NASA-ның эксперименттік ұшағы Bell X-5 – ұшу кезінде қанат пішінін өзгерте алатын алғашқы ұшақ. Неміс Messerschmitt P.1101 дизайнының негізінде жасалған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
NASA эксперименталдық өзгермелі қанат ұшағы
NASA experimental variable sweep wing aircraft
Bell X-5 ұшағы – ұшу кезінде қанаттарының бұрылуын өзгерте алатын алғашқы ұшақ. Ол неміс Messerschmitt компаниясының сынақтан өтпеген P.1101 жобасынан шабыттанды. Неміс жобасынан айырмашылығы, қанаттың бұрылу бұрышын тек жерде ғана реттеуге болатын, Bell инженерлері ұшу кезінде бұрылуды реттеу үшін электр моторларынан тұратын жүйені құрастырды.
The Bell X 5 was the first aircraft capable of changing the sweep of its wings in flight. It was inspired by the untested wartime P.1101 design of the German Messerschmitt company. In contrast with the German design, which could only have its wing sweepback angle adjusted on the ground, the Bell engineers devised a system of electric motors to adjust the sweep in flight.
Жобалау және әзірлеу
1945 жылы Германияның Обераммергау қаласындағы эксперименталдық орталықтан АҚШ әскерлері тауып алған толық емес Мессершмитт P.1101 истребитель прототипі АҚШ-қа әкелінді. Тасымалдау кезінде зақымданған болса да, инновациялық истребитель прототипі Нью-Йорк штатының Буффало қаласындағы Bell зауытына жеткізілді, онда компанияның инженерлік қызметкерлері оның конструкциясын мұқият зерттеді. Бас конструктор Роберт Дж. Вудс басшылығымен осыған ұқсас жоба ұсынылды. X-5 сырттан P.1101-ге ұқсас болғанымен, әлдеқайда күрделі болды, үш бұрылыс позициясын: 20°, 40° және 60° қамтиды, бұл ұшу кезінде "өзгермелі геометриялы" платформа құрды. Винт жинағы қанаттың тірегін қысқа көлденең рельстер бойымен жылжытып, дискілі тежегіштер арқылы қанатты ұшу позициясында бекітті. Толық кеңейтуден толық бұрылуға өту 30 секундтан аз уақыт алды. Тіректің және осінің икемделуі қанаттардың қозғалысы кезінде ауырлық және қысым центрінің өзгерісін ішінара өтеді. Дегенмен, X-5 истребительдің кемшікті аэродинамикалық конструкциясы, әсіресе дұрыс орналаспаған құйрығы мен вертикальді стабилизаторы, кейбір қанат позицияларында қалпына келтірілмейтін айналуға әкелуі мүмкін еді. Бұл күшті тұрақсыздық 1953 жылы екінші ұшақтың жойылуына және оның әскери-әуе күштерінің сынақ пилотының қазасына себеп болды. Қолайсыз айналу сипаттамалары АҚШ Әуе күштерінің X-5 дизайнын НАТО және басқа шет елдер үшін төмен құнмен тактикалық истребительге өзгерту жоспарларын тоқтатуына әкелді.
The incomplete Messerschmitt P.1101 fighter prototype recovered by United States troops in 1945 from the experimental facility at Oberammergau, Germany, was brought back to the United States. Although damaged in transit, the innovative fighter prototype was delivered to the Bell factory at Buffalo, New York where company engineering staff studied the design closely, and, led by Chief Designer Robert J. Woods, submitted a proposal for a similar design. Although superficially similar, the X 5 was much more complex than the P.1101, with three sweep positions: 20°, 40° and 60°, creating an inflight "variable geometry" platform. A jackscrew assembly moved the wing's hinge along a set of short horizontal rails, using disc brakes to lock the wing into its inflight positions. Moving from full extension to full sweep took less than 30 seconds. The articulation of the hinge and pivots partly compensated for the shifts in center of gravity and center of pressure as the wings moved. Even so, the X 5 had vicious spin characteristics arising from the aircraft's flawed aerodynamic layout, particularly a poorly positioned tail and vertical stabilizer which, in some wing positions, could lead to an irrecoverable spin. This violent stall / spin instability would eventually cause the destruction of the second aircraft and the death of its Air Force test pilot in 1953. The unfavorable spin characteristics also led to the cancellation of tentative plans by the United States Air Force to modify the X 5's design into a low cost tactical fighter for NATO and other foreign countries.
Пайдалану тарихы
Екі X-5 құралдары салынды (сериялық нөмірлері 50 1838 және 50 1839). Біріншісі 1951 жылдың 15 ақпанында аяқталды, ал екі ұшақ та 1951 жылдың 20 маусымы мен 10 желтоқсанында алғашқы ұшуларын жасады. 0,9 Мах жылдамдығына дейін және 12192 метр биіктікте шамамен 200 ұшу жасалды. 1953 жылдың 14 қазанында бір ұшақ 60 градус бұрылыстан кейін құлап, қалпына келе алмады. Әуе күштерінің капитаны Рей Попсон Эдвардс әуе базасындағы апатта қаза тапты. Екінші X-5 Эдвардста қалды және 1955 жылға дейін белсенді сынақтарды жалғастырды, содан кейін 1958 жылға дейін тіркеу ұшағы ретінде пайдаланылды. X-5 кең ауқымдағы жылдамдықпен ұшуға арналған ұшақтар үшін айналмалы қанаттың тиімді екенін сәтті көрсетті. X-5 ұшағының тұрақсыздық мәселелеріне қарамастан, бұл идея ішкі емес, сыртқы біліктің негізінде жаңартылды және кейіннен General Dynamics F 111, Grumman F 14 Tomcat, Mikoyan Gurevich MiG 23 және MiG 27, Sukhoi Su 17/20/22 және Su 24, Tupolev Tu 22M және Tu 160, Panavia Tornado және Rockwell B 1 Lancer сияқты ұшақтарда табысты қолданылды.
Two X 5s were built (serial numbers 50 1838 and 50 1839). The first was completed 15 February 1951, and the two aircraft made their first flights on 20 June and 10 December 1951. Almost 200 flights were made at speeds up to Mach 0.9 and altitudes of 40,000 feet (12192 m). One aircraft was lost on 14 October 1953, when it failed to recover from a spin at 60° sweepback. Air Force Captain Ray Popson died in the crash at Edwards Air Force Base. The other X 5 remained at Edwards and continued active testing until 1955, and remained in service as a chase plane until 1958. The X 5 successfully demonstrated the advantage of a swing wing design for aircraft intended to fly at a wide range of speeds. Despite the X 5's stability problems, the concept was developed to an outboard rather than inboard hinge, and was later successfully implemented in such aircraft as the General Dynamics F 111 and Grumman F 14 Tomcat, the Mikoyan Gurevich MiG 23 and MiG 27, the Sukhoi Su 17/20/22 and Su 24, the Tupolev Tu 22M and Tu 160, the Panavia Tornado and the Rockwell B 1 Lancer.
Тірі қалғандар
Жалғыз аман қалған X-5 қазір Америка Құрама Штаттары Әуе Күштері Ұлттық мұражайында, Огайо штатының Дейтон қаласына жақын Райт-Паттерсон әуе базасында сақталуда. Ол 1958 жылдың наурыз айында мұражайға жеткізілді. Қазір мұражайдың ғылыми-зерттеу және әзірлеме ангарында қойылған.
The sole surviving X 5 is now at the National Museum of the United States Air Force at Wright Patterson Air Force Base near Dayton, Ohio. It was delivered to the museum in March 1958. It is displayed in the museum's Research & Development Hangar.