идеологиялық байланыстар, жыныстық мүшелерге қарағанда маңыздырақ немесе одан да маңызды деп санайды. Дегенмен, 1980 жылдары мәдени феминистердің лесбияндықты жыныстық қатынастан айыруын қабылдамаған маңызды қозғалыс болды, бұл феминистік жыныстық соғыстар деп аталатын қызу дау-дамай тудырды. Бутч және фемм рөлдері қайта оралды, бірақ 1950 жылдардағыдай қатаң сақталмады. Олар 1990 жылдары кейбір әйелдер үшін жыныстық өзін-өзі білдірудің таңдалған тәсіліне айналды. Әйелдер өздерін жыныстық жағынан еркін сезінді, ал жыныстық икемділік қабылдана бастады. Дебаттың басты назары көбінесе 1983 жылы сексолог Пеппер Шварц атаған құбылысқа аударылады. Шварц ұзақ мерзімді лесбияндық жұптар гетеросексуалдық немесе гомосексуалдық ерлер жұптарына қарағанда аз жыныстық қатынаста болатынын айтты, бұл құбылысты "лесбияндық төсек өлімі" деп атады. Кейбір лесбиянкалар зерттеудегі жыныстық қатынас туралы анықтамаға қарсы шығып, әйелдер арасындағы терең байланыстар, олардың жиі жыныстық қатынасқа мұқтаж болмауы, әйелдерде жыныстық икемділіктің жоғарылауы, олардың өмір бойы гетеросексуалдықтан бисексуалдыққа, лесбияндыққа ауысуы немесе жапсырмаларды толығымен қабылдамауы сияқты факторларды ұсынды. Сондай-ақ, зерттеудің кемшіліктері бар екенін және әйелдер арасындағы жыныстық қатынасты дұрыс емес көрсеткенін немесе 1983 жылдан бері әйелдер арасындағы жыныстық қатынас көбейгенін, өйткені көптеген лесбиянкалар өздерін жыныстық жағынан еркін білдіруге мүмкіндік тапқандарын айтты. Жыныстық және жыныстық бағдар туралы талқылаулар көптеген әйелдердің өзін қалай тануына және қарауына әсер етті. Батыс мәдениетіндегі көптеген адамдар гетеросексуалдықтың барлық адамдарға туа біткен қасиет екеніне сендіреді. Әйел өзінің басқа әйелге деген романтикалық және жыныстық тартымдылығын сезінген кезде, ол "экзистенциалдық дағдарысқа" ұшырауы мүмкін; осыны бастан өткергендердің көпшілігі лесбиянканың жеке басын қабылдап, қоғамның гомосексуалистер туралы стереотиптерін сынға алып, гомосексуалистік субмәдениетте қалай өмір сүру керектігін үйренуге тырысады. Батыс мәдениетіндегі лесбиянкалар этникалық топқа негізделген жекеліктерге ұқсас ортақ жекелікке ие: олардың ортақ тарихы, субмәдениеті және көптеген лесбиянкалардың гетеросексуалдық принциптерді қабылдамауына себеп болған кемсітушілік тәжірибелері бар. Бұл жекелік гей ерлер мен гетеросексуал әйелдерден ерекшеленеді және көбінесе бисексуал әйелдермен шиеленіс тудырады. Зерттеушілер, соның ішінде әлеуметтік ғалымдар, мінез-құлық пен жекеліктің әрдайым сәйкес келе бермейтінін айтады: әйелдер өздерін гетеросексуал деп атайды, бірақ әйелдермен жыныстық қатынаста болады, өзін лесбиянка деп танытқандар ер адамдармен жыныстық қатынаста болады немесе әйелдер өздерінің өзгеретін емес жыныстық жекелігі уақыт өте өзгергенін анықтай алады. Лиза М. Даймонд және басқалардың зерттеулері "лесбиянкалар мен икемді әйелдер жыныстық мінез-құлқында бисексуал әйелдерге қарағанда ерекшелік танытады" және "лесбиянкалар тек бір жынысты адамдарға ғана тартымдылық танытуға бейім" екенін көрсетті. Зерттеуде лесбиянкалардың "негізгі лесбиянкалық бағдарды" көрсеткені хабарланды. Зерттеушілер лесбиянканың стандартты анықтамасы жоқ екенін айтады, өйткені "Бұл термин әйелдермен жыныстық қатынаста болған немесе ер адамдармен жыныстық қатынаста болған әйелдерді (мінез-құлық); өзін лесбиянка деп танытқан әйелдерді (жекелік); және әйелдерге тартымдылық танытқан әйелдерді (құштарлық немесе тартымдылық) сипаттау үшін қолданылады". "Лесбиянканың стандартты анықтамасының және кімнің лесбиянка екенін бағалауға арналған стандартты сұрақтардың болмауы лесбиянка әйелдерінің тобын нақты анықтауды қиындатады". Ежелгі Грекияда әйелдер бір-бірінен бөлек, ал ерлер де бөлек тұрды. Бұл гомосоциалдық ортада ерлер арасындағы эротикалық және жыныстық қатынастар кең таралған және әдебиетте, өнерде және философияда жазылған. Грек әйелдері арасындағы гомосексуалистік қатынастар туралы ақпарат өте аз. Кейбір зерттеушілер әйелдер мен қыздар арасында да осындай қатынастар болғанын болжайды – ақын Алкман "айтис" терминін қолданды, ол педерастик қатынастағы жас қатысушы үшін қолданылатын "айтес" сөзінің әйелдерге арналған түрі болды. Платонның "Симпозион" еңбегінде Аристофан басқа әйелдерге романтикалық тартымдылық танытқан әйелдер туралы айтады, бірақ эротикалық қатынастарға қолданылатын "эрос" емес, "трепестхай" (көңіл бөлу) терминін қолданады. Тарихшы Нэнси Рабиновиц ежелгі гректердің қызыл вазаларында әйелдердің бірінің белдік айналып тұрғаны немесе екінші әйелдің иығына сүйенгені романтикалық құштарлықтың білдірілуі ретінде қарастырылуы мүмкін деп санайды. Ежелгі Грекиядағы әйелдердің күнделікті өмірінің көп бөлігі белгісіз, әсіресе олардың жыныстық қатынастарын білдіру жолдары. Еркектер некеден тыс педерастик қатынастарға қатысқан болса да, әйелдерге некеде тұрғанда немесе одан бұрын бір жынысты қатынастарға рұқсат берілгеніне немесе оларға ынталандырылғанына нақты дәлелдер жоқ, егер олардың некелік міндеттемелері орындалса. Грек керамикасында бейнеленген әйелдер бір-біріне көңіл көрсетіп, әйелдер ғана бейнеленген жағдайларда олардың суреттері эротикалық сипатқа ие: шомылу, бір-бірін ұстау, мұндай көріністерге дильдолар қойылған және кейде гетеросексуалдық неке немесе педерастик ұсыныс суреттерінде де көрінетін суреттер. Бұл эротизм көрушіге арналған ба, әлде өмірдің нақты бейнесі ме, белгісіз. Рабиновиц 19 ғасырдың тарихшыларының Грек тарихына қатысты зерттеулерінде әйелдердің күнделікті өмірі мен жыныстық бейімділіктеріне қызығушылық танытпауының себебі олардың әлеуметтік басымдықтары болды деп жазады. Ол бұл қызығушылықтың жоқтығы саланың еркектерге басымдық тануына және ежелгі Грециядағы әйелдерге қатысты ақпараттың шектеулі болуына әкелді деп болжайды. Ежелгі Римдегі әйелдер де еркектердің жыныстық қатынас туралы анықтамаларына бағынды. Қазіргі зерттеулер еркектердің әйелдердің гомосексуалистігіне жаулы көзқараспен қарағанын көрсетеді. Олар басқа әйелдермен жыныстық қатынаста болатын әйелдерді биологиялық аномалиялар деп санайтын, олар әйелдерге – кейде еркектерге де – "өте үлкен" клиторларымен енуге тырысатын. Ғалым Джеймс Бутриканың сөзіне қарағанда, лесбияндық "Рим еркегінің өзіне ғана жыныстық ләззат сыйлайтындығына деген көзқарасына ғана емес, сонымен қатар Римнің еркектерге басымдық тануының негіздеріне де қарсы шықты". Әйелдердің басқа әйелдермен жыныстық серіктес болғаны туралы тарихи құжаттар жоқ.

Ерте заманауи Еуропа

Әйелдер гомосексуализмі тарих бойы діни немесе қылмыстық билік тарапынан еркектер гомосексуализмі немесе зына сияқты бірдей жағымсыз реакция алған жоқ. Англияда ерлер арасындағы, ерлер мен әйелдер арасындағы, және ерлер мен жануарлар арасындағы содомия өлім жазасына кесілсе, медициналық және құқықтық мәтіндерде әйелдер арасындағы жыныстық қатынасқа қатысты ешқандай дерек болған жоқ. Әйелдердің гомосексуализміне қарсы алғашқы заң 1270 жылы Францияда қабылданды. Испанияда, Италияда және Киелі Рим империясында әйелдер арасындағы содомия табиғатқа қарсы әрекеттерге жатты және өртеу арқылы жазаланатын еді, бірақ мұндай оқиғалардың көп еместігі туралы мәліметтер бар. Мұндай жазаның алғашқы жағдайы 1477 жылы Германияның Шпейер қаласында тіркелді. Бір-бірін "жатып" алған немесе бір-бірінің кеудесіне тиген монахтарға қырық күндік тәуба етіп, жаза тағайындалды. Италиялық монах Бенедетта Карлини атты әйел, "Сплендителло" атты құдайлық рухқа ие болған кезде көптеген әйел бауырларын азғырғаны туралы мәліметтер сақталған; оның басқа әйелдермен қарым-қатынасын тоқтату үшін ол өмірінің соңғы 40 жылын жеке камерада өткізді. Ағылшын әдебиеті мен театрында әйелдердің гомоэротизмі соншалықты кең таралған еді, тарихшылар бұл Ренессанс кезеңінде бір кездері сәнге айналғанын айтады. Ағылшын әйелі Мэри Фрит академикалық зерттеулерде лесбиянка ретінде сипатталған. Әйелдердің сексуалдығы туралы идеялар әйелдер физиологиясының қазіргі заманғы түсінігімен байланысты болды. Жатын ағзасы еркек мүшесінің ішкі нұсқасы деп есептелді; табиғаттың өте жақсы жаратылысы еркекті жаратса, кейде табиғат кейбір әйелдерде жатынды кеңейту арқылы өзін түзетуге тырысады деп ойланды. Бұл жыныстық өзгерістер кейін гермафродитизм жағдайлары деп есептелді, ал гермафродитизм әйелдердің бір жынысты құмарлықтарымен теңестірілді. Гермафродитизмді медициналық тұрғыдан қарастыру клитордың өлшеміне байланысты болды; әйелдердің басқа әйелдерге енуі үшін ұзын, ісінген клитор қолданылады деп есептелді. Барлық жыныстық қатынастарда ену маңызды мәселе болды, ал клиторы ісінгендіктен бақылаусыз құштарлықтары бар деп саналған әйел "трибада" (сөзбе-сөз, сүртетін) деп аталды. Аномальды ісінген клитор кейбір әйелдерде құштарлық тудырып, оларды мастурбацияға итермеледі, сонымен қатар әйелдерді мастурбациядан осындай үлкен мүшелерге әкелетін ескертулер жазылды. Бір кезде мастурбация мен лесбияндық секстің мағынасы бірдей болды. Әйелдердің гомоэротикалық стиліне байланысты әлеуметтік жіктелулер пайда болды. Трибадалар төменгі тапқа жататын, ізгі әйелдерді бұзуға тырысатын адамдар және әдепсіздікке толы аристократияның өкілдері деп есептелді. Сатирикалық жазушылар саяси қарсыластардың (немесе көбінесе олардың әйелдерінің) өздерінің беделін жою үшін трибадизммен айналысатынын болжай бастады. Король Аннаның ең жақын кеңесшісі және сенімді адамы, Марлборо герцогинясы Сара Черчилльмен құмарлық қарым-қатынаста болғаны туралы әңгімелер тарады. Черчилль патшайымның сүйіктісі ретінде қызметтен алынғаннан кейін, ол патшайымның жатын бөлмесіндегі әйелдермен қарым-қатынаста болғаны туралы айыптаулар таратты. Мари Антуанетта да 1795 және 1796 жылдар аралығында бірнеше ай бойы осындай болжамдардың тақырыбы болды.

Әйел күйеулері

Гермафродитизм медициналық әдебиетте ортақ білім ретінде қарастырылатын, бірақ кездесетін жағдайлары сирек болатын. Әдебиеттегі гомоэротикалық элементтер кең таралған, әсіресе бір жыныстың екіншісінің кейпінде болу арқылы күдіксіз әйелді алдау. Мұндай сюжеттік тәсілдер Шекспирдің "Он екінші түн" (1601) пьесасында, Эдмунд Спенсердің 1590 жылғы "Фери-Квин" поэмасында және Джеймс Ширлидің "Қоңырдағы құс" (1633) пьесасында қолданылған. Ренессанс дәуірінде әйелдердің еркек кейпіне кіріп, жылдар бойы немесе ондаған жылдар бойы анықталмай жүрген жағдайлар тіркелді. Алайда, мұндай жағдайларды гомосексуал әйелдер трансвестизм деп қарастыра ма, әлде қазіргі социологияда трансгендерлік деп сипаттай ма, деген мәселе әр жағдайдың ерекшеліктеріне байланысты пікірталас тудырады. Егер олар анықталса, жазалары өлімнен бастап, ұяттау тірегіне (pillory) қоюға дейін, немесе еркек киімін киюге тыйым салуға дейін жетеді. Генри Филдинг 1746 жылы Мэри Гамильтонның өміріне негізделген "Әйел күйеуі" атты памфлет жазды. Ол еркек болып маскараланған әйелге үйленгені үшін тұтқындалып, жаза ретінде жариялы түрде сауаттандырылып, алты ай түрмеге жабылды. 1717 жылы Пруссияда Катарина Линкке ұқсас жағдай тіркелді, ол 1721 жылы жазаланды. Швейцариялық Анна Гранжан үйленіп, әйелімен Лион қаласына көшіп кетті, бірақ оны бұрынғы қарым-қатынаста болған әйел жария етіп, оны ұяттау тірегіне қойып, түрмеге қамады. Швеция патшайымы Кристинаның еркек киімін таңдауы оның замандастарына белгілі болды және оның жоғары тегіне байланысты кешірілді. Ол еркектей тәрбиеленді және сол кезде оның гермафродит болуы мүмкін деген болжамдар айтылды. Кристина 1654 жылы үйленуден қашу үшін тақтан бас тарғаннан кейін де әйелдермен романтикалық қарым-қатынас жасағаны белгілі болды. Кейбір тарихшылар әйелдердің еркек киімін киюін әйелдердің әйелдік киіммен көре алмайтын билікті алуға тырысуының көрінісі ретінде қарастырады, немесе олардың әйелдерге деген құштарлығын түсіну әрекеті ретінде қарастырады. Лилиан Фадерман батыс қоғамына әйелдік рөлін қабылдамайтын әйелдердің қауіп төндіргенін айтады. Катарина Линк сияқты, 16 ғасырдағы Испанияда "материалдық құралдарды" қолданғаны үшін өлім жазасына кесілген екі монахтың да дильдо қолданғаны үшін жазасы ауыр болды. Эдвард Де Лейси Эванс Ирландияда әйел болып дүниеге келді, бірақ Австралияға сапар кезінде еркек есімін алып, Викторияда 23 жыл бойы еркек ретінде өмір сүрді және үш рет үйленді. Перси Редвуд 1909 жылы Жаңа Зеландияда Порт Молинодан келген әйелге үйленген Эми Бок екені анықталғанда үлкен дау тудырды. Газеттер бұл ақылсыздық белгісі ме, әлде мінез-құлықтың кемшілігі ме деп пікірталас жүргізді.

Романтикалық достық қарым-қатынасты қайта қарастыру

XVII-XIX ғасырларда әйелдің екінші әйелге деген құмар сүйіспеншілігін білдіруі сәнге айналып, қабылданып, қолдау көрсетілді. Бұл қарым-қатынастар романтикалық достық, Бостон некелері немесе «сентиментальді достар» деп аталып, АҚШ-та, Еуропада және әсіресе Англияда кең таралған. Әйелдер арасында жазылған көптеген хаттар арқылы осы қарым-қатынастарды құжаттау мүмкін. Бұл қарым-қатынаста жыныстық элемент болған-болмағаны жөнінде қоғамдық пікірталас болған жоқ, бірақ әйелдер бір-бірімен мықты және ерекше байланыстар құра алатын, сонымен қатар ізгі, таза және ұятты саналатын. Егер әйел ер адаммен осындай қарым-қатынасқа түсетін болса, оның беделі құлап кетер еді. Шын мәнінде, мұндай қарым-қатынастар әйелдің еркекке үйленуіне балама және дайындық ретінде ұсынылды. Мәселен, Леди Мэри Вортли Монтегю 1709 жылы Энн Вортлиге: «Менің жақындарыма ешкім сіздей толық, сіздей адал болған емес, себебі адамның мендей шыншыл болуы мүмкін емес деп санаймын» деп жазған. Сол сияқты, ағылшын ақыны Анна Сьюардтың көптеген сонеттері мен өлеңдерінің тақырыбы болған Хонора Снейдпен достығы болды. Снейд Сьюардтың қарсылығына қарамастан үйленгенде, Сьюардтың өлеңдері ашуға толы болды. Сьюард Снейдтің өлімінен кейін де ұзақ жылдар бойы оның туралы жазып, Снейдтің сұлулығын, олардың махаббаты мен достығын мақтап тұрды. Жастығында жазушы және философ Мэри Уолстонкрафт Фанни Блад есімді әйелге ғашық болған. Жақында оны адаттан айнытқан әйелге жазған хатында Уолстонкрафт: «Жүректе тыныштық орнағанда гүлдер гүлдейді, ал Фанниммен бірге өмір сүру перспективасы маған қуаныш сыйлайды: сен мен оны қаншалықты жақсы көретінімді білмейсің» деп мәлімдеді. Бұл романтикалық достықтардың ең танымал мысалы – Элеонора Батлер мен Сара Понсонби, олар Лланголен ханымдары деп аталды. Батлер мен Понсонби 1778 жылы Понсонби отбасының алаңдауына (ол ер адаммен қашып кетсе, олардың беделіне нұқсан келтіретінінен) Уэльсте 51 жыл бірге өмір сүру үшін қашып кетті және эксцентриктер ретінде танылды. Олардың оқиғасы «үлгілі романтикалық достық» саналды және Анна Сьюард пен Генри Уодсворт Лонгфеллоудың поэзиясына шабыттандырды. Батлер мен Понсонбиге қызыққан күннамашы Энн Листер 1817 және 1840 жылдар аралығында әйелдермен болған қарым-қатынасын жазды. Оның кейбіреулері кодпен жазылған, оның Марианна Белкомб пен Мария Барлоумен жыныстық қатынасы туралы мәліметтері бар. Листер мен Элеонора Батлер заманауи жаңалықтарда еркектік бейнесімен сипатталды, және бұл қарым-қатынастардың сапфизмге жататындығына күдік болғанымен, олар әдебиетте мақтауға ие болды. Романтикалық достықтар АҚШ-та да танымал болды. Танымал ақын Эмили Дикинсон кейіннен оның қарындасы болған Сьюзан Гилбертке 300-ден астам хат пен өлең жазды және Кейт Скотт Антонмен тағы бір романтикалық хат алмасумен айналысты. Антон Дикинсон өмір бойы оңашаланып, олардың қарым-қатынасын тоқтатып қойды. Жақын жердегі Коннектикут штатының Хартфорд қаласында афроамерикалық бос әйелдер Адди Браун мен Ребекка Примус өздерінің құмарлықтарының куәлігін хаттарда қалдырды: «Сіздің сүйіссіздігіңіздей сүйіссіздік жоқ». 1870 жылы Джорджияда Алиса Балди Джози Варнерге: «Егер сіз маған тиіп, сөйлесеңіз, менің денемдегі бір талшық та қуанышпен дірілдемейтінін білесіз бе?» деп жазды. ХХ ғасырдың басында жоғары білімнің дамуы әйелдерге мүмкіндіктер берді. Әйелдердің оқу орындарында романтикалық ізденіс мәдениеті қалыптасты. Үлкен студенттер кішілеріне кеңес беріп, оларды әлеуметтік шараларға шақырып, барлық әйелдер билеріне алып барып, бір-біріне гүлдер, открыткалар мен мәңгілік махаббатты білдіретін өлеңдер жіберді. Бұлар «smashes» немесе «spoons» деп аталды және олар туралы Ladies Home Journal, St. Nicholas атты балалар журналы және Smith College Stories деп аталатын жинақ сияқты басылымдарда ашық жазылды, жағымсыз пікірлер білдірілмеді. Адалдық, берілгендік және махаббат осы әңгімелердің негізгі құрамдас бөліктері болды, ал құшақтаудан басқа жыныстық қатынастар мүлдем болған жоқ. Мансапты некеге балама ретінде таңдаған әйелдер өздерін «Жаңа әйелдер» деп атады және жаңа мүмкіндіктеріне өте мән берді. Фаддерман бұл кезеңді 1920 жылға дейінгі «күнәсіздіктің соңғы демі» деп атайды, онда әйелдердің сезімталдығы жыныстық қатынаспен байланыстырылып, лесбияндықтарды ерекше және көбінесе жағымсыз бейнеленген топ ретінде көрсетті. Атап айтқанда, Фаддерман әйелдердің тәуелсіздігінің өсуімен және Виктория дәуіріндегі қатаң талаптарды қабылдаудан бас тартуымен лесбияндыққа ғылыми анықтама берудің байланысын көрсетеді.

Құрылыс

Кейбір әйелдер үшін, олардың лесбиянка ретінде жіктелуге болатын мінез-құлыққа немесе қарым-қатынастарға қатысқандарын түсіну оларды оны жоққа шығаруға немесе жасыруға итермеледі, мысалы, Маунт Холиок колледжінің профессоры Жаннет Август Маркс, ол колледж президенті Мэри Вуллимен 36 жыл бірге өмір сүрді. Маркс жас әйелдерді «әдеттен тыс» достықтан аулақ салып, бақытқа тек ер адаммен қол жеткізілетінін қатаң түрде айтты. Басқа әйелдер бұл ерекшелікті қабылдап, гетеросексуал әйелдер мен гей ерлерден өзгешеліктерін көрсету үшін оны пайдаланды. 1890 жылдардан 1930 жылдарға дейін американдық мұрагер Натали Клиффорд Барни Парижде апта сайын салон өткізді, онда көрнекті өнер шеберлері шақырылып, лесбияндық тақырыптар талқыланды. Грек әсерлерін қазіргі француз эротизмімен үйлестіре отырып, ол салонында Лесбостың жаңартылған және идеалданған нұсқасын жасауға тырысты. Оның замандастарының ішінде өзінің шеңберіндегі адамдарды суретке түсірген суретші Ромен Брукс, жазушылар Колетт, Джуна Барнс, әлеуметтік иесі Гертруда Штайн және романист Радклиф Холл болды. 1920 жылдары Берлинде гей мәдениеті гүлденді, және лесбиянкаларға арналған 50-ге жуық клубтар болды. 1924-1933 жылдары жарық көрген Die Freundin (Қыз досы) журналы лесбиянкаларға бағытталған. Garçonne (әрі Frauenliebe (Әйел сүйіспеншілігі)) лесбиянкалар мен еркек трансвеститтеріне арналған. Бұл басылымдарды иелері, баспагерлері және жазушылары ретінде ер адамдар бақылады. 1926 жылы Сели Энглер Die BIF – Blätter Idealer Frauenfreundschaften (Идеалдық әйелдер достығы туралы BIF қағаздары) журналын құрды, бұл әйелдерге тиесілі, басылған және жазылған алғашқы лесбияндық басылым. 1928 жылы Рут Маргарита Рөллігтің «Берлиндегі лесбиян әйелдері» (Berlins lesbische Frauen) атты лесбияндық барлар мен түнгі клубтар туралы нұсқаулығы Германия астанасын лесбияндық белсенділіктің орталығы ретінде танымал етті. Клубтар туристерді қызықтыратын ірі мекемелерден бастап, жергілікті әйелдердің басқа әйелдермен танысуға баратын шағын аудандық кафелерге дейін әртүрлі болды. «Das lila Lied» («Лавандр әні») кабаре әні Берлиндегі лесбиянкалардың әнұранына айналды. Гомосексуализм Германияда заңсыз болғанымен, кейде оған төзімділік танытылды, және құқық қорғау органдары рұқсат етілген жиналыстарды гомосексуалистердің есімдерін тіркеу үшін пайдаланды. Германияда гомосексуалистерге төзімділікті насихаттаған Магнус Хиршфельдтің Ғылыми-гуманитарлық комитеті лесбияндық қатысуды құптады, және неміс феминистік қозғалысында лесбияндық тақырыбындағы жазулар мен саяси белсенділік күшейді. 1928 жылы Радклиф Холл «Жалғыздық құдығы» (The Well of Loneliness) атты роман жариялады. Романның сюжеті Стивен Гордонның өміріне арналған, ол Крафт-Эбингтің «Psychopathia Sexualis» еңбегін оқығаннан кейін өзін инверт деп таниды және Париждің гомосексуалды субмәдениетінде өмір сүреді. Романға Хавелок Эллистің алғы сөзі қосылды және инверттерге төзімділік таныту мақсатында олардың кемшіліктері мен туған кездегі жағдайларын жариялау көзделді. Холл Эллис пен Крафт-Эбингтің теорияларын қабылдады және Фрейдтің бір жынысты сүйіспеншілік балалық жарақаттан туындайды және емделеді деген теориясын қабылдамады. Холлдың алған жарнамасы күтпеген салдарға байланысты болды; роман Лондонда әдепсіздік үшін сотталды, бұл профессор Лора Доан «көрнекті қазіргі заманғы ағылшын лесбияндық субмәдениетінің құрылысындағы кристалдану сәті» деп сипаттаған сенсациялық оқиға болды. Газеттер кітаптың мазмұнында «лесбиян әйелдері арасындағы жыныстық қатынас» бар екенін ашық жариялады, ал Холлдың суреттері алты ай ішінде көптеген басылымдарда лесбиян әйелдері туралы мәліметтерге қоса берілді. Холл 1920 жылдардағы «еркектік» әйелдің сыртқы түрін бейнеледі: қысқа шашы, тігілген костюмдері (көбінесе шалбармен) және «ұстақ» деп танылған монокл. Бірінші дүниежүзілік соғыста британдық әйелдер соғысқа қолдау көрсеткен кезде олар еркек киімдерімен танысып, форма киюшілер патриоттық деп есептелді. Соғыстан кейінгі әйелдер киімдерінің еркек үлгісіне келтірілуі, негізінен, лесбияндықпен байланысты болды. АҚШ-та 1920 жылдар әлеуметтік тәжірибелер, әсіресе сексуалдық қатынастар тұрғысынан ерекше жыл болды. Бұған Зигмунд Фрейдтің еңбектері зор әсер етті, ол сексуалдық құштарлықтың адам оны мойындағысы келмесе де, санасыз түрде қанағаттандырылатынын теориялады. Фрейдтің теориялары Еуропаға қарағанда АҚШ-та кеңінен таралды. Сексуалдық актілердің лесбияндық пен олардың қарым-қатынасының бір бөлігі екені жарияланғаннан кейін, сексуалдық тәжірибе кең таралды. Түнгі өмірге мүмкіндік беретін ірі қалалар өте танымал болды, және әйелдер сексуалдық оқиғалар іздеуге кірісті. Бисексуалдық, әсіресе Американың алғашқы гей аудандарында сәнді болды. Гомосексуалдық түнгі өмірге мүмкіндік жағынан Нью-Йорк қаласының афроамерикандық аймағы Гарлемнен артық ешбір жер болған жоқ. Ақ «төмендегілер» джаз, түнгі клубтар және олар қалаған нәрсенің бәрін ұнатты. Блюз әншілері Ма Рейни, Бесси Смит, Этель Уотерс және Глэдис Бентли Таллула Бэнкхед, Беатрис Лилли және болашақта Джоан Кроуфорд сияқты қонақтарға әйелдермен болған қарым-қатынастары туралы ән айтты. Гомосексуалистер өздерінің жаңа танылған азшылық статусы мен афроамерикандықтардың статусы арасындағы ұқсастықтарды байқады. Гарлемде тұратын афроамерикандықтар арасында лесбияндық қарым-қатынастар кең таралған және төзімділікке ие болды, бірақ ашық түрде қабылданбады. Кейбір әйелдер әсем тойларды ұйымдастырды, тіпті Нью-Йорк қаласында еркек есімдерін қолданып неке куәліктерін тіркеді. Көптеген гомосексуал әйелдер еркектерге үйленген және әйелдермен үнемі қарым-қатынас жасады. Қаланың екінші жағында, Гринвич-Виллидж де өсіп келе жатқан гомосексуалдық қауымдастыққа ие болды; Гарлем де, Гринвич-Виллидж де жалғыз ерлер мен әйелдерге арналған жабдықталған бөлмелерді ұсынды, бұл олардың гомосексуалдық қауымдастықтардың орталықтары ретінде дамуына ықпал етті. Гринвич-Виллиджтегі атмосфера Гарлемнен өзгеше болды. Викториялық идеалдарды жобаған интеллектуалдар – богемиялықтар Виллиджде жиналды. Гомосексуалистер көбінесе еркектерден құралды, бірақ Эдна Сент-Винсент Милли сияқты ақындар мен Гертруда Додж сияқты әлеуметтік иесі әйелдермен болған қарым-қатынастарымен және гомосексуализмге төзімділікті насихаттауымен белгілі болды. АҚШ-тағы әйелдер, Гарлемге бара алмаған немесе Гринвич-Виллиджде тұра алмаған жағдайда, 1920 жылдары әйелдердің проституция ретінде қарастырылмастан, салонға баруға мүмкіндік алды. Тарихшы Лиллиан Фадерманның сөзіне сәйкес, «лесбияндықтарға арналған барларда әйелдердің әлеуметтенуіне арналған қоғамдық кеңістіктің болуы көптеген ондаған жылдар бойына субмәдениеттің ең маңызды көрнекі көрінісі болды».

Ұлы депрессия

Лесбиянкаларды қоғамға шығуға және басқа әйелдерді іздеуге ынталандырған негізгі фактор – экономикалық тәуелсіздік болды, ол 1930 жылдары Ұлы депрессия кезінде дерлік жойылды. АҚШ-тағы көптеген әйелдерге гомосексуалистке, мысалы, екеуі де гомосексуалистік қатынастарды жасырын түрде жалғастыра алатын немесе дәстүрлі әйелді күтетін күйеуге тұру қажет болды. 1930 жылдары тәуелсіз әйелдер көбінесе ерлерге тиесілі деп саналған жұмыстарда жұмыс істеді. Бұл әлеуметтік көзқарас үлкен қалаларда барлар төңірегінде шағын, біріккен қауымдастықтардың пайда болуына себеп болды, сонымен бірге әйелдерді басқа аймақтарда оқшаулады. Гомосексуализм туралы кез келген жағдайда айтуға қоғамдық тыйым салынған, тіпті әйелдер де лесбияндық туралы өзара араласуда сирек сөйлесті; олар ашық гей адамдарды "Өмірдегілер" деп атады. Фрейдтің психоаналитикалық теориясы дәрігерлерге гомосексуализмді нашар дамыған әйелдерді мазалайтын невроз деп қарауға үлкен әсер етті. Германияда гомосексуалистік субмәдениет 1933 жылы нацистер билікке келгеннен кейін жойылды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы адамдардың өмірінде үлкен дүрбелең тудырды, миллиондаған ер адам әскери жұмылдыруға қатысты. АҚШ Әйелдер армия корпусына (WAC) және АҚШ Әскери-теңіз күштерінің еріктілік жедел қызметіне (WAVES) де әйелдер қабылданды. Америка әскері құрылғалы бері қолданылып келген ер адамдардың гомосексуализмін анықтау жүйесінен өзгеше, лесбиянкаларды анықтау немесе іріктеу әдістері болған жоқ; олар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде біртіндеп енгізілді. 1930 жылдардағы әйелдердің дәстүрлі рөлдеріне қатысты басым көзқарастарға қарамастан, 1940 жылдары тәуелсіз және еркектік қасиеттері бар әйелдер тікелей әскери қызметке алынды, ал әлсіздікке жол берілмеді. Кейбір әйелдер ер адам киімімен рекрут стансасына келді, екінші әйелге ғашық болғанын жоққа шығарды және оңай қабылданып, қатарға қосылды. Ең еркектік әйелдер жиі кездеспесе де, көзге түсетін болғандықтан, басқа лесбиянкаларды іздеуге қызығушылық танытқан әйелдерді тартуға бейім болды. Әйелдер өзге әйелге деген қызығушылықтары туралы сыртқа шығармауға тырысты, кейде бір-біріне тікелей сұрамай немесе айтпай, ортақ түсінікке келуге бірнеше күн кетіп жататын. Әскери қызметке бармаған әйелдер ұлттық өндірісті жалғастыру үшін ер адамдар тастап кеткен өнеркәсіптік жұмыс орындарына белсенді түрде шақырылды. Соғыс кезінде және одан кейін көптеген әйелдердің ұялылығы, білімі мен тәуелсіздігі артуы оларға күйеусіз өмір сүруге мүмкіндік берді, мұндай жағдай басқа экономикалық және әлеуметтік ортада мүмкін болмас еді, бұл лесбияндық желілер мен ортаны одан әрі дамытты. Германияның қылмыстық кодексінің 175-бабында лесбиянкалар қарастырылмады, ол ерлер арасындағы гомосексуалдық қатынастарды қылмыс деп есептейді. АҚШ Холокост мемориалдық мұражайы (USHMM) бұл әйелдердің ерлерге бағынышты саналғандықтан және нацистік режим лесбиянкалардан гейлерге қарағанда кем қорқыныш сезінгендіктен болды деп мәлімдейді. Көптеген лесбиянкалар "әлеуметке жат" мінез-құлқы үшін тұтқындалып, түрмеге қамалды, efnS "1939 жылға дейін лесбиянкалар нацистік үкіметтен қашқандардың арасында "әлеуметке жат" деп танылып, түрмеге жабылған". Лесбиянкалықты 175-бап бойынша қылмыс деп қарастырмаса да, кейбір лесбиянкалар гейлердің қызғылт үшбұрышты символын қабылдағандай, қара үшбұрышты символды да өздеріне қайтарып алды.

Соғыстан кейінгі

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ-та бүкіл елде соғысқа дейінгі қоғамға мүмкіндігінше тез қайта оралуға бағытталған қозғалыс пайда болды. Бұл, коммунизмге қатысты ұлттық паранояның күшеюімен және медициналық білімде кең таралған психоаналитикалық теориямен біріксе, 1950 жылы гомосексуализм АҚШ үкіметінде жұмыс істейтін қызметкерлер үшін қабылдағысыз ерекшелікке айналды. Гомосексуалистер шантажға ұшырауға бейім деп есептелді, сондықтан үкімет өз қатарынан ашық гомосексуалистерді тазартып, қызметкерлердің жеке өмірі туралы ақпарат жинауға күш салды. Мемлекеттік және жергілікті билік органдары да осы үрдіске қосылып, барлар мен саябақтарда жиналған адамдарды қамауға алып, ерлер мен әйелдер үшін киім ауыстыруға қарсы заңдар қабылдады. АҚШ әскери қызметкерлері мен үкіметі көптеген сұрақ-жауаптар жүргізіп, әйелдердің екінші әйелмен сексуалдық қатынаста болғандығы туралы сұрады және тіпті бір рет болған тәжірибені де қылмыстық жекелікке теңеді, осылайша гетеросексуалдар мен гомосексуалдарды қатаң түрде ажыратты. 1952 жылы гомосексуализм Америкалық Психиатриялық Ассоциацияның Диагностикалық және Статистикалық Нұсқаулығында патологиялық эмоционалдық бұзылу ретінде тізілді. Гомосексуализмді емдеуге болатын ауру деп санау медициналық қауымдастықта, жалпы халықта және көптеген лесбияндардың өзінде кеңінен таралған еді. Гомосексуалистерді мемлекеттік қызметте анықтауға бағытталған көзқарастар мен тәжірибелер Австралия мен Канадаға дейін тарады. 1921 жылы Ұлыбританияның Өкілдер палатасында әйелдер арасындағы "адамгершілікке қарсы ұятсыздық" жасауға қатысты бап қосылып, қабылданды, бірақ Лордтар палатасында қабылданбады, себебі олар сексуалдық бұзушылыққа назар аудару оны одан әрі ынталандырады деп уайымдады.

Жер астындағы қарым-қатынас

Гомосексуализм туралы медициналық және психиатриялық мәтіндерден басқа ақпарат өте аз болды. Қоғамдық жиналатын орындар көбінесе полициямен айына бір рет тінту өткізілетін барлар болды, ал қамауға алынғандардың есімдері газеттерде жарияланды. Осыған жауап ретінде 1955 жылы Сан-Францискода сегіз әйел үйлерінде жиналып, әлеуметтесу үшін және билеуге қауіпсіз орын табу үшін кездесті. Олар оны тұрақты жиналуға айналдырғанда, АҚШ-тағы лесбиянкалар үшін алғашқы ұйымға айналды, оның атауы «Билитис қыздары» (DOB) болды. DOB 1956 жылы «The Ladder» атты журнал шығара бастады. Әр санының алдыңғы бетінде олардың миссиясы жазылған, ал біріншісі «Қайталанбас түрінің білім беруі» деп аталды. Ол әйелдерге гомосексуализм туралы білім беруді мақсат етті, әсіресе әйелдерге және тарихтағы белгілі лесбиянкаларға қатысты. 1956 жылға қарай «лесбиян» термині соншалық жағымсыз мағынаға ие болды, сондықтан DOB оны сипаттама ретінде пайдаланудан бас тартып, оның орнына «вариант» дегенді таңдады. DOB Чикаго, Нью-Йорк және Лос-Анджелес қалаларына тарады, ал «The Ladder» жүздеген, ақырында мыңдаған DOB мүшелеріне гомосексуализмнің мәнін талқылау үшін жіберілді, кейде оның ауру екендігі туралы пікірге қарсы шығып, оқырмандар өздерінің лесбиян болу себептерін айтып, осы жағдаймен немесе қоғамның оған реакциясымен қалай күресуге болатынын ұсынды. «Ержүрек оқиғаларды» жазушылар әдетте ерлердің псевдонимдерін пайдаланды, және олардың көп бөлігі гетеросексуалдарға арналған еді. Осы кезеңде «Про-лесбияндық» деп аталатын тағы бір топ пайда болды. Про-лесбияндық көркем әдебиеттің пайда болуы авторлардың «ержүрек оқиғалардың» көрушілік және гомофобиялық сипатын байқауымен басталды. Лесбияндық пульп-фантастика авторларының тек бірнешесі ғана лесбиянкалар үшін жазған әйелдер болды, соның ішінде Энн Бэннон, Валери Тейлор, Паула Кристиан және Вин Пакер/Энн Олдрич. Бұл авторлар «ержүрек оқиғалар» сияқты жыныстық мазмұнды материалдарды жазудың орнына, жұп арасындағы қарым-қатынасқа назар аудара отырып, «ержүрек оқиғалардың» стандарттарына әдейі қарсы шықты. Про-лесбияндық мұқабалар бейжай болды және олардың лесбияндық тақырыбына ишарат жасады, ал «ержүрек оқиғалардың» мұқабалары бір әйелдің ішінара киімсіз бейнеленгенінен бастап, жыныстық мазмұнды ашық көрсетуге дейін ауытқып, ішіндегі оқшау материалды көрсетуге тырысты. Көптеген кітаптар мәдени сілтемелерді пайдаланды: орындарды атау, терминдер, киім үлгілерін сипаттау және басқа да кодтар, оқшауланған әйелдерге арналған. Нәтижесінде, пульп-фантастика лесбияндық жекелікті лесбияндық және гетеросексуалдық оқырмандарға бірдей таратуға көмектесті.

Екінші толқын феминизм

1950 және 1960 жылдардың басындағы әлеуметтік қатаңдық афроамерикалықтардың, кедейлердің, әйелдердің және гейлердің жағдайын жақсартуға бағытталған әлеуметтік қозғалыстарға қарсылық тудырды. Соңғы екеуінің ішінде гейлер құқығы қозғалысы мен феминистік қозғалысы 1969 жылы Нью-Йорктегі Стоунволл көтерілісінде болған зорлық-зомбылықтан кейін байланысты. Одан кейін гей белсенділігінің және феминистік сананың күшеуімен сипатталатын қозғалыс пайда болды, ол лесбиянканың анықтамасын одан әрі өзгертті. 1970 жылдардағы сексуалдық революция әйелдер үшін жекелік пен сексуалдық мінез-құлық арасындағы айырмашылықты енгізді. Көптеген әйелдер жаңа әлеуметтік еркіндіктерін пайдаланып, жаңа тәжірибелерге қол жеткізді. Бұрын гетеросексуал деп танылған әйелдер әйелдермен сексуалдық қатынасқа түсті, бірақ олардың көпшілігі гетеросексуалдық болмысын сақтады. Феминизмнің екінші толқынының пайда болуымен лесбиянка саяси жеке тұлға ретінде әйелдер арасындағы әлеуметтік философияны сипаттауға өсті, көбінесе сексуалдық құштарлықты анықтаушы белгі ретінде көлеңкеледі. Радикалды лесбиянкалар деп аталатын белсенді феминистік ұйым 1970 жылы «Әйелді әйел деп тану» атты манифест жариялады, онда «Лесбиянка – барлық әйелдердің ашуы жарылу нүктесіне дейін жинақталған» деп мәлімдеді. Әскери феминистер сексистік және патриархалды қоғамға деген жеккөрушіліктерін білдірді және сексизмді жеңудің және әйелдердің теңдігіне қол жеткізудің ең тиімді жолы – ерлерге әйелдерден кез келген билік пен ләззат алудан бас тарту деген қорытындыға келді. Бұл философияға қосылған әйелдер үшін, өздерін лесбиянка феминистері деп атаған, лесбиянка – әйелдердің әлеуметтік өзара әрекеттеріне және саяси мотивациясына әйелдердің әл-ауқатын жақсартуға бағытталған кез келген әйелді сипаттау үшін таңдалған термин болды. Сексуалдық құштарлық лесбиянка феминистінің ерекшелігі емес, оның саясатқа деген назары болды. Ерлерден тәуелсіздік алу – лесбиян феминизмінің негізгі ұстанымы болды, көптеген жақтастары дәстүрлі еркек орталық мәдениеттен өзін физикалық және экономикалық жағынан ажыратуға тырысты. Лесбиян ұлты деп аталатын идеалдық қоғамда «әйел» және «лесбиянка» бір-біріне ауыспалы еді. Лесбияндық феминизм маңызды өзгеріс болса да, барлық лесбиянкалар онымен келіспеді. Лесбияндық феминизм жастар қозғалысы болды: оның мүшелері негізінен колледж білімін алған, Жаңа солшылдық пен радикалды істерде тәжірибелі болды, бірақ олар радикалды ұйымдарды әйелдер мәселелерін шешуге көндіруде сәттілік көрмеді. Көптеген ескі лесбиянкалар өздерінің сексуалдығын консервативті дәуірде мойындаған, гомофобтық әлемде өмір сүру тәсілдерін сақтауды дұрыс деп санайды. 1970 жылы «Билит қыздары» феминизмге немесе гей құқықтары мәселесіне назар аудару керектігін шешті. Теңдік лесбиян феминистер үшін басымдық болғандықтан, ерлер мен әйелдер арасындағы рөлдердің айырмашылығы немесе буч және фемь патриархалды болып саналды. Лесби феминистер барларда кең таралған гендерлік рөлдерді ойнаудан, сондай-ақ гей еркектердің шовинистік көзқарастарынан аулақ болды; көптеген лесби феминистер гей еркектермен жұмыс істеуден немесе олардың себептерін қабылдаудан бас тартты. Өздерін гомосексуал деп есептейтін және «лесбиян» дескрипторын сексуалдық тартылысты анықтау үшін қолданатын лесбиянкалар көбінесе лесбиян феминистерінің сепаратистік, ашулы пікірлерін гейлердің құқықтарына зиян келтіретін деп санайды. 1980 жылы ақын және эссеші Адриен Рич «Міндетті гетеросексуалдық және лесбияндық өмір» эссесінде «әйелдермен танысқан тәжірибеге» негізделген лесбияндық өмір сүрудің үздіксіздігін ұсынды. Ричтің айтуынша, әйелдер арасындағы барлық қарым-қатынастарда, олар өздерін лесбиян деп санаса да, белгілі бір дәрежеде лесбияндық элемент бар: аналар мен қыздар, бірге жұмыс істейтін әйелдер және бір-бірін емдейтін әйелдер, мысалы. Әйелдердің бір-біріне қатысты мұндай түсінігі оларды уақыт пен мәдениеттер арқылы байланыстырады, ал Рич гетеросексуалдықты ерлер әйелдерге мәжбүрлеген жағдай деп қарастырды. Бірде «сахк» деген сөз кездеседі, ол сүртуді білдіреді. Лесбияндық іс-әрекеттер мен жеке тұлғалар тарихи деректерде көбінесе жоқ. Араб тілінде лесбияндықты сипаттау үшін қолданылатын термин ерлерді сипаттау үшін қолданылатын терминмен бірдей, сондықтан ерлер мен әйелдер гомосексуализмі арасындағы айырмашылық белгілі бір дәрежеде лингвистикалық тұрғыдан бүркеленген. Әйелдердің гомосексуалдық мінез-құлқы кез келген мәдениетте болуы мүмкін, бірақ әйелдердің басқа әйелдермен ғана жұптасатын әйел ретінде лесбиянканың түсінігі әрқашан да болмайды. Әйелдердің гомосексуалдық мінез-құлқына қатысты көзқарастар әр қоғамдағы әйелдердің рөліне және әр мәдениеттің секстің анықтамасына байланысты. Таяу Шығыстағы әйелдер тарихи түрде ерлерден бөлініп келген. 7 және 8 ғасырларда кейбір ерекше әйелдер гендерлік рөлдердің шектеулі болған кезде еркек киімдерін киген, бірақ еуропалық әйелдерге тән сексуалдық рөлдер ислам әйелдерімен байланысты болған жоқ. Бағдаттағы халифалық сарайда еркектерге ұқсас киімдер киген, тіпті жалған сақал таққан әйелдер болды, бірақ олар ерлердің назары үшін басқа әйелдермен бәсекелестік етті. 12 ғасырға жататын Шариф әл-Идрисидің жазбаларына сәйкес, жоғары интеллектуалды әйелдердің лесбиянка болу ықтималдығы жоғары; олардың зиялық қабілеттері оларды ерлермен бірдей деңгейге жеткізді. Аймақта лесбияндық іс-әрекеттерге қатысатын немесе онымен сәйкес келетін адамдар отбасылық зорлық-зомбылыққа және қоғамдық қудалауға ұшырауы мүмкін, оның ішінде «намыс үшін өлтіру» деп белгілі жағдайлар да бар. Қатқастың түсіндіруі адамның сексуалдық тәртіпсіздігіне, бойжеткендікке (қабылданған неке шеңберінен тыс) және әсіресе әйелдерге бағытталған.

Америка

Ацтектер мәдениетінде ер және әйел гомосексуализмі де белгілі болған. Екеуі де көбінесе жақтырылмағанмен, испан жаулап алуынан бұрын гомосексуализмді белсенді түрде басуға ешқандай дәлел жоқ. Флоренция кодексі – 16 ғасырда испан францискан монахы Бернардино де Саагун жазған Ацтек әлемін зерттеу. Онда ацтек лесбияндарының сыртқы түрі мен мінез-құлқы еркек сипатында сипатталған және олар ешқашан үйленгісі келмейді. Испан көзқарасы бойынша, кейбір феминистердің лесбофобиясы мен гей еркектердің әйелге деген жек көрушілігі лесбияндар мен олармен байланысты топтар үшін қиын жағдай жасады. Аргентина 1969 жылы құрылған Nuestro Mundo (NM, немесе Біздің әлеміміз) атты гомосексуалдық құқықтарды қорғау тобымен алғашқы Латын Америкасы елі болды. Сол кезде гейлер мен лесбияндарға арналған алты құпия ұйым құрылды, бірақ қуғын-сүргін мен мазақтау жалғасты және 1976 жылы Хорхе Рафаэль Виделаның диктатурасымен нашарлады, осы кезде барлық топтар «Лас соғыста» таратылды. Лесбияндар құқығын қорғау топтары 1986 жылдан бастап гетеросексуал әйелдермен философиялық айырмашылықтарды жеңу үшін жұмыс істейтін біртұтас қауымдастық құруға біртіндеп ұйымдасты. Латын Америкасының лесбияндық қозғалысы Мексикада ең белсенді болды, бірақ тиімділік және бірігу жағынан ұқсас проблемаларға тап болды. Лесбияндық топтар лесбияндық мәселелерді көтеруге тырысқанмен, олар гей еркектерден әйелдерге деген жек көрушілікке және гетеросексуал әйелдерден гомофобияға тап болды. 1977 жылы мексикалықтарға арналған алғашқы лесбияндық ұйым – Lesbos құрылды. Лесбияндық мәселелерді ілгерілететін саяси топтардың бірнеше түрі пайда болды; 1997 жылы Мексика қаласында 13 лесбияндық ұйым белсенді болды. Нәтижесінде, лесбияндық бірлестіктер гомосексуалдық және феминистік қозғалыстарға аз әсер етті. Чилиде Аугусто Пиночет диктатурасы 1984 жылға дейін лесбияндық топтарды құруға тыйым салды, содан кейін Ayuquelén («мапуче» тілінде «болу қуанышы») құрылды, бұл әйелді шабуылдаған адамның «Қарғыс болсын, лесбиян!» деп айқайлаған кезде көпшілік алдында ұрып-соғуынан туындады. Чилидегі лесбияндық қозғалыс феминистік қозғалыспен тығыз байланысты, бірақ қарым-қатынас кейде шиеленісті болды. Аюклен Халықаралық лесбияндық ақпараттық қызмет, Халықаралық лесбияндық, гейлік, бисексуалдық, транс және интерсексуалдық қауымдастық және Чилидің гомосексуалдық құқықтарды қорғау тобы Movimiento de Integración y Liberación Homosexual (Гомосексуалдарды интеграциялау және босату қозғалысы) Чилиде әлі де күшінде жүрген содомия заңын жою үшін бірлесіп жұмыс істеді. Латын Америкасы мен Кариб бассейніндегі феминист лесбияндарының кездесулері, кейде «Лесбияндық кездесулері» деп қысқартылады, 1980 жылдардың соңынан бері Латын Америкасының лесбияндары үшін идеялар алмасудың маңызды форумы болып табылады. Айналмалы түрде ұйымдастырылып, екі жылда бір рет өтетін жиналыстардың басты мақсаты – байланыс желілерін құру, Латын Америкасындағы лесбияндардың жағдайын өзгерту (заңдық және әлеуметтік тұрғыдан), лесбияндар арасындағы ынтымақты арттыру және олар туралы мифтерді жою. Американың кейбір жергілікті халықтары әйелдер үшін үшінші гендерлік санатын қалыптастырады, олар өз мәдениеттерінде әдетте ер адамдар атқаратын рөлдерді атқарады. Басқа жағдайларда олар гендерді спектр ретінде қарастырып, әйелдер мен еркектерге арналған әртүрлі терминдерді қолданады. Бұл саналар белгілі бір жергілікті мәдениеттердің салтанатты және мәдени өмірінің контекстіне негізделген және «жай ғана гей және үнділік болу біреуді Екі рухқа айналдырмайды». Бұл рәсімдік және әлеуметтік рөлдерді адамның ақсақалдары бекітеді және растайды, егер олар жергілікті емес сексуалдық бағдар мен гендерлік сәйкестік тұжырымдарымен анықталса, «мағынасы жоқ».

Африка

Африканың 30-дан астам елінде гендерлік рөлдердің ауысуы және әйелдер арасындағы некелер тіркелген. Нигерия, Камерун және Кенияда әйелдер басқа әйелдерге үйленіп, балаларын тәрбиелейді және олар қоғамда ер адамдар ретінде қарастырылады. Суданның хауса халқында лесбиян сөзіне баламалы «кифи» термині бар, ол «екі тараптың да нақты жыныстық рөлге талап етуі міндетті емес» деген мағынаны білдіреді және оны ер адамдарға да қолдануға болады. Конго өзені маңындағы нкундо халқында басқа әйелмен күшті эмоционалды немесе жыныстық қатынаста болып, «яикья босанго» (басқа әйелге қысым жасайтын әйел) деп аталатын әйелдер бар. Лесбияндық қатынастар Ганадағы аналық туыстық қоғамдарда, атап айтқанда акан халқы арасында да белгілі. Лесотода әйелдер Батыс әлемінде жыныстық қатынас саналатын іс-әрекеттерге қатысады: олар сүйіседі, бірге ұйықтайды, жыныс мүшелерін сүртеді, оралдық секс (кунилингус) жасайды және басқа әйелдермен қарым-қатынастарын ұстап тұрады. Лесото халқы жыныстық қатынас үшін еркектің қатысуы қажет деп санайды, сондықтан олар өздерінің осы әрекеттерін жыныстық деп санамайды және өздерін лесбиян деп атамайды. Танзанияда лесбиянды «мсагажи» (жекеше), «васагажи» (көпше) деп атайды, бұл суахили тілінде «ұнтақтаушы» немесе «ұнтақтау» деген мағынаны білдіреді, себебі лесбияндық секс әйелдердің жыныс мүшелерін бір-біріне сүртуден тұрады деп есептеледі. Оңтүстік Африкада гетеросексуал ер адамдар кейде лесбиянды «әдеттен тыс» мінез-құлқы үшін жазалау және қоғамдық нормаларды нығайту мақсатымен зорлайды. Бұл қылмыс алғаш рет Оңтүстік Африкада тіркелді, кейде оны әйелдің отбасы мүшелері немесе жергілікті қауымдастық қадағалайды және Оңтүстік Африка лесбияндығындағы ЖИТС жұқтырудың негізгі себебі болып табылады. Заң бойынша Оңтүстік Африка гомосексуалдардың құқықтарын кеңінен қорғайды, бірақ үкімет түзету зорлауды болдырмау үшін белсенді шаралар қолданбады және әйелдер полиция мен олардың тергеулеріне сенімсіздікпен қарайды. Түзету зорлаудың Оңтүстік Африкада артып келе жатқаны хабарланды. Оңтүстік Африкадағы «Luleki Sizwe» коммерциялық емес ұйымының есебуынша, апта сайын 10-нан астам лесбиян зорлық-зомбылыққа ұшырайды немесе топтап зорланады. 2008 жылы Triangle Project ұйымы жариялаған мәліметтерге сәйкес, жыл сайын кем дегенде 500 лесбиян түзету мақсатында зорлық-зомбылыққа ұшырайды және Батыс Кейптегі қара нәсілді лесбиянның 86%-ы жыныстық зорлық-зомбылықтан қорқады.

Кинсидің есебі

Әйелдердің гомосексуализмі туралы ең толық алғашқы зерттеуді 1953 жылы американдық әйелдердің жыныстық тәжірибелерін терең талдаған Жыныстық зерттеулер институты жүргізді. Альфред Кинси және Жыныстық зерттеулер институтының қызметкерлері «Адамның жыныстық мінез-құлқы» атты кітабында, кеңінен Кинси есебі ретінде танылған, 8000-нан астам әйелмен сұхбаттасты. Кинси есебінің гомосексуализмді адамның жыныстық мінез-құлқының бір түрі ретінде бейтарап түрде талқылауы революциялық болды. Осы зерттеуге дейін жыныстық мінез-құлқымен тек дәрігерлер мен психиатрлар айналысты, және нәтижелер көбінесе моральдық тұрғыдан түсіндірілді. Кинси және оның қызметкерлері әйелдердің 28%-ы басқа әйелге қызығушылық танытқанын, ал 19%-ы басқа әйелмен жыныстық қатынасқа түскенін хабарлады. Басқа әйелмен жыныстық қатынасқа түскен әйелдердің жартысынан екі-үшінші бөлігі оргазмға жеткен. Жалғыз әйелдерде гомосексуалистік белсенділік жиі кездеседі, одан кейін жесір, ажырасқан немесе бөлек тұрған әйелдер. Жыныстық белсенділік ең аз кездесетін орын – үйленген әйелдер арасында; бұрын гомосексуалистік тәжірибесі болғандар гомосексуалистік белсенділікті тоқтату үшін үйленгендерін айтты. Гомосексуалистік белсенділікпен айналысқан әйелдердің көпшілігі оны оннан астам рет жасамаған. Гомосексуалистік тәжірибе туралы хабарлаған әйелдердің 51%-ы тек бір серіктеспен қарым-қатынас жасаған. Жоғары білімі бар әйелдерде гомосексуалистік тәжірибе жиі кездеседі, одан кейін колледж бітірген әйелдер; ең аз кездесетін жағдай сегізінші сыныптан аспайтын білімі бар әйелдер арасында болды. Кейбіреулер Кинсидің әдістемесін сынады. Кинси шкаласына сүйенсек, 0 – тек гетеросексуалдық жауап беретін адамды, ал 6 – тек гомосексуалдық жауап беретін адамды білдіреді, ал олардың арасындағы сандар екі жынысты жауаптардың градиентін көрсетеді, сұхбаттасқандардың 6%-ы 6 деп бағаланған, яғни толығымен гомосексуалды. 0 (71%) көрсеткендерден басқа, 0 мен 6 арасындағы ең үлкен пайыздық көрсеткіш – шамамен 15% 1 болды. Кинси есебінде бұл бағалау адамның өміріндегі бір кезеңді көрсететіні және адамның бағдары өзгеруі мүмкін екені айтылды. Hite-тің қорытындылары сандық деректерге қарағанда, жауап берушілердің пікірлеріне негізделген. Ол көптеген лесбияндық тәжірибесі жоқ әйелдердің әйелдермен жыныстық қатынасқа қызығушылық танытқанын, әсіресе бұл сұрақ қойылмағандықтан, "таң қалдыратын" деп тапты. Hite жауап берушілердің ерлермен және әйелдермен араласу тәжірибесіндегі ең маңызды екі айырмашылықты анықтады: клиторлық стимуляцияға көбірек назар аудару және эмоционалдық байланыс пен оргазмдық жауаптардың күшеюі. Hite зерттеуін 1970-ші жылдары феминизмнің танымалдылығы кезінде жүргізгендіктен, ол әйелдердің лесбияндық саяси үлгіні таңдауы мүмкін екенін мойындады.

Халық санының болжамы

Ұлттық пікір зерттеу орталығының 2000 жылы аяқталған, соңғы жылда бір жынысты қарым-қатынасқа түскен ересектер арасында жүргізілген сауалнамасына сәйкес, АҚШ-тағы лесбиянкалар халықтың шамамен 2,6% құрайды. АҚШ-тағы бір жынысты жұптар арасында жүргізілген зерттеу 2000-2005 жылдар аралығында өзін бір жынысты қатынастамын деп мойындағандардың саны 30%-ға өсті – бұл көрсеткіш АҚШ халқының өсу қарқынынан бес есе жоғары. Зерттеу нәтижесінде бұл өсімге себеп – адамдардың өздерін гомосексуал деп анықтауда үкіметке қарағанда көбірек сезімталдық танытуы болды. Ұлыбритания үкіметі азаматтардан өздерінің сексуалдық бағдары туралы мәлімдеуді талап етпейді. Ұлыбританияның Ұлттық статистика кеңсесінің (ONS) 2010 жылғы сауалнамасы бойынша, британдықтардың 1,5% өзін гей немесе бисексуал ретінде таныстырды, ал ONS бұл көрсеткіштің 0,3%-дан 3%-ға дейінгі диапазонмен сәйкес келетінін болжайды. Лесбиянкалар туралы бағалау кейде АҚШ халық санағы сияқты бір жынысты отбасыларды зерттеулерде және Ұлыбритания үкіметінің жалпы гей, лесбиянка немесе бисексуалдық халықты бағалауларында ерекшеленбейді. Австралияда жүргізілген сауалнамалар өзін лесбиянка немесе бисексуал деп танытқан әйелдердің жалпы санының 1,3%-дан 2,2%-ға дейін екенін көрсетті.

Физикалық

Медициналық мәселелер тұрғысынан лесбиянкалар әйелдермен жыныстық қатынаста болатын әйелдер (WSW) деп аталады, себебі әйелдердің сексуалдығы туралы қате түсініктер мен болжамдар, сондай-ақ кейбір әйелдердің тіпті дәрігерге де өздерінің нақты сексуалдық тарихын ашуға тартынғандығы себепті. Өздерін лесбиян деп санаған көптеген әйелдер гетеросексуалдық қатынасқа қатыспайтындықтары және контрацепция қажет етпейтіндіктен дәрігерге қаралуды ұмытады, ал көптеген әйелдер үшін дәрігерге барудың бастапқы себебі осы болып табылады. Нәтижесінде көптеген лесбиянкалар Пап-тестпен жүйелі түрде тексерілмейді. АҚШ үкіметінің мәліметінше, кейбір лесбиянкалар АҚШ-та медициналық тексеруден өтуден жалтарса, себебі олардың денсаулық сақтануы жоқ, өйткені көптеген жұмыс берушілер үй серіктестеріне денсаулық сақтану жәрдемақысын ұсынбайды. WSW туралы медициналық ақпараттың жетіспеуі салдарынан медицина мамандары мен кейбір лесбиянкалардың арасында лесбиянкалардың жұқпалы сексуалдық ауруларға немесе қатерлі ісіктерге шалдығу қаупі төмен деген пікір қалыптасқан. Әйелдер медициналық көмекке жүгінгенде, медицина мамандары көбінесе толық медициналық тарихты алуға келмейді. 2006 жылы 2345 лесбиян және бисексуал әйелдерді зерттеу барысында, олардың тек 9,3%-ы дәрігердің сексуалдық бағдары туралы сұрағанын айтқан. Респонденттердің үштен бірі өздерінің сексуалдық тарихын ашу теріс реакцияға алып келеді деп сенді, ал 30%-ы өзін лесбиян немесе бисексуал деп танысқаннан кейін медицина маманынан теріс пікір алған. Науқастың толық тарихы медицина мамандарына қауіпті аймақтарды анықтауға және әйелдердің жеке тарихы туралы қате пікірлерді түзетуге көмектеседі. 6935 лесбиянды қамтитын ұқсас сауалнамада 77%-ы бір немесе бірнеше еркек серіктесімен сексуалдық қатынаста болғанын, ал 6%-ы өткен жылы сексуалдық қатынаста болғанын мәлімдеді. АҚШ Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаменті жүрек ауруын барлық әйелдер арасындағы өлімнің басты себебі деп санайды. Жүрек ауруының қаупін арттыратын факторларға семіздік және темекі шегу жатады, бұл екеуі де лесбиянкалар арасында жиі кездеседі. Зерттеулер көрсеткендей, лесбиянкалардың дене массасы жоғары, ал гетеросексуал әйелдерге қарағанда салмақ мәселелеріне көбірек мән береді; сонымен қатар, лесбиянкалар дене массасы жоғары әйелдерді гетеросексуал әйелдерге қарағанда тартымды деп санайды. Лесбиянкалар гетеросексуал әйелдерге қарағанда жиі дене шынықтырумен айналысады, бірақ гетеросексуал әйелдерге қарағанда олардың мақсаты эстетикалық емес. Кейбір жұқпалы сексуалдық аурулар әйелдер арасында жұғады, оның ішінде адам папиллома вирусы (HPV) – әсіресе жыныс мүшелерінің кеспесі, жатыр мойнының ішкі қабаттарының зақымдануы, трихомониаз, сифилис және герпес симплекс вирусы (HSV). Әйелдермен жыныстық қатынаста болатын әйелдер арасында жұқпалы сексуалдық аурулардың таралуы олардың сексуалдық әрекеттеріне байланысты. Жыныс мүшелерінің секреті, қынаптың шырышты қабығы немесе етеккір қандарымен тікелей байланысқа түсетін кез келген зат, соның ішінде саусақтар немесе енгізілетін заттар жұқпалы ауруларды таратуы мүмкін. Ауыз-жыныс қатынасы HSV жұқтыру қаупін арттыруы мүмкін, тіпті еркекпен сексуалдық қатынасқа түспеген әйелдер арасында да. Бактериялық вагиноз (BV) лесбиянкаларда жиі кездеседі, бірақ BV сексуалдық қатынас арқылы жұғатыны белгісіз; ол бойдақ және сексуалдық белсенді әйелдерде де кездеседі. BV жиі лесбияндық қарым-қатынастағы екі серіктесте де кездеседі; BV бар әйелдерді зерттеуде 81%-ының серіктестерінде де BV анықталған. Лесбиянкалар адам иммуножеткіліксіздік вирусының (АИТВ) таралу жиілігінің статистикалық санатына енгізілмейді, бірақ жұқтыру вагинальді және жатыр мойнының секреті арқылы мүмкін. Лесбиянкаларға АИТВ жұқтырудың ең жоғары деңгейі интравеноздық есірткі пайдаланушылар немесе бисексуалдармен сексуалдық қатынаста болатын әйелдер арасында байқалады.

Психикалық

Медициналық әдебиет гомосексуализмді сипаттауды бастағаннан бері, оған көбінесе Зигмунд Фрейдтің теорияларының ықпалымен, оның түпкі себебі ретінде табиғи психопатологияны табуға тырысатын көзқараспен қарастырылды. Ол бисексуалдылықты барлық адамдарға тән деп есептесе де, көпшілігі гомосексуалдық тартылу немесе тәжірибе кезеңдерін басынан өткізетінін айтса да, тек бір жынысты тартылуды жарақат немесе ата-аналар арасындағы қақтығыстар салдарынан дамудың тоқтауымен байланыстырды. Психикалық денсаулық және лесбиянкалар туралы көптеген әдебиеттер олардың депрессиясы, заттарды қолдануы және өзіне-өзі қол жұмсауына назар аударды. Лесбиянкалар арасында мұндай мәселелер болғанымен, олардың себептері туралы пікір алмасу 1973 жылы гомосексуализмді Диагностикалық және статистикалық нұсқаулықтан алып тастағаннан кейін өзгерді. Оның орнына, әлеуметтік жақтырылмау, заңдық кемсіту, теріс стереотиптерді қабылдау және шектеулі қолдау құрылымдары гомосексуалдардың батыс қоғамдарында кездесетін және олардың психикалық денсаулығына кері әсер ететін факторларды көрсетеді. Лесбиянка екенін мойындаған әйелдер жасөспірім кезінде өзін ерекше және оқшау сезінгенін айтады. Жалпы алғанда, әйелдер өзінің жеке басын қалыптастыруды іштей немесе жақын қарым-қатынастағы басқа әйелдермен бірге жүзеге асырады. Әйелдер өздерінің сексуалдық ерекшеліктерін кімге ашатынын шектейді және көбінесе лесбиянка болуды таңдау ретінде қарастырады, ал гей еркектерге қарағанда, олар сыртқы факторлармен көбірек айналысады және гомосексуалдықты өз бақылауларынан тыс деп санайды. Әйелдерде ең көп кездесетін психикалық денсаулық мәселелері – күйзеліс және депрессия. Депрессия лесбиянкалар мен гетеросексуал әйелдерде шамамен бірдей деңгейде кездеседі, бірақ жалпы күйзеліс бұзылысы гетеросексуал әйелдерге қарағанда лесбиянкалар мен бисексуал әйелдерде жиірек кездеседі. Депрессия – сексуалдық бағытын достары мен отбасынан жасыруға мәжбүр болған немесе этникалық немесе діни кемсітушілікке ұшыраған немесе қолдау көрсетілмейтін қарым-қатынас қиындықтарын бастан өткерген әйелдер үшін маңызды мәселе. Әйелдердің сексуалдығын қалыптастыруда еркектердің ролі лесбиянкалардың өз денелерін қабылдауына әсер етеді. Зерттеулер гетеросексуал еркектер мен лесбиянкалардың әйелдерде тартымды деп санайтын нәрселерге қатысты әртүрлі стандарттары бар екенін көрсетті. Өздерін әйел сұлулығының еркектер стандартына сәйкес бағалайтын лесбиянкалар өзіне сенімсіздік, тамақтану бұзылыстары және депрессияға бейім болуы мүмкін. 1994 жылы лесбиянкалардың денсаулығына қатысты сауалнамаға қатысқандардың жартысынан астамы өзіне-өзі қол жұмсау туралы ойларға берілгенін, ал 18%-ы өзін-өзі өлтіруге тырысқанын айтты. Ұлттық алкоголь зерттеу орталығы жүргізген зерттеулер көрсеткендей, лесбиянка немесе бисексуал әйелдер алкогольден бас тартуға көбінесе дайын болмайды. Лесбиянкалар мен бисексуал әйелдер алкогольге қатысты проблемалар туралы жиірек хабарлайды, сондай-ақ заттарды қолдану бағдарламаларындағы емдеуге қанағаттанбайды. Көптеген лесбиянкалар қауымдастығы барларда орналасқан, ал ішу – лесбиянкалар мен бисексуал әйелдер үшін қауымдық өмірге қатысумен байланысты әрекет.

БАҚ өкілдіктері

Әдебиетте, кинода және теледидарда бейнеленген лесбиянкалар қазіргі заманғы әйелдер сексуалдығы туралы түсініктерді қалыптастыруға ықпал етеді. Лесбиянкалар туралы медиа мазмұнының көп бөлігін ерлер жасайды; әйелдер баспалары 1970 жылдарға дейін дамымады, әйелдер түсірген лесбиянкалар туралы фильмдер 1980 жылдарға дейін шыққан жоқ, ал әйелдер жазған лесбиянкаларды көрсететін телешоулар 21-ші ғасырда ғана жасала бастады. Осының салдарынан, әсіресе әйелдерге қатысты гомосексуализм, символдық жою арқасында назардан тыс қалды. Лесбиянкалар бейнелене бастағанда, олар көбінесе бір жақты, қарапайым стереотиптер ретінде бейнеленді.

Фильм

Лесбиянизм, немесе оның көрінісі, киноның алғашқы кезеңдерінде бастау алды. Әдебиеттегідей, лесбиянкалардың бейнеленуінің немесе оның себептерінің бірдей қағидалары фильмдердегі әйелдерге де қолданылды. Әйелдердің әйелдік рөліне қарсы шығуы, ерлердің еркектік рөліне қарсы шығуынан оңай қабылданатын құрал болды. 1914 жылы Эдит Стори қатысқан «Флоридадағы сиқыр» фильмінде актерлер ерлер рөлінде көрінді. «Марокко» (1930) фильмінде Марлен Дитрих басқа әйелді еріндерінен сүйеді, ал Кэтрин Хепберн 1933 жылы «Кристофер Стронг» және 1936 жылы «Сильвия Скарлетт» фильмдерінде ер адам рөлін ойнады. Голливуд фильмдері, бисексуалдылықты меңзеген шоуларды көру үшін Гарлемге ағылған көрермендердің үрдісін ұстанды. 1929 жылы Луиза Брукс пен Элис Робертс қатысқан «Пандораның қорабы» фильмінде ашық әйелдер гомосексуализмі таныстырылды. 1930 жылы Хейс кодексі енгізілгеннен кейін, фильмдердегі гомосексуализмге қатысты көптеген сілтемелер «жыныстық ауытқу» деген жалпы атаумен цензураланды. Немец фильмдерінде гомосексуализм бейнеленді және Еуропа бойынша таратылды, бірақ 1931 жылы шыққан «Оң киімдегі қыздар» фильмі АҚШ-та таратылмады, себебі ол жасөспірімнің пансиондағы әйел мұғаліміне ғашық болуын көрсеткен. Хейс кодексінің салдарынан, 1930 жылдан кейін лесбияндық көптеген фильмдерде болмады, тіпті лесбияндық кейіпкерлері немесе сюжеттік құрылғылары бар фильмдерде де. Лилиан Хеллманның «Балалар сағаты» пьесасы гетеросексуалдық махаббат үшбұрышқа айналдырылып, «Осы үшеу» деп аталды. 1933 жылы Грета Гарбоның қатысуымен түсірілген «Королева Кристина» фильмі Швеция королевасы Кристинаның әйелдермен болған қарым-қатынасы туралы болжамдардың көп бөлігін жасырды. Хейс кодексі күшінде болған кезде фильмдерде гомосексуализм немесе лесбияндық туралы тікелей айтылмады. 1954 жылы «Жалғыздық ордасы» фильміндегі лесбияндық көріністі алып тастау себебі цензура тарапынан «әдепсіз, моральдық құндылықтарды бұзады» деп түсіндірілді. Кодекс 1961 жылдан кейін сәл жеңілдетілді, ал келесі жылы Уильям Уайлер «Балалар сағаты» фильмін Одри Хепберн мен Ширли Маклейнмен қайта түсірді. Маклейн кейіпкері Хепбернге деген махаббатын мойындағаннан кейін, өзін-өзі асып алады; бұл гомосексуализмді көрсететін фильмдердегі қайғылы соңның үлгісін қалыптастырды. Гей кейіпкерлер де көбінесе соңында өлтірілді, мысалы, 1968 жылы «Түлкі» фильмінде Сэнди Деннис кейіпкерінің өлімі. Құрбан болмаған жағдайда, лесбиянкалар жамандыққа ұшыраған немесе моральдық жағынан бұзылған кейіпкерлер ретінде бейнеленді, мысалы, Барбара Стэнвик 1962 жылы «Жайлоқ жақта» және Шелли Винтерс 1963 жылы «Балконда» бордель иесінің рөлін сомдады. Лесбиянкаларды жыртқыштар ретінде «Ребекка» (1940) фильмінде, «Қоймадағы» (1950) сияқты әйелдер түрмесі фильмдерінде немесе «Орыспен сүйіспеншілікпен» (1963) фильміндегі Роза Клебб кейіпкерінде көрсетті. Лесбияндық вампирлер тақырыбы «Дракуланың қызы» (1936), «Қан мен раушан гүлдер» (1960), «Вампирос Лесбос» (1971) және «Аштық» (1983) фильмдерінде қайта пайда болды. «Basic Instinct» (1992) фильмінде Шэрон Стоун сомдаған бисексуалдық кісі өлтіруші болды; бұл гей адамдарды жыртқыштар ретінде бейнелеуге қарсы наразылық толқынына себеп болған бірнеше фильмнің бірі болды. Лесбияндықты айтарлықтай тереңдікпен қарастырған алғашқы фильм 1968 жылы түсірілген «The Killing of Sister George» болды, ол Лондонның көптен бері жұмыс істеп келе жатқан лесбияндық пабы Gateways клубында түсірілді. Бұл фильмде алғаш рет өзін лесбиян деп мойындаған кино кейіпкері бар. Фильм тарихшысы Вито Руссо бұл фильмді басқа лесбиянкалардың ашықтығына үнсіздікке мәжбүрлеген көп қырлы кейіпкердің күрделі бейнесі деп санайды. 1982 жылы «Жеке үздік» және 1983 жылы «Лианна» фильмдері лесбияндық қарым-қатынастарға көбірек жанашырлықпен қарады және лесбияндық секс көріністерін көрсетті, бірақ екі фильмде де қарым-қатынас бақытты емес. «Жеке үздік» бір әйелдің ер адаммен қарым-қатынасқа оралуының клишелік сюжеттік құрылғысын қолданғаны үшін сынға ұшырады, бұл лесбияндықтың уақытша құбылыс екенін білдіреді, сондай-ақ лесбияндық қарым-қатынасты «жасырынсыз вуайеризммен» қарастырды. «Silkwood» (1983), «The Color Purple» (1985) және «Fried Green Tomatoes» (1991) фильмдерінде лесбияндық кейіпкерлердің көбірек екіұшты бейнелері көрінді, бірақ бастапқы материалда лесбияндық сипаттама бар еді. Тәуелсіз кино жасау дәуірі фильмдерге әртүрлі оқиғалар, жазушылар мен режиссерлерді әкелді. «Desert Hearts» 1985 жылы ең табысты фильмдердің бірі болды. Лесбияндық Донна Дейч режиссерлік еткен бұл фильм Джейн Рулдің «Desert of the Heart» романына негізделген. Ол сыншылар тарапынан әртүрлі бағаланды, бірақ гей баспасөзінен оң пікірлер алды. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында гей және лесбияндық мәселелерді қапатар ететін, гейлер мен лесбиянкалар жасаған «Жаңа Queer Cinema» деп аталған фильмдер сериясы пайда болды. Лесбияндықты тақырыбына алған фильмдерге Роуз Троштің авангардтық романтикалық комедиясы «Go Fish» (1994) және афроамерикандық лесбияндықтар туралы алғашқы фильм, Шеріл Даньенің «The Watermelon Woman» (1995) кірді. Лесбияндықты бейнелейтін фильмдердегі реализм романтикалық оқиғаларды, мысалы, «The Incredibly True Adventure of Two Girls in Love» және «When Night Is Falling» (екеуі де 1995), «Better Than Chocolate» (1999) және әлеуметтік сатира «But I'm a Cheerleader» (1999) сияқты фильмдерде одан әрі дамыды. Питер Джексонның «Heavenly Creatures» (1994) фильмінде, Оскар жеңіп алған Эйлин Вуорнос туралы «Monster» (2003) және «Chasing Amy» (1997), «Kissing Jessica Stein» (2001) және «Boys Don't Cry» (1999) фильмдеріндегі сексуалдық және гендерлік еркіндікті зерттеудегі кейіпкерлердің мотивациясының күрделілігін қосып, лесбияндықты жыртқыш ретінде бейнелеуге бұрылыс жасалды. «V for Vendetta» фильмінде болашақ Ұлыбританиядағы диктатура, лесбиянды, гомосексуалды және қоғамдағы басқа «керексіз» адамдарды нацилік концлагерьлерде жүйелі түрде қырғынға ұшыратуы көрсетілген. Фильмде, осындай жағдайда өлтірілген Валери атты лесбияндық актриса, маскалы бүлікші V және оның одақтасы Эви Хаммондқа диктатураны құлатуға шабыттандырды.

Театр

Лесбияндық сүйіспеншілікті көрсететін және екі ғашық әйелді ашық бейнелейтін алғашқы сахналық қойылым – 1907 жылы Шолем Аштың идиш тіліндегі «Қайғының құдайы» (Got fun nekome) пьесасы. Ривкеле, жас әйел, және Манке, әкесінің борделінде жұмыс істейтін әйел, ғашық болады. 1923 жылдың 6 наурызында Нью-Йорк қаласындағы театрда осы пьеса қойылған кезде продюсерлер мен актерлерге «әдепсіз, ұятсыз, жаман және таза емес театрлық қойылым» деп анықталған Қылмыстық кодекске қарсы қылмыс жасағаны туралы хабарланды. Олар келесі күні сотқа келгенде тұтқындалды. Екі айдан кейін олар сотта кінәлі деп танылды. Продюсерлерге 200 доллар айыппұл салынды, ал актерлерге үкім шартты түрде берілді. Кейбіреулер бұл пьесаны «идиш театрының ең ұлы драмасы» деп санайды. «Қайғының құдайы» 2015 жылы Паула Фогельдің «Indecent» пьесасына шабыт берді, онда Рифкеле мен Манке есімді лесбиян кейіпкерлері бар. «Indecent» 2017 жылы «үздік пьеса» номинациясын «Тони» сыйлығында және «үздік пьеса» номинациясын «Драмалық үстел» сыйлығында жеңіп алды. «The Prom» Бродвей мюзиклінде Эмма Нолан мен Алиса Грин есімді лесбиян кейіпкерлері болды. 2019 жылы бұл қойылым «үздік мюзикл» номинациясының ішінде алты «Тони» сыйлығына ұсынылып, «үздік мюзикл» үшін «Драмалық үстел» сыйлығын жеңіп алды. «The Prom» қойылымынан жасалған фрагмент 2018 жылы Macy's Thanksgiving Day Parade-де көрсетіліп, парадтың тікелей эфирінде бірінші бір жынысты сүйіспеншілік саяхатын көрсету арқылы тарихқа енді. «Jagged Little Pill» мюзиклінде Джо есімді лесбиян кейіпкері бар, ол діншіл анасының наразылығымен күресуде.

Теледидар

Теледидар гомосексуализмді кинодан әлдеқайда кейін қарастыра бастады. 1950 жылдардың соңындағы жергілікті ток-шоулар алғаш рет гомосексуализмді сарапшылар тобын (әдетте олардың өзі гомосексуал емес) қоғамдағы гей ерлердің мәселелерін талқылауға шақыру арқылы қарастырды. Лесбияндық көбінесе назардан тыс қалды. Желілік теледидарда лесбиянканың алғаш рет бейнеленгені – 1960 жылдардың басында NBC-нің "The Eleventh Hour" драмасында, әйел режиссердің қудалауын сезінген актриса туралы телеспектакльде. Ол қиын жағдайда психиатрға шақырып, өзінің әйелдерге деген сезіміне байланысты терең кінә сезімі бар жасырын лесбиянка екенін анықтауын сұрайды. Осыны түсінген соң, ол гетеросексуалдық қатынастарға ұмтыла алады, олар "салауатты" деп сипатталады. 1970 жылдарға дейін лесбиянкалар көрінбейтін жағдайда қалды, осы кезде гомосексуализм драмалық бейнелердің тақырыбы болды, бастапқыда медициналық драмаларда (The Bold Ones, Marcus Welby, M. D., Medical Center) дәрігерлерге келген ер пациенттердің немесе басқа қызметкерлерге ашылған қызметкерлердің жағдайлары көрсетілді. Бұл шоулар гомосексуализмді клиникалық тұрғыдан талқылауға мүмкіндік берді, басты кейіпкерлер қиын жағдайдағы гей кейіпкерлеріне көмектеседі немесе гомофобтық қарсыластарды түзетуге тырысады, сонымен бірге гомосексуализмді психозбен, қылмыстық мінез-құлықпен немесе есірткіге тәуелділікпен салыстырады. 1970 жылдардағы тағы бір жиі қолданылатын сюжеттік құрылғы – полициялық драмадағы гей кейіпкер. Олар шантаж немесе гейге қарсы зорлық-зомбылықтың құрбаны болды, бірақ көбінесе қылмыскерлер ретінде бейнеленді. 1960 жылдардың соңында N.Y.P.D., Police Story және Police Woman сериалдарымен басталғанда, Вито Руссоның айтуынша, гей белсенділігінің артуына жауап ретінде гомосексуалдарды оқиғаларда қолдану жиіледі. Лесбиянкалар көбінесе зұлым рөлдерде бейнеленді, оларды өз құштарлықтары, ішкі гомофобия немесе ашылудан қорқу себепті кісі өлтіруге итермеледі. "Police Woman" сериалының бір эпизоды эфирге шығу алдында Ұлттық Гейлік Жұмыс Тобының наразылығын тудырды, себебі ол ақша үшін зейнеткерлер үйіндегі науқастарды өлтірген үш кісі өлтірген лесбиянканы көрсетті. NBC наразылықтарға байланысты эпизодты өңдеді, бірақ NBC кеңсесінің бас кеңсесі алдында отырыс ұйымдастырылды. 1970 жылдардың ортасында гейлер мен лесбиянкалар полиция қызметкерлері немесе детективтер ретінде көріне бастады, олар ашылу мәселелерімен күреседі. Бұл 1982 жылы CBS-тің "Cagney & Lacey" сериалында екі әйел полиция детективінің қатысуымен көрсетілмеді. CBS өндірісі кейіпкерлердің лесбиянка болып көрінбеуі үшін оларды жұмсартуға тырысты. 1991 жылы "L.A. Law" сериалында Аманда Донохоу сомдаған бисексуалдық заңгер Мишель Гринмен алғашқы маңызды лесбияндық сүйіспеншілікті бөлісті, бұл The Hollywood Reporter-дің "адал" деп атауына қарамастан, дау тудырды. Теледидар 1980 жылдардың соңына дейін гомосексуалдық кейіпкерлерді жиі пайдаланбаса да, кейбір ертедегі комедиялар автор Стивен Тропиано "гей-терек" деп атаған кейіпкерлерді қолданды: ерекше, гендерлік нормаларға сәйкес келмейтін немесе екіұшты жеке өмірі бар кейіпкерлер. Бұл кейіпкерлердің қатарында "Доби Гиллистің көптеген махаббаттары" фильміндегі Зелда, "Беверли Хиллбиллиз" фильміндегі Мисс Хатауэй және "Тұрмыс фактілері" фильміндегі Джо болды. 1980 жылдардың ортасынан 1990 жылдарға дейін ситкомдар жиі "ашылу" эпизодарын қолданды, онда жұлдыздардың бірінің досы өзінің лесбиянка екенін мойындайды, актерлік құрамды мәселеге бейімдеуге мәжбүр етеді. "Жандарды жобалау", "Алтын қыздар" және "Достар" осы құрылғыны әйелдермен қолданды. "Балалы үйленгендер", "Сен туралы мазасыз" және "Розанна" сериалдарында ашылған лесбиянка кейіпкерлері көрінді. "Розанна" сериалының бір эпизодында ABC компаниясының басшылары Розанна мен Мариэль Хемингуэйдің арасындағы сүйіспеншілік эпизоды рейтингті құртады және жарнаманы жойды деп қорқытты. Бірақ бұл эпизод аптаның ең жоғары рейтингті эпизоды болды. Лесбиянкалардың бейнесіне ең маңызды әсер еткен комедия – "Элен" болды. 1997 жылы Элленнің ашылу эпизодына байланысты жарнама өте үлкен болды; Эллен ДеДженерес "The Puppy Episode" эфиріне бір апта бұрын "Иә, мен геймін" деген тақырыппен Time журналының мұқабасында пайда болды. Американың көптеген қалаларында эпизодты көру үшін кештер ұйымдастырылды, ал консервативті ұйымдардың қарсылығы күшті болды. WBMA LP, ABC-нің Бирмингемдегі филиалы, Алабама штаты, тіпті эпизодтың алғашқы сериясын эфирге шығарудан бас тартты, себебі ол жергілікті көрермендердің консервативті құндылықтарына сәйкес емес еді, бұл станцияға ЛГБТ қоғамдастығынан кейбір жамандық пен ашуды әкелді. Дегенмен, "The Puppy Episode" жазу үшін Эмми жүлдесін жеңіп алды, бірақ шоу Эллен Морганның сексуалдығын әр апта сайын қарастыра бастағанда, желілік басшылар шоудың бағытынан алаңдады және оны тоқтатуға шешім қабылдады. "L.A. Law" сериалын ұстанған драмалар гомосексуалдық тақырыптарды енгізе бастады, әсіресе "Relativity", "Picket Fences", "ER" және "Star Trek: The Next Generation" және "Deep Space Nine" сериалдарындағы үздіксіз сюжеттерде, олар сексуалдық және гендерлік шекараларды сынап көрді. Жасөсперімдерге арналған және өте күшті культтық жанкүйерлікке ие болған шоу – "Buffy the Vampire Slayer" болды. "Buffy" сериалының төртінші маусымында Тара мен Вилло бір-біріне деген махаббатын ерекше ескертусіз білдірді және олардың қарым-қатынасы шоудағы басқа романтикалық қарым-қатынастар сияқты қарастырылды. Осыдан кейін желілік теледидардан гомосексуалдық кейіпкерлерге арналған шоулар пайда болды. Showtime-ның "Queer as Folk" американдық нұсқасы 2000 жылдан 2005 жылға дейін бес жыл бойы көрсетілді, оның екі басты кейіпкері лесбиянкалар жұбы болды. Showtime сериалын "Шексіз" деп жарнамалады және "Queer as Folk" гомосексуализмді ашық түрде көрсетті. Агрессивті жарнама нәтежесінде шоу желінің ең жоғары рейтингті сериалына айналды, алғашқы маусымнан кейін Showtime-ның басқа бағдарламаларының санын екі есеге арттырды. 2004 жылы Showtime "The L Word" сериалын ұсынды, ол лесбиянкалар мен бисексуалдық әйелдер тобына арналған драмалық сериал, ол 2009 жылы соңғы маусымын аяқтады.

Шығармашылық және халықтық мәдениет

Лесбиянкалардың көрінісі 1980-жылдардың басынан бері жақсарды. Бұл, ішінара, өздерінің сексуалдық бағдары мен жалпы лесбияндықтары туралы жұртшылықтан сұрақтар мен баспасөзде пікірлер тудырған қоғам қайраткерлеріне байланысты. Бұл назарды өзіне тартқан басты тұлға – Мартина Навратилова, ол көп жылдар бойы лесбиян екенін жоққа шығарды, бисексуал екенін мойындады, Рита Мэй Браун және Джуди Нельсонмен көпшілік алдында қарым-қатынаста болды және өзінің сексуалдық өмірі туралы спорттық жетістіктерімен бірдей дәрежеде баспасөз назарына ілікті. Навратилова ғалым Дайан Хамердің баспасөзде «бір жынысты құштарлықтың себебін анықтаумен үнемі айналысу» деп атаған құбылысты қозғады. Басқа да қоғам қайраткерлері гомосексуализм мен бисексуализмді мойындады, атап айтқанда музыканттар k. d. lang және Мелисса Этеридж, сондай-ақ Мадоннаның өнерлері мен жарияланымдарындағы сексуалдық шекараларды кеңейтуі. 1993 жылы ланг пен өзін гетеросексуал супермодель деп санайтын Синди Кроуфорд Vanity Fair журналының тамыздық мұқабасында суреттелді. Суретте Кроуфорд лангтың бетін қырқып жатқан көрініс бейнеленген, ал ланг шаштараздық креслода отырып, жолақты костюм киген. Хамердің сөзінше, бұл сурет «лесбияндық шик құбылысының халықаралық деңгейде танылған символына» айналды. 1994 жыл лесбиянкалардың көрінісінің артуымен ерекшеленді, бұл әсіресе әйелдік келбетке ие әйелдерге қызығушылық тудырды. 1992 және 1994 жылдар аралығында Mademoiselle, Vogue, Cosmopolitan, Glamour, Newsweek және New York журналдарында басқа әйелдермен сексуалдық қарым-қатынас жасағанын мойындаған әйелдер туралы мақалалар жарияланды. Бір сарапшының пікірінше, лесбияндық шик құбылысының қайталануы 1980 және 1990 жылдардағы ЖИТС салдарынан гейлердің субмәдениетінде жиі қолданылатын гомоэротикалық мәтіндерге қол жеткізудің қиындығымен және 1970-жылдардағы лесбиянкалардың бейнесінің (тартымсыз және наразы) алыс есінде қалуымен байланысты. Қысқасы, лесбиянкалар саяси наным-сенімдерінен бас тартқанда көпшілікке тартымдырақ болды. Әйелдік және сұлу әйелдерге бағытталған назар мәдениет сарапшысы Роджер Стрейтматтер сипаттағандай, гетеросексуалдық ерлердің көзімен қарағанда лесбиянкалардың шындықтан алыс бейнесін жасады; бұл тенденция ерлерге арналған порнографияда лесбияндық мазмұнның көбеюіне әсер етті. 2009 жылы Синтия Никсон және Линдси Лохан сияқты сексуалдық бағдары ашық әйелдер әйелдермен қарым-қатынастары туралы ашық түрде сөйлеген кезде және телешоулар бір жынысты қарым-қатынастарды көрсеткен кезде лесбиянкалардың көрінісі қайта жанданды. Психиатрлар мен феминист философтар әйелдердің бір жынысты қарым-қатынастарды мойындауының артуының себебі әлеуметтік қабылдаудың өсуімен байланысты екенін жазды, бірақ сонымен қатар «тек белгілі бір лесбиянка ғана – нәзік және сәнді немесе андрогин стильдегі жігіттерге ұқсас келбеттегілер ғана басты ағымдағы мәдениетке қабылданады» деген пікірді білдірді.

Отбасы және саясат

Әйелдер арасындағы гомосексуализм тарих бойында көптеген мәдениеттерде кездессе де, бір жынысты серіктестер арасындағы отбасы құру – соңғы кездегі құбылыс. 1970 жылдарға дейін бір жынысты ересектердің ұзақ мерзімді, берілген қарым-қатынастар жасауы көптеуге белгісіз болды. Лесбиянкалардың көпшілігі (60-тан 80%-ға дейін) ұзақ мерзімді қарым-қатынаста екенін хабарлайды. Әлеуметтанушылар жұп құрған әйелдердің көптігін гендерлік рөлдердің қалыптасуымен байланыстырады: лесбияндық одақта әйелдердің қарым-қатынасқа берілу ықтималдығы екі есе артады. Гетеросексуалдық қарым-қатынастардағыдай жыныстық рөлдерге сүйенген еңбек бөлінісінен айырмашылығы, лесбияндық қарым-қатынастарда үй шаруасы екі серіктес арасында тең бөліседі. Зерттеулер көрсеткендей, лесбияндық және гей қарым-қатынастардағы эмоционалды байланыс гетеросексуалдық қарым-қатынастарға қарағанда жақын. 1960 және 1970 жылдары гей-қозғалысы күшейген кезде отбасылық мәселелер лесбиянкалар үшін маңызды мәселелерге айналды. Әсіресе, балаларға қамқорлық беру мәселесі қызығушылық тудырды, себебі соттар ашық гомосексуалды аналарға қамқорлықты бермейтін, тіпті балаларды әдетте биологиялық анаға беруді қарастыратын. Балаларға қамқорлық беру даулары нәтижесінде жүргізілген бірнеше зерттеулерде бір жынысты ата-аналармен өскен балалар мен лесбиян емес жалғыз аналармен өскен балалардың дамуы салыстырылды. Олар балалардың психикалық денсаулығы, бақыты және жалпы бейімделуі лесбиян емес ажырасқан әйелдердің балаларымен ұқсас екенін анықтады. Лесбиян аналармен өскен балалардың сексуалдық бағдары, гендерлік идентификациясы және жыныстық рөлдеріне ешқандай әсер етілмейді. Айырмашылықтардың арасында ажырасқан лесбиянкалардың көбінесе серіктеспен бірге тұратыны, әкелердің ажырасқан лесбиян аналарын ажырасқан гетеросексуал аналарға қарағанда жиі көретіні және лесбиян аналардың балаларын заңды жолмен жоғалтудан қорқу деңгейі жоғары екені анықталды. Бір жынысты жұптардың отбасын құру мүмкіндіктерін арттыру соңғы он жылда саяси жағдайды өзгертіп, қалыптастырды. Батыс елдерінде бір жынысты некеге немесе азаматтық одақтарға қол жеткізуге бағытталған күш-жігер басқа саяси мақсаттардың орнын басып отыр. 2012 жылдың мәліметтері бойынша, он ел мен АҚШ-тың алты штатында бір жынысты некеге рұқсат берілген; кейбір еуропалық елдерде, АҚШ штаттарында және жеке муниципалитеттерде азаматтық одақтар ұсынылады. Балаларды асырап алуға немесе асыраушы ата-ана ретінде үй беруге мүмкіндік алу, сондай-ақ жасанды ұрықтандыруға қол жеткізуді жақсарту көптеген лесбиянкалар үшін маңызды саяси және отбасылық міндеттер болып табылады.

Түсті лесбиянкалар

Түсті терілі лесбиянкалар көбінесе шеттетілген топ болып табылады, оның ішінде қара нәсілді, латына, азиялық, араб және басқа да ақ емес лесбиянкалар; олар гомофобия мен мизогинияға қоса, расизмді де бастан өткерді. Кейбір ғалымдардың пікірінше, бұрынғы кезде басым лесбияндық қауымдастық көбінесе ақ нәсілді әйелдерден тұрған және американдық мәдениеттің ықпалында болған, бұл кейбір түсті терілі лесбиянкалардың қоғамға бірігуде қиындықтарға тап болуына себеп болды. Көптеген түсті терілі лесбиянкалар өздерінің түсті терілі әйелдер екендігіне байланысты лесбияндық кеңістіктерден жүйелі түрде шеттетілгенін айтады. Сонымен қатар, бұл әйелдер өздерінің нәсілдік қауымдастықтарында ерекше қиындықтарға кезеседі. Көптегендер өзін тастап кетілгендей сезінеді, себебі түрлі-түсті қауымдастықтар гомосексуалистік ұғымын "ақ" өмір салты ретінде қарастырады және гомосексуализмді қабылдау теңдікке жету жолындағы кері қадам деп санайды. Түсті терілі лесбиянкалар, әсіресе иммигранттар, көбінесе олардың сексуалдық бағдарының басым мәдениетке сіңісуге кері әсер етеді деп ойлайды. Тарихи тұрғыдан қара нәсілді әйелдер көбінесе лесбияндық және гейлер қозғалысына қатысудан шеттетілген. Ғалымдар бұл шектеудің себебі ақ нәсілділердің көпшілігінің жыныс, нәсіл және сексуалдық бағдардың қиылысуын мойындамауы екенін айтады. Іс-шараларды ұйымдастырған лесбиянкалар көбінесе ақ нәсілді және орта тапқа жататын болған, ал олардың саяси қозғалыстары сынып немесе нәсіл мәселелеріне қарағанда, көбінесе сексизм мен гомофобия мәселелеріне бағытталған. Алғашқы лесбияндық феминистік қозғалыс нәсілдік және таптық мәселелерді өз кеңістіктерінен шығарғаны және ақ нәсілді әйелдерге пайда әкелмейтін мәселелерге назар аудармағаны үшін сынға ұшырады. Психикалық денсаулық сақтау мамандары, мысалы терапевтер, лесбияндық қарым-қатынастардың денсаулығын бағалау үшін көбінесе гетеронормативтік стандарттарды қолданады, ал түсті терілі лесбиян әйелдерінің қарым-қатынастары көбінесе сынауға ұшырайды, себебі олар ең бұрмаланған деп есептеледі. Нәсілдік қауымдастықтар ішінде сыртқа шығу шешімі қымбатқа түсуі мүмкін, себебі отбасы, достар және қоғамның қолдауын жоғалту қаупі жоғары. Түсті терілі лесбиянкалар көбінесе түрлі жағымсыз салдарларға ұшырайды, оның ішінде микроагрессия, кемсітушілік, қауіп-қатер және зорлық-зомбылық.

Жапсырмалы көздер

Барнс, Джунна. Сюзан Снайдер Лансердің кіріспесімен. (1992). «Ледис альманахи», Нью-Йорк университетінің баспасы. Берубе, Аллан (1990). «Отпен шығу: Екінші дүниежүзілік соғыстағы гейлер мен лесбиянкалардың тарихы», The Free Press. Фостер, Жаннет Х. (1956). «Әдебиеттегі жыныстық өзгерістері бар әйелдер», Naiad Press басылымы, 1985. Хамер, Дайан, Бадж, Белинда, ред. (1994). «Жақсы, жаман және әдемі: Популярлы мәдениеттің лесбияндыққа құштарлығы», Pandora. Хит, Шир (1976). «Хайт есебі: Әйелдердің сексуалдығы туралы жалпыұлттық зерттеу», Macmillan. Холмс, Кинг, Спарлинг, П. және т.б., ред. (2008). «Жыныстық жолмен берілетін аурулар», McGraw Hill Medical. Жыныстық зерттеулер институты (Кинси және басқалар) (1953). «Адамның сексуалды мінез-құлқы», Saunders. Могровехо, Норма (2004). «Латын Америкасындағы лесбиянкалардың маңыздылығы: тарихымызды қайта жаңғырту». Друкер, Петер; Меркад, Энрике (испан тілінде). «Arco iris diferentes». Siglo XXI. Рашид, Мария (2000). «Лесбиянкалардың кездесулері». Джордж Хаггерти мен Бонни Циммерман (ред.), «Лесбиянкалар мен гейлер тарихы мен мәдениетінің энциклопедиясы». Taylor & Francis. Верстрате, Берт; Вернон (ред.) (2005). «Грек-римдік антикалық дәуірдегі және Батыс классикалық дәстүріндегі бір жынысты құштарлық пен махаббат», Harrington Park Press.