Кіріспе

Дадар ([d̪aːd̪əɾ]) – Мумбайдағы тығыз қоныстанған тұрғын үйлер мен сауда орталығы. Бұл жергілікті және жалпыұлттық байланысқа ие теміржол және автобус тасымалының ірі торабы. Мумбаидің алғашқы жоспарланған ауданы және қаланың маратхи мәдениетінің орталығы болып табылады.

Шығу тегі

XVI ғасырда бұл аймақ Махим аралында орналасқандықтан Төменгі Махим деп аталды. Махим – Мумбайдың жеті аралының бірі және Бомбей аралынан кейін португалдық билік кезеңінде ең маңыздысы болды. 1596 жылы португалдық францискан монахтары мұнда Nossa Senhora de Salvação шіркеуін салды, ол қазір Португал шіркеуі деп белгілі және Дадардың танымал нысаны саналады.

19 және 20 ғасырлар

1899-1900 жылдардағы Дадар-Матунга-Вадала-Сион жоспары Мумбаидегі алғашқы жоспарланған жоба болды. Бомбейді жақсарту қоры 1890 жылдардағы оба эпидемияларынан кейін қала орталығындағы тығырылдықты жеңілдету мақсатында жоспар жасады. Зерттеу жоспарына сәйкес, Дадар-Матунгада 60 000 адам, ал Сион-Матунгада да сондай санда адам орналастырылуы тиіс еді. Сеури-Вадалада 85 000 адамға үй салу жоспарланған. Қалалық жақсарту қоры (ҚЖҚ) жоспары бойынша Дадарға көшірілген мекемелердің қатарында Виктория мерейтойлық техникалық институты (қазір Веермата Джиджабай технологиялық институты) және Король Георг мектебі (қазір IES’ Раджа Шиваджи Видьялая, қазір бірнеше мектептердің жиынтығы) болды. Жоспар құрылысты реттеді және ғимараттардың биіктігін үш қабатқа дейін шектеді, олардың арасында ашық кеңістіктер қарастырылды. 1937 жылы Рамнарайн Руия колледжі, ал 1939 жылы Рамниранжан Подар колледжі құрылды, бұл Дадардың тұрғын ауданнан әртүрлі махаббаттарға толы ауданға айналуын аяқтады. Екі колледжді де С.П. Мандали басқарады. Мұнда 1851 жылы Британдық Үндістан кезеңінде құрылған және Мумбаидегі ең көне мектептердің бірі – доктор Антонио да Силва жоғары мектебі орналасқан. Мумбайдағы мақта фабрикалары дәуірінде Дадарда Бомбей Бояу (Спринг Миллс), Алтын Мохур фабрикалары, Кохинур фабрикалары, Руби фабрикалары және Тата фабрикалары сияқты маңызды фабрикалар орналасқан. Мумбаи фабрикаларын қайта құру кезінде олардың кейбіреулері жаңартылды немесе жұмытын тоқтатты. 1937 жылға қарай Шиваджи паркі және оның төңірегіндегі аумақтар дамытылды. Бұл қоғамдық кеңістік Үндістанның тәуелсіздігіне жол ашқан саяси оқиғалардың маңызды аренасына айналды. Мумбаидегі саяси тарихтың кейінгі кезеңдері де осы паркте өрбіді. Шарадашрам қоғамы және 1948-1950 жылдары салынған мектеп Дадардың ең танымал нысандары болып табылады. Шарадашрам қоғамы Азиядағы алғашқы тіркелген қоғам және Мумбайдағы алғашқы қоғам. 1993 жылғы Бомбейдегі жарылыстар кезінде Дадарда доктор Дж.К. Мандот тарапынан күшін жойылған бомба табылды. Ол 1993 жылғы жарылыстарды тергеу кезінде Мумбай полициясына алғашқы маңызды ақпаратты берді. 1993 жылдың 13 наурызында Найгаум қиылысының жанындағы емханасының алдында күдікті көрінетін Bajaj Chetak скутері (MH 04 Z 261) туралы полицияға хабарлады. RDX-пен толтырылған скутер жарылмады және Мандоттың полицияның жедел басқару орталығына қоңырау шалуынан кейін күшін жойылды.

21 ғасыр

Дадар қазіргі кезде теміржол бағыттарының маңыздылығы артып келеді. Ескі үйлердің орнына жаңа, биік ғимараттар салынып, осылайша ауданның көкжиегі өзгеріп жатыр. Ходаддад алабы және оны қоршаған ғимараттар ІІB санаттағы мұра нысаны болып есептеледі.

Темір жол

Дадар – Мумбаи қала маңы темір жол желісінің Батыс және Орталық бағыттарындағы ірі теміржол стансасы. Орталық және Батыс бағыттарын байланыстыратын жалғыз станса болғандықтан, қала маңы темір жолымен жүретін көптеген жолаушылар үшін көліктік түйін болып табылады.

Жол

Дадар-Ист Пуне, Панвел және Нави-Мумбай қалаларынан жолмен келетіндер үшін маңызды торап пункті болып табылады. Дадар бас поштасының жанындағы автобус торабы Мумбай сыртынан келетін көптеген автобустардың соңғы аялдамасы. Жергілікті жағдайда Дадар Мумбайдың басқа аудандарымен, атап айтқанда Матунга, Вадала, Парел, Прабхадеви және Махиммен жақсы байланысқан.

Метро

Дадар-Батыс Мумбаи метрополитенінің 3-ші желісімен қамтамасыз етіледі.

Мәдениет

Дадар ұзақ жылдардан бері жергілікті маратхи тілді халық пен Махараштра штатының басқа аймақтары үшін мәдени орталық болып келген. Конкан жағалауында орналасқандықтан, Мумбайдың қалған бөлігі сияқты, бұл өңірдің туған тілі – маратхи тілі.

Кино

Дада Сахаб Палке (оның құрметіне Дада Сахаб Палке көшесі аталды) өзінің алғашқы "Ража Харишчандра" фильмінің бір бөлігін Матура Бхаванда, Дадар-Шығыстағы досының үйінде түсірді. Осы студиядан басқа, осы көшеде Ранжит студиясы және Руптара студиясы сияқты көптеген танымал киностудиялар салынды. Мұнда драмаларды тамашалайтын белсенді көрермендер бар, ал Шиваджи Мандир – Мумбайдағы орта таптың драма өнеріне деген қызығушылығын қанағаттандырған сирек театрлардың бірі. Осы жерде Виджай Тендулкар, Виджай Мехта, Махеш Елкунчвар, доктор Шреeram Лагу және Нана Патекар сияқты суретшілер ынталы тыңдарман тапты. Дадар қаласында "Читра", "Инокс Накшатра" және "Хиндмата" кинотеатрлары да бар. 1993 жылғы жарылыстар/қақтығыстар кезінде Батыс Дадардағы танымал "Плаза" кинотеатры зардап шекті. Қазір ол қайта ашылды және Маратхи фильмдерін көрсететін Мумбайдағы кинотеатрлардың бірі болып қала береді.

Ресторандар мен асханалар

Вада-пав 1971 жылы Дадар станциясының сыртында Ашок Вайдя жасаған, Pav (португал тілінде нан деген сөз) қолданылып дайындалған. Дадар Вада-павтан басқа, батата-вада, талипит, сабудана-вада, мисал-пав, пав, пури-бхаджи, питла-бхакри, пиюш (тәмді сусын) және ласси сияқты дәстүрлі махараштриялық тағамдарымен де танымал. Маратхи тағамдарын ұсынатын «Пракаш» қонақ үйі, «Асвад» қонақ үйі, «Цыган», «Синдхудург» қонақ үйі, «Гомантак» қонақ үйі және «Паншикар» сияқты көптеген мейрамханалар бар. Сонымен қатар, Удупи, Панжаби және Солтүстік Үнді, Қытай, Тай және тағы да басқа да әртүрлі асүйлерді ұсынатын мейрамханалар да көптеп кездеседі.

Парк пен бау-бақшалар

Мумбайдағы ең үлкен саябақтардың бірі – Шиважи паркі Дадар батысында орналасқан және спорттық іс-шаралардың, әсіресе крикетке құштарлардың орталығы болып табылады. Ашок Манкад, Вину Манкад, Виджай Хазаре, Салим Дурани, Ажит Вадекар, Сунил Гаваскар, Сандип Патил, Сачин Тендулкар, Винод Камбли, Ажит Агаркар және Санжай Манджрекар сияқты көптеген крикетшілер осы жерде жаттыққан. 112 937 шаршы метрді (27.907 акр) алып жатқан бұл саябақта Самарта Вьяям Мандир (гимназия), Шиважи Парк Нагрик Сангх, Шиважи Парк Гимхана (клуб), Май Мангешкар Балодян, Ажи Ажоба Удян, Скаут павильоны, Удян Ганеш Мандир, Кали ғибадатханасы мен кітапханасы бар Бенгалия клубы орналасқан. Серуендеу жолының бойында үлкен жаңбыр ағаштары мен отыруға арналған тас қабырғалар орналасқан, бұл көптеген тұрғындар үшін кешкі уақытта танымал орын. Дадар Чоупатти (теңіз жағалауы) теңізімен, құмымен және Мумбай чат-дәкеңкелерімен қаланың қамығынан шаршаған отбасылар үшін танымал демалыс орны. Басқа да саябақтарға Парси колониясының жанындағы Бес бақ, Вир Котуал Удян және Лакхамси Наппу көшесі бойындағы Вайдия Удян жатады.

Ғибадат орындары

Дадарда көптеген діни орындар бар, соның ішінде БАПС Сваминараян Мандир (Дадар шығыс теміржол стансасының қарсысында), Рустам Формина Агиари (Парси колониясы), Н.С. Нариелвала Дадар Агиари (Наигам қиылысы), Кали ғибадатханасы (Шиважи паркі), Ганеш ғибадатханасы (Шиважи паркі), Сиддхивинаяк ғибадатханасы (Дадар), Джахадеви Мандир (Сайтан Чоуки), Шри Гуру Сингх Сабха Бомбей (Амбедекар көшесі), Шри Кришна Мандир Сабхагрух, Шри Махавир Дигамбар Жейн Мандир, Хануман Мандир (Дадар шығыс теміржол стансасының сыртында), Пир Бағдади Дарга және мешіт, португал шіркеуі (Дадар батысында), Санкт-Мэри православ кафедралы соборы (Мумбайдағы бірінші Маланкара православ сирия шіркеуі) және Үндістан Пентикост шіркеуі. Демжи Падамши Патшала, джайнистік білім беру мекемесі де Дадарда орналасқан. Дадар сонымен қатар Чайтья Бхумиге де үйі, ол Үнді конституциясының бас архитекторларының бірі болған Б.Р. Амбедкардың кремацияланған орны және ескерткіші. Оның қайтыс болған күні, 6 желтоқсан, Махапаринирван Дині ретінде тойланады, онда бүкіл елден миллиондаған адамдар оған құрмет көрсету үшін Чайтьябхумиге ағылады. Чайтьябхумиге жақын Индю Милл кешенінде Доктор Амбедкарға жаңа ескерткіш және мүсін салынуда.

Крикет

Дадар ауданында екі танымал крикет клубы орналасқан: Дадар Юнион және Шиважи Парк гимназиясы. Дадар Юнион клубының танымал ойыншылары: Сунил Гаваскар, оның ішекшесі Мадахв Мантри, клубтың көп жылғы капитаны Васу Паранджапе, Рамнат Кенни, Нарен Тамхане, Субхаш Гупте, Рамнат Паркар, Дилип Венгсаркар, Санжай Манджрекар. Шиважи Парк гимназиясы командасынан Ажит Вадекар, Рамакант Десай, Балу Гупте, Виджай Манджрекар өнер көрсеткен. Сачин Тендулкардың жаттықтырушысы Рамакант Ачарекар өзінің шәкірттерін Шиважи паркінде тәрбиеледі. Шиважи паркінде сегіз атақты крикет клубы бар. Тендулкардан басқа, Екнат Солакер, Чандракант Пандит, Лалчанд Раджпут, Сандип Патил, Ажит Агаркар да Дадардағы Шиважи паркінде крикет шеберлігін жетілдірді.

Білім

Дадар Мумбаидың ең беделді мектептері мен колледждеріне ие. Антонио Да Силва орта мектебі (1868 ж. құрылған), Король Джордж мектебі (қазір IES) (1912 ж. құрылған), Азапты Анамыз/Құтқарушы (1940 ж. ашылған), Әулие Павел орта мектебі (1945 ж. құрылған), Шардашрам Видья Мандир (1949 ж. құрылған) және Балмохан Видьямандир (1940 ж. құрылған) – бұл Британдық Үндістан кезеңінде негізделген ең көне мектептердің кейбіреуі. Дадардың шығыс бөлігінде 100 жылдан астам тарихы бар, американдық маратхи миссиясының соқыр балаларға көмек көрсету үшін құрған Смт. Камла Мехта Дадар соқырлар мектебі орналасқан. Мумбаидың ең белгілі колледждерінің екеуі – Рамнарайан Руия колледжі және Рамниранжан Анандилал Подар коммерция және экономика колледжі Дадарда орналасқан. Веермата Джиджабай технологиялық институты – Үндістандағы ең көне инженерлік колледждердің бірі және ол Дадарға жақын Матунгада орналасқан. Дадарда қонақүй шаруашылығы институты (IHM) және Ұлттық сән технологиясы институты (NIFT) (Үндістан Үкіметінің Тоқыма министрлігі) сияқты мамандандырылған институттар бар.