Кіріспе

Бандра – Үндістанның Махараштра штатындағы Конкан бөлігінің ең ірі қаласы Мумбайда орналасқан жағалау маңындағы аудан. Бұл аймақ Бандраны Мумбай қаласы ауданынан бөліп тұратын Мити өзенінің солтүстігінде жатыр. Бандра Курла кешенінің арқасында Махараштрадағы үшінші ірі коммерциялық орталық болып саналады, Бомбей қалалық ауданы мен Пунадан кейін. 1924 жылдың 1 шілдесінде Хар жол темір жол стансасы ашылғанға дейін Бандра үлкен аудан болып, қазіргі Хар шағын ауданын да қамтыды. Бұл бір темір жол стансасының қызмет етуі үшін тым ірі маңы болып есептелді, сондықтан Бандраның солтүстік бөлігіне Батыс темір жол желісіне жақын қол жеткізу үшін темір жол стансасы салынды. Осының нәтижесінде Хар жеке аудан болып қарастырыла бастады. Дегенмен, бүгінгі күнге дейін екі іргелес аудан біртұтас аймақты құрайды. Бандраның көптеген белгілі тұрғындары – Болливуд, медиа, крикет және саясат салаларында белсенді танымал тұлғалар.

Тарих

"Бандра" атауы парсы тіліндегі "бандар" деген порты немесе жағалау қаласы деген сөзден шыққан болуы мүмкін. Дункан Форбстың 1848 жылғы "Hindustani and English Dictionary" сөздігінде бұл атау "қала, сауда орталығы, порт, жағалау және көптеген шетелдік саудагерлер баратын сауда қаласы" деп сипатталған. Конкани тілінде "bandar" сөзі парсы (парсы) тілінен алынған, ол жағалау немесе порт деген мағынаны білдіреді. Бұл аймақ, Конкан аймағының көп бөлігі сияқты, 12 ғасырда Сильхара әулетінің билігінде болды. Бандра балықшылар (колилер) мен тұз өндірушілер мекендеген шағын балықшы ауылы болған. Бұл аймақ ағылшын Шығыс Индия компаниясы сатып алғанға дейін Дамаоннан Чаулға дейінгі португалдық Бомбей аумағының бір бөлігі болды.

Үнді-португал дәуірі

1534 жылы Жерорта теңізінен келген пират Диего да Сильвейра Бандраның бұғазына кіріп, ол жерде тапқан балықшылар кентін өртеп жіберді. Осыдан кейін Бандра португалдық Гоаның үстемдігіне көшті. Бандрада дін ауыстыру кезеңі басталды. Католик дін қызметкері Консейсао Родригес Бандрада шіркеудің ықпалын арттыруға зор үлес қосты. 1580 жылы ол шамамен 2000 балықшыны крещение рәсімінен өткізді. Бір тарихшының айтуынша, 11 жылдан кейін қайтыс болған Гомес әкесінің «жан күшінің жеңілмейтіндігі» сол аймақтағы шамамен 6000 адамның христиан дініне өтуіне көмектесті. Гомес әкесі сондай-ақ Әулие Андрей шіркеуін құрды. Бандра 1534 жылғы Бассейн шарты арқылы Камбай сұлтандығы Бандра мен іргелес аймақтарды португалдық Шығыс Үндістанға өткізген кезде ресми түрде португалдықтардың иелігіне айналды. Шарт Васайда (Бasseйн) портында «Сан-Матеус» (Сан-Матфей) бригінде генерал-губернатор Нуно да Кунья мен Диего да Сильвейраның көмегімен қол қойылды. Португалдықтар 1548 жылы Антонио Пессоаға оның әскери қызметтері үшін сыйлық ретінде Бандра, Курла, Мазгаон және тағы төрт ауылды берді. Бұл туралы 1550 жылдың 2 ақпанында Корольдік канцелярия растады. Бұл ауылдар «екі өмірге» берілгендіктен, Пессоаның әйелі Изабел Ботелханың қайтысынан кейін португал тәжіне қайтарылды. 1568 жылы Иезуиттер Изабелдің қайтысын күтіп, осы ауылдарды сатып алуға өтініш білдірген, оларды Гоадағы португал вице-королінен алды және 1570 жылы Лиссабоннан патшалық растау алды. 1661 жылы Англияның II Карлы Португалияның Екатеринасына үйленгенде, Бомбейдің жеті аралы Екатерина Браганзаның құдайы ретінде берілді. Алайда Бандра орналасқан Салсетт аралы бұл келісімге кірмеді және португалдықтардың билігінде қалды. Португал империясы Бандрада қосымша капеллалар, ораториялар мен шіркеулер салды, ең ертесінің бірі – 1575 жылғы Әулие Андрей шіркеуі. Жергілікті тілдер мен мәдениеттерді үйренген олардың Иезуит миссионерлері аралдың жергілікті тұрғындарының арасында көптеген үндістерді Батыс христиандығына (католицизмге) көндірді. Олардың ұрпақтары төрт шаршы километр аумақта орналасқан алты католик шіркеуінің – Кармель тауы, Әулие Петр, Әулие Андрей, Әулие Тереза, Әулие Анна және Әулие Франциск д’Ассизидің – қатарында болды.

Британдық бандра

Бандра 1775 жылы Сурат шартына қол қою арқылы ағылшын территориясының бөлігіне айналды, бірақ 1779 жылы Бірінші ағылшын-маратха соғысы кезінде маратхаларға қайтарылды. 1802 жылы Баджи Рао II ағылшыздармен Бассейн шартын жасасты, тәуелсіздіктің құқығын жойды және Бандраны қайтадан тапсырды. Ол 1947 жылдың 14 тамызына дейін британдықтардың бақылауында болды. Теміржолдың құрылысы және дамуы: 1867 жылдың 12 сәуірінде алғашқы теміржол қызметі іске қосылды, күніне бір пойыз Вирар мен Бомбей арасында жүрді. Бұл сол кездегі жекеменшік теміржол компаниясы – BB&CI-нің бөлігі болды, ол кейін Батыс теміржолының алғашқы нысанына айналды. Бандрадағы әсем теміржол станциясы ғимараты 1869 жылы ашылды. Бұл құрылыстың жобасында қолданылған жаңашылдықтар бүгінге дейін көрініп тұр. Жақын қарағанда, теміржолдың біріккен рельстерінен жасалған темір тіреулердің платформалардың үстін көтеріп тұрғанын көруге болады. 1873 жылы сұраныстың артуына байланысты пойыз қатынасы күніне 24-ке дейін ұлғайтылды. 1900 жылдардың басында Pathare Prabhu қауымының бай адамдары Оңтүстік Мумбайда тұрып, Бандраның Хар бөлігіндегі әдемі коттедждерін демалыс күндеріне пайдаланды. Хар Данда – бұрынғы үлкен Бандраның алғашқы ауылдарының бірі болды. Сол кезде Бандраның жергілікті теміржол станциясы алыс жерде болғандықтан, тұрғындар пойыздан түсіп, коттедждеріне жету үшін «танга» (ат әбдіресі) жалдауға мәжбүр болды. Осы факторларды және Бандраның өсіп келе жатқан халқын ескере отырып, 1924 жылдың 1 шілдесінде Бандра теміржол станциясының жанына «Хар Роуд» атты жаңа теміржол станциясы ашылды. Осы даму Бандраның Хар бөлігінің жекелеген қала маңы ретінде танылуына себеп болды. 1930 жылдарға дейін Бандрада Пали Накадан, Хилл-роудтан теміржол станциясына дейін тек бір автобус маршруты болды. Басқа адамдар жақын маңдағы теміржол станциясына жаяу баратын. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін иммигранттарды орналастыру мақсатында құрылыс қарқынды дамыды. 2018 жылғы мәліметтерге сәйкес, Бандра теміржол станциясында күніне 940 пойыз тоқтайды. Бандра 1876 жылы муниципалитет мәртебесіне ие болды және кейін кеңейтілді. 1950 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін ол Бомбей муниципалды корпорациясына қосылып, Үлкен Бомбей муниципалды корпорациясын құрды. Бандрада Шерли, Малла, Раджан, Кантвади, Варода, Ранвар, Боран, Хар Данда, Пали және Чуим сияқты көптеген ауылдар болды. Бұл ауылдардың көпшілігі аралдың қалалық дамуына байланысты жоғалып кетті.

Маунт-Мэри шіркеуі

Бандра жәрмеңкесі 8 қыркүйекте басталып, біздің Анамыздың туған күніне арналған сегіз күн бойы жалғасады, сол күндері адамдар шіркеуге көптеп жиналады.

Білім беру мекемелері

Бомбей ағылшын басқаруына өткеннен кейін Бандрада алғаш құрылған мектеп – Франсиско де Мелоның 1780 жылы шіркеу балаларына діни білім беру үшін ашқан Сент-Эндрю шіркеу мектебі болды. Кейіннен ол Сент-Эндрю жоғары мектебіне айналды. Мектеп Бандраның батыс жағында орналасқан. Сент-Тереза жоғары мектебі, ескі, қираған ғимаратта орналасқан Сент-Эндрю үнді христиан мектебінен өркендеді. Бұл мектеп 1918 жылы құрылды. 1952 жылы Құдай Сөзі қоғамы (С.В.Д.) оны өз басқаруына алды. Ол Мумбаидегі үздік мектептердің қатарында саналады. Сент-Станислав жоғары мектебі 1863 жылы Иса қоғамы тарапынан құрылды. Ол жетім балалар үйі ретінде басталып, 1923 жылы жоғары мектепке айналды және қала маңындағы алғашқы ағылшын тіліндегі білім беретін мектеп болды. Кейіннен ол күндізгі және интернатта оқитын оқушыларға арналған толыққанды білім беру ордасына айналды. Кардинал Грасиас жоғары мектебі Бандра-Истте орналасқан монастырь мектебі. Бандра-Весттегі Крест қыздары қауымының монахтар басқаратын қыздарға арналған Сент-Джозеф монастыры жоғары мектебі 1865 жылы салынды (сол кезде Бандра Бандора деп аталды) және кішкене шіркеуге ие. Мектеп жылдар бойы көптеген белгілі түлектерді тәрбиеледі. Р.Д. Ұлттық колледжі 1922 жылы Әнни Бесанттың жетекшілігімен Пакистандағы Хайдарабад қаласында құрылды. Үндістанның бөлінуіне байланысты, ол 1949 жылы Бандрадағы қазіргі орнына көшірілді. Тадомал Шахани инженерлік колледжі 1983 жылы Хайдарабад (Синд) Ұлттық колледж кеңесімен құрылды. Картер жолынан тыс орналасқан Ризви білім кешеніне Ризви өнер, ғылым және коммерция колледжі (1985 жылы құрылған); Ризви жоғары мектебі (1985 жылы құрылған); Ризви инженерлік колледжі (1998 жылы құрылған); Ризви сәулет колледжі; Ризви қонақ үй шаруашылығы және тамақтандыру технологиясы колледжі; Ризви заң колледжі; Ризви білім колледжі және Ризви сән дизайны және шығармашылық өнер колледжі кіреді. Барлығы Ризви білім беру қоғамы басқаруында және мұсылман діни азшылық институсы мәртебесіне ие болуы мүмкін. Сент-Эндрю өнер, ғылым және коммерция колледжі – Бандраның ортасында, Сент-Станислав жоғары мектебінен бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан тағы бір танымал колледж. Сент-Эндрю қаладағы ең жақсы аудиториялардың бірімен мақтана алады. IES басқару колледжі мен зерттеу орталығы да Бандрада орналасқан. Ол менеджмент және фармацевтика салаларына қатысты PGDM бағдарламаларын ұсынады.

Бандра көлі

Бандра көлі, сондай-ақ Бандра Талао немесе Мотта су қоймасы, Навапада (Наупада немесе Наопара деп те жазылады) ауылының жанындағы бай конкани мұсылманы салған. Көл кейіннен Үлкен Мумбай қалалық корпорациясының меншігіне өтті. Ол ресми түрде Свами Вивекананд Саровар деп аталды. 1990-шы жылдары осы көлде қайықпен жүзу және балық шаруашылығы (балық өсіру) жүргізілді, бірақ қазір тоқтатылды. Бұл көл қазір "Heritage II" статусына ие мұралық ескерткіш болып саналады. Португалдықтар Бандраны Бандора деп те атаған.

Бандраны сауда орталығы ретінде дамыту

Мумбайдағы көлік қозғалысы нашарлаған сайын, әсіресе Оңтүстік Мумбайда, Мумбайдан тыс, қала маңындағы іскерлік ауданды салуға сұраныс күшейді. 2000-жылдардың ортасында Бандра қаласы Курла шекарасына жақын, қаланың шығыс бөлігіндегі Мити өзенінің жағалауын мелиорациялауға батыл кірісті. Жаңадан құрылған Бандра-Курла кешені (БКК) Blackstone, Google және Amazon сияқты бірнеше инвестициялық және технологиялық компанияларды тартып алды, олар БКК-ның орналасуы, жердің төмен бағасы және жаңа даму мүмкіндіктеріне байланысты Мумбай қаласының орнына Бандраны таңдады. Мумбай қаласына кірер алдындағы соңғы қала маңы болған Бандра, көлік мәселесімен ұзақ уақыттан бері күресіп келеді, әсіресе теміржол стансасы және С. В. Жолы маңында. Бизнес-орталықтың дамуы бұл мәселені одан да ушықтырды, себебі Бандраның БКК-сы басқа коммерциялық орталықтардан өзгеше, Бандра мен Курла станцияларының арасында орналасқан және екі станцияның бірінен БКК-ға дейін шамамен 10-15 минуттық көлікпен сапар қажет. Күн сайын Бандра теміржол стансасынан 300 мыңға жуық адам түсіп, такси немесе автобуспен БКК-ға жол тартады. Бұл Бандраны Үндістандағы ең жұқ жүргізілетін станциялардың біріне айналдырды, ол Андхери және Бомбей орталық стансаларын басып озды, сондай-ақ Махараштраның Батыс теміржолындағы Черчгейт стансасынан кейін екінші ең жұқ станцияға айналды.

Террорлық шабуылдар

1993 жылы бір топ террористер Бандрадағы қонақ үйге, сондай-ақ қаланың басқа да нысандарына шабуыл жасады.

Қалалық өнер

Бандрада көше суретінің немесе граффитидің үлкен жинағы бар. Қабырғалардағы суреттер негізінен Чапел-роуд және Вероника көшесінің жанында орналасқан, бірақ маңызды туындыларды Бандстанд пен Маунт-Мэри шіркеуінің маңынан да көруге болады. Олар граффитидің әртүрлі түрлерін қамтиды, оның ішінде бөліктер, трафареттер, таңбалар және т.б. Гомес сияқты әлемдік деңгейдегі суретшілер осы қабырғаларда туындылар жасаған. St+art Mumbai, Bollywood Art Project және Dharavi Art Room – суретшілерді қолдау мақсатында түрлі бағдарламалар ұйымдастыратын ұйымдардың кейбірі. Бұл бағдарламаларға БМК (Brihanmumbai Municipal Corporation) қолдау көрсетеді. Бандрада сондай-ақ 37x46 метрлік (120x150 фут) Дадасахеб Фалке портреті орналасқан, ол Бандра қайта құрылыс ауданындағы MTNL ғимаратында салынған. Бұл портретті Ранжит Дахия (Bollywood Art Project-тен) және басқа суретшілер – Янтр, Мунир Бухари және Нилеш Хараде 2014 жылы St+art Mumbai фестивалі аясында жасаған. Мұралды ресми түрде Амитаб Баччан мен Пиюш Пандей ашты, бірақ ғимарат қайта боялған. Бұл Азиядағы ең ірі мұралдық сурет деп есептеледі.

Әдебиетте

Годфри Джозеф Перейраның «Bloodline Bandra» (2014) кітабындағы көптеген кейіпкерлер, соның ішінде басты кейіпкер, журналист Дэвид Кабрал – Шығыс Үндістандықтар. Олар Бандрадағы Пали деген шағын ауылда тұрады. Кітаптың өзі 1950 жылдардағы оқиғаларды қамтиды, ал кітаптың бірінші жартысының көп бөлігі сол кезде Шығыс Үндістан халқының көптеп қоныстанған Пали ауылында өтеді.

Көлік

Бандра теміржол станциясы Батыс теміржолымен және қалалық Орталық теміржолының тармағы – Харбор желісімен байланысты. Сонымен қатар, Бандрада (Е) Бандра терминалы деп аталатын жаңадан салынған терминал бар, одан Солтүстік және Батыс Үндістанға бағытталған пойыздар үнемі кесте бойынша жүзеді. Маңызды пойыздарға Бандра – Нью-Дели Радждхани экспресі, Бандра – Индор экспресі, Бандра – Патна экспресі, Бандра – Джайпур экспресі, Бандра – Жодхпур экспресі және Бандра – Амритсар экспресі жатады.

Қоғамдық көлік құралдарына BEST автобустары, авторикшалар және таксилер кіреді, олар мұнда көптеп табылады. Бандра – Мумбаиден оңтүстікке қарай авторикшалардың жүретін соңғы нүктесі. Бандрадан кейін Махимге тек таксилер ғана кіре алады. Бандра – Ворли теңіз көпірі Бандраның батыс бөлігін орталық Мумбайда орналасқан Ворлимен байланыстырады. Бандраның орталық орналасқандығының арқасында қаланың көп бөлігіне оңай жете беруге болады.