Кіріспе
Адекватты тітіркендіргіш – сезімтал рецептордың қасиеті, ол сезімтал рецептордың сезімдік трандукцияны бастау арқылы қандай энергия түріне жауап беретінін анықтайды. Сезімтал рецепторлар белгілі бір түрдегі тітіркендіргіштерге жауап беру үшін мамаиданған. Адекватты тітіркендіргіш – белгілі бір сезім мүшесін қоздыру үшін қажетті энергияның мөлшері мен түрі. Көптеген сезімтал тітіркендіргіштер олардың жұмыс істеу механизмі және мақсатына қарай жіктеледі. Денедегі сезімтал рецепторлар көбінесе бір ғана тітіркендіргішке жауап береді. Сезімтал рецепторлар денеде кеңінен таралған, оларды қоздыру үшін белгілі бір мөлшерде тітіркендіргіш қажет. Осы сезімтал рецепторларды пайдалану миға денеге берілетін сигналдарды түсіндіруге мүмкіндік береді, егер тітіркендіргіш миға сигнал берудің ең төменгі шегіне жетсе, адам тітіркендіргішке жауап бере алады. Сезімтал рецепторлар сезімдік трандукция жүйесін іске қосады, ол өз кезегінде жасушаға электрлік немесе химиялық тітіркендіргіш жібереді, ал жасуша әрекет потенциалы арқылы туған электрлік сигналдармен миға жауап береді. Сезімтал рецептордың адекватты тітіркендіргіші сигналдарды трандукциялау механизмдерімен және сезімтал рецептордың плазмалық мембранасына енгізілген иондық каналдармен анықталады. Адекватты тітіркендіргіштер көбінесе сезімталдық шегі мен абсолюттік шегімен байланысты, сезімтал мүшеде сезімді қоздыру үшін қажетті ең аз тітіркендіргіш мөлшерін сипаттау үшін қолданылады.
Сыныптар
Тиісті ынталандыруларға жауап беретін бірнеше түрлі стимул бар. Рецепторлардың реакциясын тудыратын стимулдардың мысалдары төменде келтірілген: Жарық – Егер сезімтал рецептордың тиісті стимулы жарық болса, онда сезімтал рецепторларда жарықтан пішіні өзгеретін пигмент молекулалары болады, ал осы молекулалардағы өзгерістер сезімдік трандукцияны бастайтын иондық каналдарды белсендіреді. Дыбыс – Егер сезімтал рецептордың тиісті стимулы дыбыс болса, онда сезімтал рецепторлар – шашты жасушалар (механорецепторлар) болып табылады. Бұл шашты жасушаларда стереоцилиялар бар, олар иілгенде иондық каналдардың ашылуын қозғайды. Осылайша, шашты жасушалар дыбыстың қысым толқындарын рецепторлық потенциалдарға түрлендіріп, сезімдік трандукцияны бастайды.
Light – When the adequate stimulus of a sensory receptor is light, the sensory receptors contain pigment molecules whose shape is transformed by light, and the changes in these molecules activate ion channels which initiate sensory transduction. Sound – When the adequate stimulus of a sensory receptor is sound, the sensory receptors are hair cells (mechanoreceptors). These hair cells contain stereocilia, which when bent, trigger the opening of ion channels. Thus hair cells transform the pressure waves of the sound into receptor potentials to initiate sensory transduction.
Сезімтал рецепторлар
Сенсорлық рецепторлар – денедегі тітіркендіргіштерге жауап беретін жүйкелердің ұштары. Әртүрлі типтегі сенсорлық рецепторлар бар, олардың әрқайсысы өзіне ғана тән тітіркендіргіштерге жауап береді. Сенсорлық рецепторлардың түрлеріне мыналар жатады:
Ноцицепторлар – бұл денеге зиян келтіру мүмкіндігін сигналдайтын тітіркендіргіштерге жауап беретін рецепторлар. Фоторецепторлар – бұл көзге түсетін жарыққа жауап беретін және көптеген жануарлардың өмірлік қызметін қамтамасыз ететін көру стимулдарын тудыратын рецепторлар.
Nociceptor – These are stimulus that are responsive to the stimuli that signal potential damage to the body. Photoreceptors – These are receptors that are responsive to light that enters the eye and produces the visual stimuli that many animals use to function.