Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америка Құрама Штаттарының ұлттық паркі
National park of the United States
Гавай жанартаулары ұлттық паркі – Гавай штатында, Гавай аралында орналасқан американдық ұлттық парк. Парк екі белсенді жанартауды қамтиды: әлемдегі ең белсенді жанартаулардың бірі – Килауэа және әлемдегі ең үлкен қалқан жанартауы – Мауна Лоа. Парк ғалымдарға Гавай аралдарының қалыптасуы туралы мәліметтер береді және вулканизмді зерттеуге мүмкіндік жасайды. Саяхатшылар үшін парк – таңғажайып жанартаулық ландшафттар, сирек кездесетін флора мен фаунаға куә болу, сондай-ақ осы ландшафттармен байланысты дәстүрлі гавай мәдениетін тану мүмкіндігі. Парк алғаш рет 1916 жылдың 1 тамызында Гавай ұлттық паркі ретінде құрылған, кейін бұл парк пен Халеакала ұлттық паркі болып бөлінген. Табиғаттың ерекше құндылығын мойындау үшін 1980 жылы Гавай жанартаулары ұлттық паркі Халықаралық биосфералық қорық, ал 1987 жылы – Дүниежүзілік мұра нысаны мәртебесін алды. 2012 жылы парк «America the Beautiful Quarters» сериясының 14-ші монетасында бейнеленді. 2018 жылдың 11 мамырында Халемаумау кратерінен болған жарылыстар мен уытты күл бұлттары, сондай-ақ жер сілкінісі мен жолдардың зақымдануына байланысты Килауэа жанартауының шыңындағы аумақ, оның ішінде келушілер орталығы мен парк штаб-пәтері жұртшылыққа жабылды. Парктің бір бөлігі, соның ішінде келушілер орталығы 2018 жылдың 22 қыркүйегінде қайта ашылды. 2022 жылдың басына қарай парктің көп бөлігі ашық, бірақ кейбір жол сегменттері мен жолдар, сондай-ақ Гавай вулканы обсерваториясының Джаггар мұражайы әлі де саяхатшыларға жабық. Бұл жағдай 2020 жылдың 20 желтоқсанында Халемаумау кратерінде болған жаңадан басталган атылысқа дейін сақталды.
Hawaii Volcanoes National Park is an American national park located in the U. S. state of Hawaii on the island of Hawaii. The park encompasses two active volcanoes: Kīlauea, one of the world's most active volcanoes, and Mauna Loa, the world's largest shield volcano. The park provides scientists with insight into the development of the Hawaiian Islands and access for studies of volcanism. For visitors, the park offers dramatic volcanic landscapes, glimpses of rare flora and fauna, and a view into the traditional Hawaiian culture connected to these landscapes. The park was originally established on August 1, 1916, as Hawaii National Park, which was then split into this park and Haleakalā National Park. In recognition of its outstanding natural values, Hawaii Volcanoes National Park was designated as an International Biosphere Reserve in 1980 and a World Heritage Site in 1987. In 2012, the park was depicted on the 14th quarter of the America the Beautiful Quarters series. On May 11, 2018, the park was closed to the public in the Kīlauea volcano summit area, including the visitor center and park headquarters, due to explosions and toxic ash clouds from Halemaʻumaʻu, as well as earthquakes and road damage. Portions of the park, including the visitor center, reopened to the public on September 22, 2018. As of early 2022, most of the park is open; however, some road segments and trails as well as the Jaggar Museum of the Hawaiian Volcano Observatory are still closed to visitors. until an eruption on December 20, 2020, at the Halemaʻumaʻu crater.
Қоршаған орта
Паркке жер учаскесі кіреді. 1978 жылы парктің шамамен жартысы Гавай вулкандарының жабайы табиғат аймағы деп белгіленді, бұл жаяу серуендеу мен кемпингке тыныштық сыйлайды. Жабайы табиғат мәртебесі Ұлттық парктің солтүстік-батыс бөлігін, соның ішінде Мауна-Лоа жанартауының шыңы – Мокуавеовеоды қамтиды. Парктің оңтүстік-батыс бөлігіндегі жабайы табиғаттың үлкен бөлігі бірнеше шақырымдық жағалау жолағын және келушілер орталығынан оңтүстік-шығысқа қарайғы шағын аумақты қамтиды. Парк теңіз деңгейінен бастап, Жердегі ең ірі белсенді жанартау Мауна-Лоаның (13679 фут / 4169 метр) шыңына дейінгі әртүрлі ортаны қамтиды. Климат жасыл тропикалық жаңбыр ормандарынан бастап, құрғақ және шөлді Кау даласына дейін өзгеріп отырады. Жақында лава атқан жерлерге Килауэаның негізгі кальдерасы және Пуу Оо деп аталатын, шалғайдағы, бірақ белсенді кратер кіреді. Паркке басты кіреберіс Гавай белдеу жолы арқылы жасалады. Кратерлер тізбегі жолы жағалауға дейін жетеді, тарихи жарылыстардан қалған бірнеше кратерлердің қасында өтеді. Бұл жол Калапана қаласына жақын орналасқан тағы бір парктің кіреберісіне дейін созылған, бірақ ол бөлік лава ағынымен жабылған және тек төтенше жағдайларда эвакуация үшін қолданылады. Парктің Кахуку ауданына 11-ші тас жолының 70-ші шақырымынан жақын жерде орналасқан Кахуку жолы арқылы жетуге болады.
The park includes of land. Around half of the park was designated the Hawaii Volcanoes Wilderness area in 1978, providing solitude for hiking and camping. Wilderness designation covers the northwestern extension of the National Park, including Mokuaweoweo, the summit of the volcano Mauna Loa. In the southwestern portion of the park, a large chunk of wilderness includes several miles of coastline and a small portion southeast of the visitors center. The park encompasses diverse environments from sea level to the summit of the Earth's most massive active volcano, Mauna Loa, at 13679 feet (4169 m). Climates range from lush tropical rain forests, to the arid and barren Kaū Desert. Recently eruptive sites include the main caldera of Kīlauea and a more active but remote vent called Puu Ōō. The main entrance to the park is from the Hawaii Belt Road. The Chain of Craters Road leads to the coast, passing several craters from historic eruptions. The road had continued to another park entrance near the town of Kalapana, but that portion is covered by a lava flow, and is only available as an emergency evacuation route. The park's Kahuku District is accessible via Kahuku Road off Highway 11 near mile marker 70.
Пеле суреті
1929 жылы Д. Ховард Хичкок Гавайидің от, найзағай, жел және жанартау құдайы Пеле бейнесін сомдаған майлы сурет салған. 1966 жылы суретшінің ұлы Харви суретті Гавайи жанартаулары ұлттық паркіне тапсырды, ол 1966 жылдан 2005 жылға дейін келушілер орталығында қойылды. Сурет хавайлық құдайды еуропалық түсқағазды етіп көрсеткені үшін сынға ұшырады. Гавайи тайпасының ақсақалдарынан құралған анонимді төрешілер алқасы 140 үміткердің ішінде Гавайидің Пуна аймағынан Артур Джонсеннің суретін таңдады. Джонсеннің суретінде құдайдың айқын полинезиялық белгілері бар. Ол сол қолымен қазба таяғын (ōō) ұстап тұр, ал оң қолымен кіші қарындасы Хиаканың дүниеге келгеніне себепкер болған жұмыртқаны ұстап тұр. Бұл жарылыс оқиғасы ірі күкірт диоксиді газ шығу ошағының ашылуынан кейін болды, бұл Халемаумаудан шығатын газдың мөлшерін күрт арттырды. Күкірт диоксиді газының қауіпті деңгейде өсуі Джаггар мұражайының оңтүстік-шығысына қарайтын Крейтер айналымын, Килауэа әскери лагерінен оңтүстік-шығысқа қарайтын Крейтер жолын, сондай-ақ Халемаумауға апаратын барлық жолдарды – Байрон Ледж, Ильяхи (Сандал ағашы) жолы және Кау шөлі жолын жабуға әкеп соқты. 2018 жылдың мамыр айының ортасында Халемаумаудағы жарылыстарға байланысты парктің Килауэа аймағы жабылды, бірақ Кахуку аймағы ашық қалды. Килауэа аймағы, келушілер орталығымен бірге, 2018 жылдың 22 қыркүйегінде көпшілікке қайта ашылды. 2022 жылдың қазіргі күніне дейін парктің көп бөлігі ашық, бірақ кейбір жолдар, жолдар және Гавайи жанартау обсерваториясының Джаггар мұражайы жабық күйде қалып отыр. 2022 жылы Мауна-Лоа жанартауы көп жылдық үнсіздіктен кейін қайтадан атқылады.
About 1929, D. Howard Hitchcock made an oil painting of Pele, the Hawaiian goddess of fire, lightning, wind, and volcanoes. In 1966, the artist's son, Harvey, donated the painting to the Hawaii Volcanoes National Park, where it was displayed in the visitor center from 1966 to 2005. The painting was criticized for portraying the Hawaiian goddess as a Caucasian. An anonymous judging panel of Native Hawaiian elders selected a painting by Arthur Johnsen of Puna, Hawaii from 140 entries. In Johnsen's painting, the goddess has distinctly Polynesian features. She is holding a digging stick (ōō) in her left hand and the egg that gave birth to her younger sister Hiiaka in her right hand. This explosion event followed the opening of a major sulfur dioxide gas vent, greatly increasing levels emitted from Halemaʻumaʻu. The dangerous increase of sulfur dioxide gas prompted closures of Crater Rim Drive between the Jaggar Museum south/southeast to Chain of Craters Road, Crater Rim Trail from Kīlauea Military Camp south/southeast to Chain of Craters Road, and all trails leading to Halemaʻumaʻu, including those from Byron Ledge, Iliahi (Sandalwood) Trail, and Kaū Desert Trail. In mid May 2018, the Kīlauea District of the park was closed due to explosive eruptions at Halemaʻumaʻu, though the Kahuku District remained open. The Kīlauea District, including the visitor center, reopened to the public on September 22, 2018. As of 2022, most of the park is open, although some road segments, trails, and the Jaggar Museum of the Hawaiian Volcano Observatory remain closed. In 2022, the Mauna Loa volcano erupted, after many years.
Похуе шығанағының кеңейтілуі
Парк 2022 жылы The Trust for Public Land меншігін Ұлттық парктер қызметіне өткізген кезде кеңейді. Похуэ шығанағында көптеген жақсы сақталған және маңызды гавайи мәдени орындары бар, оның ішінде Гавайидегі ең үлкен абразивті карьер, лава түтікшелері, жерлеу орны, маука макай (таудан теңізге) жолдары, балық аулау киелі орындары, бір кездері өркендеген жағалау ауылдарының қалдықтары және петроглифтер бар. Жағалау бойында Ала Кахакай ұлттық тарихи жолының немесе Ала Лоаның, ежелгі жағалау жол жүйесінің жақсы сақталған бөлігі орналасқан. Похуэ жағалауы – гавайи қайың бақасы (honu‘ea) және гавайи монах тырнасы сияқты федералдық тізімге енген, құрып бара жатқан гавайи түрлерінің маңызды мекені. Аймақтың анхиалиндік көлдерінде сирек кездесетін эндемикалық опаэ’ула (қызыл шаян) тіршілік етеді, ал шығанақтың суларына жергілікті және көшпенді құстар, оның ішінде ‘ива (фрегат), коа’э кеа (ақ құйрықты тропик құсы), колеа (алтын құс), ‘улили (саяхатшы сырғанақ) және ‘ауку’у (қара тәжді түнгі балықшыл) жиі келеді.
The park expanded in 2022 when The Trust for Public Land transferred its ownership of to the National Park Service. Pōhue Bay is home to numerous well preserved and significant Hawaiian cultural sites, including the largest recorded abrader quarry in Hawaiʻi, lava tubes, burial site, mauka makai (mountain to sea) trails, fishing shrines, remains of once thriving coastal villages, and petroglyphs. A well preserved portion of the Ala Kahakai National Historic Trail or Ala Loa, an ancient coastal trail system, hugs the coastline. The Pōhue coastline is critical habitat for federally listed endangered Hawaiian species, including the Hawaiian hawksbill turtle (honu‘ea) and Hawaiian monk seal. Rare endemic opae'ula (red shrimp) live in the area's anchialine ponds, and the bay is often frequented by native and migratory birds, including ʻiwa (frigate bird), koaʻe kea (white tailed tropic bird), kōlea (golden plover), 'ulili (wandering tattler) and ʻaukuʻu (black crowned night heron).
Бейнелеу және музейлер
Парк кіреберісінің ішінде орналасқан негізгі келушілер орталығында парктің ерекшеліктері туралы көрмелер мен ақпараттар бар. Жақын жердегі Вулкан өнер орталығы, 1877 жылғы түпнұсқа Вулкан үйі қонақ үйінде орналасқан, Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген және тарихи экспонаттар мен өнер галереясын қамтиды. 2018 жылғы жанасу оқиғаларынан зақымдануға байланысты қазір жабық болған Томас А. Джаггар мұражайы Кратер шеті жолының батысында бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан. Мұражайда Килауэа вулканының белсенді кратері Халемаумауды жақыннан көруге мүмкіндік беретін қосымша экспонаттар болған. Мұражай Гавай вулканы обсерваториясының алғашқы директоры, ғалым Томас Джаггардың құрметіне аталған. Обсерваторияның өзі АҚШ Геологиялық қызметінің басқаруында және жалпы жұртшылыққа ашық емес. Килауэа әскери лагері АҚШ әскери қызметкерлеріне тұруға жағдай жасайды. Сондай-ақ, еріктілер тобы парктегі шараларды ұйымдастыруға көмектеседі.
The main visitor center, located just within the park entrance at , includes displays and information about the features of the park. The nearby Volcano Art Center, located in the original 1877 Volcano House hotel, is listed on the National Register of Historic Places and houses historical displays and an art gallery. The Thomas A. Jaggar Museum, now closed due to damage from the 2018 eruptive events, is located a few miles west on Crater Rim Drive. The museum featured more exhibits and a close view of Kīlauea's active vent Halemaʻumaʻu. The museum is named after scientist Thomas Jaggar, the first director of the Hawaiian Volcano Observatory, which adjoins the museum. The observatory itself is operated by the U. S. Geological Survey and is not open to the public. The Kilauea Military Camp provides accommodations for U. S. military personnel. Volunteer groups also sponsor events in the park.