Кіріспе

Дауглас X-3 Стилетто – 1950 жылдарғы АҚШ-та жасалған тәжірибелік реактивтік ұшақ. Ол «Дуглас Эйркрафт Компани» компаниясымен ұзын, сүйір мұрынды және жұқа фюзеляжбен жасалған. Оның басты міндеті – тұрақтырақ үстін жылдамдыққа қолдау көрсетуге жарамды ұшақ дизайнының ерекшеліктерін зерттеу болды, соның ішінде негізгі құрамдас бөліктерде титанды алғаш рет пайдалану. «Дуглас» X-3 ұшағын шамамен 1 км/с жылдамдыққа жету мақсатымен жобалады, бірақ ол бұл мақсатқа жетпей, тіпті тегіс ұшу кезінде 1 Мах жылдамдығынан да аспады. Зерттеу ұшағы көңіл көншітпесе де, «Lockheed» дизайнерлері X-3 сынақтарынан алынған деректерді «Lockheed F-104 Starfighter» үшін пайдаланды, ол сәтті Mach 2 жылдамдығымен ұшатын, ұқсас трапеция тәрізді қанат дизайнын қолданды.

Жобалау және әзірлеу

Дуглас X-3 Стилетто алғашқы тәжірибелік ұшақтардың ең сәндісі болды, бірақ оның ғылыми жетістіктері бастапқы жоспарланғаннан гөрі төмен болды. Ол бастапқыда жоғары деңгейдегі 2 Мах турбореактивті қозғалтқыштарды сынау үшін жасалған, бірақ жеткіліксіз қозғалтқыштар салдарынан бастапқы өнімділік мақсаттарына жете алмағандықтан, конфигурацияны зерттеуші ұшақтар санатына енді. Ұшақтың мақсаты амбициялы болды – ол өз күшімен жерден ұшып, биікке көтеріліп, 2 Мах жылдамдығымен ұзақ уақыт ұшуға және содан кейін өз күшімен жерге қонуы тиіс еді. Ұшақ сондай-ақ төмен қанатты қанаттардың мүмкіндігін және ұшақ құрылыстарында титанды кеңінен пайдалануды сынады. Дуглас X-3 Стилеттоның дизайны АҚШ-тың #172,588 дизайн патентімен қорғалған, ол 1954 жылдың 13 шілдесінде Франк Н. Флеминг пен Гарольд Т. Лускинге берілді және Дуглас Aircraft Company, Inc. компаниясына тиесілі болды.

X-3 ерекше жұқа, ағымдық пішінге ие болды, өте ұзын, бірте-бірте тарылатын мұрыны және кішкентай трапеция тәрізді қанаттары бар еді. Мақсат – дыбыс жылдамдығынан асып өткенде кедергіні азайту үшін мүмкіндігінше жұқа және ұзын пішін жасау болатын. Ұзартылған мұрын сынақ жабдықтарын орнатуға мүмкіндік берді, ал жартылай батып жатқан кабина мен жел терезесі «термиялық қалыңдық» жағдайларының әсерін азайту үшін жасалған. Төмен қанатты, бұрылмаған қанаттар жоғары жылдамдыққа арналған еді, ал кейін Lockheed жобалау тобы X-3 сынақтарынан алынған деректерді ұқсас F-104 Starfighter қанатының дизайнында пайдаланды. Қозғалтқыш пен ұшақ корпусының проблемаларына байланысты жартылай аяқталған екінші ұшақ жобасы тоқтатылды, ал оның компоненттері қосалқы бөлшектер ретінде пайдаланылды.

Пайдалану тарихы

Бірінші X-3 "секірісін" 1952 жылғы 15 қазанда Дуглас компаниясының сынақ ұшқышы Билл Бриджман жасады. Жоғары жылдамдықта сынау кезінде Бриджман X-3 ұшағын жерден көтеріп, шамамен 1.6 километрге (бір шақырымдай) ұшырып, содан кейін көл төбесіне қонды. Бриджманның алғашқы ресми ұшуы 20 қазанда өтті және шамамен 20 минутқа созылды. 1953 жылғы желтоқсан айында Дуглас сынақтары аяқталғанға дейін ол барлығы 26 рет ұшты (секіріс есепке алынғанда). Бұл X-3 ұшағының жеткіліксіз қуатты және басқаруға қиын екенін көрсетті; оның ұшу жылдамдығы тым жоғары болды. Көбірек маңыздысы, X-3 жоспарланған ең жоғары жылдамдыққа жетпеді. Оның алғашқы дыбыс жылдамдығынан асып ұшуы үшін ұшақ 15° бұрылыс жасауы қажет болды, Mach 1.1-ге жетті. X-3 ұшағының ең жылдам ұшуы 1953 жылғы 28 шілдеде болды, ол 30° бұрылыс кезінде Mach 1.208 жылдамдыққа жетті. X-3 ешқашан Mach 2 жылдамдығында аэродинамикалық деректер беру мақсатына жете алмаса да, оның қызметі құнды болды. Ол инерциялық айналудың қауіптерін көрсетті және осы құбылыс бойынша алғашқы ұшу сынақтарының деректерін ұсынды. Оның кішкентай, жоғары жүктемелі, тік қанатты конструкциясы Lockheed F-104 Starfighter ұшағында қолданылды, сондай-ақ ол титанды қолданған алғашқы ұшақтардың бірі болды. Ақырында, X-3 ұшағының өте жоғары ұшу және қону жылдамдықтары шина технологиясын жетілдіруді қажет етті.

Өндіріс

Екі ұшаққа тапсырыс берілді, бірақ тек біреуі ғана салынды және 51 сынақ ұшу жүргізілді.