Уильям Джеймс, «Психологияның негіздері» (1890) кітабында сана ағыны, эмоциялар, әдеттер, ерік-жігер тақырыптарын зерттейді. Мидың жұмысы, иллюзиялар туралы да мәлімет бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1890 жылы Уильям Джеймс жазған кітап
1890 book by William James
«Психологияның қағидалары» – американдық философ және психолог Уильям Джеймстің 1890 жылы жазған психология туралы кітабы. Джеймс бастапқыда дәрігер болу үшін оқыған, бірақ кейін психология саласына көшкен. Кітаптағы төрт маңызды ұғым: сана ағыны (оның ең әйгілі психологиялық метафорасы); эмоция (кейін Джеймс-Ланге теориясы ретінде танылды); әдет (адамдар белгілі бір нәтижелерге жету үшін үнемі жаңа әдеттер қалыптастырады); және ерік (Джеймстің өмірдегі жеке тәжірибесі негізінде).
The Principles of Psychology is an 1890 book about psychology by William James, an American philosopher and psychologist who trained to be a physician before going into psychology. The four key concepts in James' book are: stream of consciousness (his most famous psychological metaphor); emotion (later known as the James–Lange theory); habit (human habits are constantly formed to achieve certain results); and will (through James' personal experiences in life).
Шығу тегі
Психология қағидаларының кіріспе бөлімдерінде мидағы функциялардың орналасуы туралы сол кездегі білімдер ұсынылған: әрбір сезімнің өзіне тән нейрондық орталығы бар сияқты, ал түрлі дене қозғалыстарының бастауы басқа орталықтарда. Джеймске негіз болған нақты гипотезалар мен байқаулар қазір көнеріп қалған, бірақ оның материалдарынан туындайтын ең жалпы қорытынды әлі де күшін жойған жоқ, ол – "төменгі орталықтардың" (мидың үстінен төмен орналасқан) функциялары тіршілік иелерінің эволюциялық дамуымен – тікенектілерден бастап, интеллектуалды сүтқоректілер арқылы адамға қарай қарай бірте-бірте маманданып, ал мидың өзінің функциялары соған қатар жүріп, икемділігі артып, локализациясы азайды. Джеймс иллюзиялар (көз иллюзиясы, есту иллюзиясы және т.б.) бойынша жүргізілген тәжірибелерді де талқылады және олардың көптеген түрлеріне физиологиялық түсіндірме берді, соның ішінде "ми бұрынғы тәжірибелермен қалыптасқан жолдармен әрекет етеді және көбінесе бізді ықтимал нәрсені қабылдауға итереді, яғни бұрынғы оқиғаларда ең жиі реакцияны тудырған нәрсені". Осылайша, иллюзиялар – әдет құбылысының ерекше бір түрі.
The openings of The Principles of Psychology presented what was known at the time of writing about the localization of functions in the brain: how each sense seemed to have a neural center to which it reported and how varied bodily motions have their sources in other centers. The particular hypotheses and observations on which James relied are now very dated, but the broadest conclusion to which his material leads is still valid, which was that the functions of the "lower centers" (beneath the cerebrum) become increasingly specialized as one moves from reptiles, through ever more intelligent mammals, to humans while the functions of the cerebrum itself become increasingly flexible and less localized as one moves along the same continuum. James also discussed experiments on illusions (optical, auditory, etc.) and offered a physiological explanation for many of them, including that "the brain reacts by paths which previous experiences have worn, and makes us usually perceive the probable thing, i. e. the thing by which on previous occasions the reaction was most frequently aroused." Illusions are thus a special case of the phenomenon of habit.
Таным ағыны
Ағын түріндегі сана – Джеймстің ең белгілі психологиялық метафорасы боларлықтай. Ол адам ойының ағып жатқан өзен сияқты сипатталатынын айтты, бұл сол кезде жаңашыл идея болды, себебі бұрынғы пікір адам ойының жеке тізбектерден тұратыны туралы болған. Ол сондай-ақ адамдар бір ойды немесе идеяны екінші рет дәл сол күйінде сезе алмайды деп сенді. Бұған қоса, ол сананы толықтай үздіксіз деп есептеді.
Stream of consciousness is arguably James' most famous psychological metaphor. He argued that human thought can be characterized as a flowing stream, which was an innovative concept at the time due to the prior argument being that human thought was more so like a distinct chain. He also believed that humans can never experience exactly the same thought or idea more than once. In addition to this, he viewed consciousness as completely continuous.
Сезімталдық
Джеймс эмоцияның жаңа теориясын ұсынды (кейін Джеймс-Ланге теориясы деп аталды), бұл теория эмоцияның оның көрінісімен байланысты денелік сезімдердің нәтижесі екенін, ал олардың себебі емес екенін айтты. Осы тұрғысынан Джеймс "адам төменгі жаратылыстардан дерлік толық инстинкттердің болмауымен ерекшеленеді" деген жалпылама пікірді жоққа шығарады. Мұндай ерекшелік жоқ, демек, айырмашылықты басқа жерде іздеу керек. Джеймс адамдардың басқа жаратылыстарға қарағанда әлдеқайда көп күйзелістерге (импульстерге) ие екеніне сенді. Бұл күйзелістер, толық контекстісінен тыс қарағанда, ең қарапайым жануар инстинкттері сияқты автоматты болып көрінуі мүмкін. Бірақ, адам өз күйзелістерінің нәтижесін сезінгенде, ал осы сезімдер естеліктер мен күтулерді тудырғанда, сол күйзелістер біртіндеп жетілдіріледі. Осы логикалық тұжырымға сүйене отырып, Уильям Джеймс жад, ассоциация және күту қабілеті бар кез келген жануарда мінез-құлықтың соқыр инстинктке ғана емес, инстинкт пен тәжірибе синтезіне негізделгенін тұжырымдады.
James introduced a new theory of emotion (later known as the James–Lange theory), which argued that an emotion is instead the consequence rather than the cause of the bodily experiences associated with its expression. By this light, James dismisses the platitude that "man differs from lower creatures by the almost total absence of instincts". There is no such absence, so the difference must be found elsewhere. James believed that humans wielded far more impulses than other creatures. Impulses which, when observed out of their greater context, may have appeared just as automatic as the most basic of animal instincts. However, as man experienced the results of his impulses, and these experiences evoked memories and expectations, those very same impulses became gradually refined. By this reasoning, William James arrived at the conclusion that in any animal with the capacity for memory, association, and expectation, behavior is ultimately expressed as a synthesis of instinct and experience, rather than just blind instinct alone.
Тәуелділігі және қабылдануы
Психология қағидалары – жарияланған кезде психология саласын толық қамтитын, өте ықпалды оқулық. Осы кезеңде психология АҚШ-та кең танылып, беделді бола бастады, ал осы оқулықтың құрастырылуы психологияның ғылым ретіндегі сенімділігін одан әрі нығайтты. Философ Хельмут Р. Вагнер кітаптың көп бөлігінің қазірде ескіргенін, бірақ оның ішінде әлі де қызығушылық тудыратын ойлар бар екенін жазды. Профессор Джеймске оның барлық еңбегі үшін шын жүректен алғыс айтамыз. Оның өзі қарапайым қорқынышпен қарайтын 1400 беттің ішінде біз бірде-бір жалықтыратын жер таппадық, мүмкін, бірнеше артық беттер болған жоқ па. 2002 жылы Джеймс 20 ғасырдың ең көрнекті психологтарының тізімінде 14-орынға ие болды, оның осы кітапта ұсынылған эмоция туралы теориясы (Джеймс-Ланге теориясы) осы рейтингке үлкен үлес қосты. Психологиядан басқа салаларда да бұл кітаптың маңызды әсері болды. Философ Эдмунд Гуссерл Уильям Джеймстің еңбектерін көптеген мәселелер бойынша жан-жақты зерттеді. Гуссерлдің жұмысына сүйене отырып, бұл еңбек көптеген басқа феноменологтарға да әсер етті. Сонымен қатар, англо-австриялық философ Людвиг Витгенштейн Джеймстің еңбектерін оқып, студенттеріне арналған курстарында пайдаланды, бірақ Витгенштейн Джеймстің көптеген тұжырымдары бойынша философиялық пікір алмастырды. Мысалы, Витгенштейннің Уильям Джеймске қатысты сындығы «Философиялық зерттеулер» еңбегінің 342-бөлімінде келтірілген.
The Principles of Psychology was a vastly influential textbook which summarized the field of psychology through the time of its publication. Psychology was beginning to gain popularity and acclaim in the United States at this time, and the compilation of this textbook only further solidified psychology's credibility as a science. Philosopher Helmut R. Wagner writes that most of the book's contents are now outdated, but that it still contains insights of interest. we are disposed heartily to thank Prof. James for all that he has given. Of the 1,400 pages—whose number he himself regards with a modest horror—we do not think we have found one dull, though, perhaps, more than one superfluous. In 2002, James was listed as the 14th most eminent psychology author of the 20th century, with his theory on emotion (the James Lange Theory) presented in this book being a contributing factor for that ranking. In areas outside of psychology, the book was also to have a major impact. The philosopher Edmund Husserl engages specifically with William James's work in many areas. Following Husserl, this work would also impact many other phenomenologists. Furthermore, the Anglo Austrian philosopher Ludwig Wittgenstein read James's work and utilized it in his coursework for students, though Wittgenstein held philosophical disagreements about many of James's points. For instance, Wittgenstein's critique of William James in sec 342 of Philosophical Investigations.
Басылымдар
Джеймс, В. (1890). Психологияның принциптері, екі томдық. Нью-Йорк: Генри Холт және компания. Джеймс, В. (1950). Психологияның принциптері, 2 том 1 кітапта. Нью-Йорк: "Довер" баспасы. Джеймс, В. (1983). Психологияның принциптері, I және II томдар. Кембридж, Массачусетс: Гарвард университетінің баспасы (Джордж А. Миллердің кіріспесімен).
James, W. (1890). The Principles of Psychology, in two volumes. New York: Henry Holt and Company. James, W. (1950). The Principles of Psychology, 2 volumes in 1. New York: Dover Publications. James, W. (1983). The Principles of Psychology, Volumes I and II. Cambridge, MA: Harvard University Press (with introduction by George A. Miller).