Кіріспе

Мумбаи қаласындағы, Үндістандағы мұражай

Шатрапати Шиваджи Махарадж Васту Санграхалая, (CSMVS) бастапқыда Батыс Үндістанның Уэльс принці мұражайы деп аталған, Мумбайдағы (Бомбей) мұражай, ол Үндістан тарихын ежелгі заманнан бастап қазіргі уақытқа дейін көрсетеді. Ол 20 ғасырдың басында, Үндістанның британдық үкімділігі кезінде, қаланың көрнекті азаматтарымен, үкіметтің көмегімен, Уэльс принцінің (кейін Ұлыбритания королі және Үндістан императоры Георг V) сапарын еске алу үшін құрылды. Мұражай Оңтүстік Мумбаидің ортасында, Үндістан қақпасына жақын орналасқан. 1998 жылы мұражай Маратха империясын құрған Шатрапати Шиваджи Махарадж атымен қайта аталды. Ғимарат Индо-Сарацен архитектуралық стилінде салынған, оған моғол, маратха және джайни стилі сияқты басқа стильдердің элементтері де кірген. Мұражай ғимаратының айналасында пальма ағаштары мен гүлзарлардан тұратын бақ орналасқан. Мұражайда шамамен 50 000 ежелгі Үндістан тарихына қатысты экспонаттар, сондай-ақ шетелден әкелінген заттар бар, олар негізінен үш бөлімге бөлінеді: өнер, археология және табиғат тарихы. Мұражайда Индо алқабы өркениетінің артефакттары, Гупталар, Мауриялар, Чалукиялар және Раштракуталар дәуірінен қалған ежелгі Үндістанның басқа да жәдігерлері сақталған.

Тарих

1904 жылы Бомбейдің көрнекті азаматтары Уэльс ханзадасының, болашақ король Георг V-нің сапарын еске алу үшін мұражай құруға шешім қабылдады. 1905 жылдың 14 тамызында комитет мынадай қаулы қабылдады: “Мұражай ғимараты британдық тәждің Бомбей мегаполисін салудағы амбициялық жоспарларын іске асырудағы күші мен биіктігін көрсетеді”. “Жергілікті сәулет өнерінің үздік үлгілерін ұстанып, көптеген ғимараттар салынды, олардың ішінде Бомбей жоғары сотының ғимараты және кейіннен Үндістан қақпасы ғимараттары ең танымалдары болды”. Негізгі тас 1905 жылдың 11 қарашасында Уэльс ханзадасымен қаланды. Мұражай ресми түрде “Батыс Үндістанның Уэльс ханзадасы мұражайы” деп аталды. Мұражайды Корольдік сапардың (1905) естелік қоры қаржыландырды. Сонымен қатар, Үкімет және муниципалитет тиісінше 300 000 және 250 000 рупийден грант берді. Сэр Кюрримбой Ибрагим (бірінші баронет) тағы 300 000 рупий, ал Сэр Ковасжи Джехангир 50 000 рупий сыйлады. Мұражай 1909 жылғы Бомбей заңының III нөміріне сәйкес құрылды. Қазіргі таңда мұражайды Үкімет пен Бомбей қалалық корпорациясы жыл сайынғы гранттар арқылы ұстап тұрады. Соңғысы мұражай қорының қаражатынан түсетін пайыздардың есебінен осы гранттарды төлейді. Мұражай ғимараты 1915 жылы аяқталды, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде балалар әл-ауқатын қамтамасыз ету орталығы және әскери госпиталь ретінде пайдаланылды, содан кейін 1920 жылы комитетке тапсырылды. Уэльс ханзадасы мұражайы 1922 жылдың 10 қаңтарында Бомбей губернаторы Джордж Ллойдтың әйелі Леди Ллойдпен ашылды. 1995 жылы қала атауы өзгертілгеннен кейін, ескі колониялық “Бомбей” атауы оның түпкілікті “Мумбай” атауымен ауыстырылды, мұражай да қайта аталды.

Сәулет

Мұражай ғимараты 12,142.23 шаршы метр аумақта орналасқан. Бұл үш қабатты тікбұрышты құрылым, оның үстінде негізге орнатылған күмбез орналасқан, ол ғимараттың ортасында қосымша қабатты құрайды. Ғимарат батыс үнді және индо-сарацен архитектуралық стилінде салынған. Онда орталық кіреберіс галереясы бар, одан жоғары күмбез көтеріледі, ақ және көк өрнектермен әсемделген плиткалармен жабылып, лотос гүлбағының негізінде тұр. Орталық күмбезді шағын күмбездермен жабдықталған шыңдардың шоғыры қоршайды. Ғимарат исламдық күмбезді, оның жоғары жағындағы әшекейлемелі ұшын, сондай-ақ, сәнді балкондар мен инкрустацияланған едендерді қамтиды, бұл элементтер Моғол сарайларының архитектурасынан шабыттанған. Архитектор Джордж Виттет күмбезді Голконда бекінісінің күмбезіне, ал ішкі аркаларды Бижапурдағы Гол Гумбаздың аркаларына ұқсатып жасаған. Мұражайдың ішкі кеңістігі 18 ғасырғы Маратха сарайының (вада) бағаналарымен, қоршауларымен және балконымен, джайни стиліндегі ішкі бағаналармен үйлесім табады, олар Маратха балконының астындағы орталық павильонның негізгі бөлігін құрайды. Теңіздік мұра галереясы – навигациямен байланысты заттарды көрсететін "Үндістандағы алғашқы галерея". 2008 жылы мұражайда "Карл және Мехербай Хандалавала коллекциясы" және "Үндістан монеталары" атты екі жаңа галерея ашылды.

Археологиялық бөлім

Пунадағы Пуна мұражайынан келген мүсіндер мен монеталар, сондай-ақ Корольдік Азия қоғамының Бомбей бөлімшесінің жинақтары құнды мүсіндер мен эпиграммалармен археологиялық бөлімнің құрылуына ықпал етті. Мұражайдың табиғат тарихы бөлімі, Үнді жануарларын – фламинго, үлкен мүйізділер, үнді бизондары мен жолбарыстарды көрсету үшін мекендеу топтары мен диорамаларды, диаграммалар мен кестелерді пайдаланады. 2015 жылдың 29 қаңтарында «Батысқа қарай бет бұрған Шығыс есігі: Бомбейден Мумбайға» атты көрмемен галерея ашылды. Галереяны Лондондағы Британ мұражайының директоры Нил Макгрегор ашты және мұражайдың орталық фойесінде «Әлем мәдениеттері» тақырыбында суреттермен көрнекі лекция оқыды. 2008 жылдың қазан айында басталған қайта жаңарту жобасы аясында 2009 жылдың наурызында индуист құдайы Вишнудың индуист құдайы Кришнаға байланысты өнер туындыларын сақтайтын Кришна галереясы ашылды. 2010 жылдың сәуір айында қаладағы алғашқы тоқыма галереясы ашылды. Онда «тоқыма өндірісінің әртүрлі техникалары, аймақтық жинақтар және дәстүрлі үнді киімдері» көрсетілген. Matrika Design Collaborative қазіргі уақытта мұражайдың үнді миниатюралық сурет галереясын жобалап жатыр. Галерея үшін дамытылған мазмұн Хеллен Келлер институтының дизайнерлері, өндірушілері және консультанттарының көмегімен соқырлар үшін Брайль әрпіне және тактильдік жазбаларға аударылады. 2020 жылы дәстүрлі үнді әшекейлеріне арналған жаңа галерея ашылады. Галереяда Голконда алмаздарының экспонаттары қойылған, олардың көшірмелері мұражайға сыйға тартылды.