Кері дельта – теңізге емес, ішкі жағалауға құятын өзен дельтасы. Құрылымы қалыпты дельтадан кері, шөгінділер ішкі бөлігінде жиналады. Геологиялық тұрғыдан тұрақсыз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ішкі аймақта орналасқан, мұхитқа құймайтын өзен дельтасы.
River delta which is located inland and not on the ocean
Айналып кеткен өзен дельтасы – дельтаның тар бөлігі теңіз жағасында, ал кең бөлігі құрлықтың ішкі жағында орналасқан дельта. Осыған байланысты, дельтаның екі ұшының орналасуы теңіз жағасына қарағанда кері болады.
An inverted river delta is a river delta in which the narrow end of the delta emerges on the seafront and the wide end is located further inland, so that with respect to the seafront, the locations of both ends of the delta are inverted.
Түсіндірме
Өзен дельталары көбінесе тегіс, жағалаулық су тасқыны жазықтарында қалыптасады: өзеннің таралып, шөгінділерді су нысанына қарай созылатын аймақта қалдыратын тар ұшы. Кері дельта жағдайында дельта үлкен, тегіс аңғардан су жолының шығу жерінде орналасқан, бірақ әлі де аңғардың ішінде болады. Шөгінділер аңғардың ішіне түседі, ал таза су шығанаққа немесе мұхитқа ағып шығады, сондықтан дельтаның төбесі осы шығу жерінде орналасады, мұндай құрылым әдеттегісінен кері болып саналады. Кері дельталар геологиялық тұрғыдан ұзақ өмір сүрмейді, себебі олар тез шөгінділермен толып, ақырында қалыпты дельтаға айналады.
River deltas typically form on flat, coastal floodplains: the narrow end located at the point where a river fans out and deposits sediment in a region extending outward into the body of water which the river empties. In the case of an inverted delta, the delta is located at the waterway's exit from a large, flat valley, yet still inside the valley. The sediment is dropped within the valley and the clear water then exits into a bay or the ocean, so the apex of the delta is at this exit, a configuration said to be inverted from that usually seen. Inverted deltas typically do not last long in geological terms, since they tend to fill up with sediments rather quickly and eventually become normal deltas.
Сакраменто-Сан-Хоакин өзенінің дельтасы
Кері өзен дельтасының классикалық мысалы – Калифорниядағы Сакраменто және Сан-Хоакин өзендерінің қосылған жерінде орналасқан Сакраменто-Сан-Хоакин өзендері дельтасы. Калифорнияның ірі Орталық аңғарының суларын әкелетін өзендер Каркинес бұғазы арқылы шығады, ол – жағалау қатарының тар жері. Осы бұғаздың артында кері өзен дельтасы қалыптасқан.
A classic example of an inverted river delta is the Sacramento San Joaquin River Delta, which lies at the confluence of the Sacramento and San Joaquin rivers in California. The water from the rivers that drain the entire, large California Central Valley exit through the Carquinez Strait, a narrow gap in the Coast Range. An inverted river delta exists behind this strait.
Тежус өзені
Тағы бір мысал – Португалиядағы Тежу өзенінің дельтасы. Бірақ шөгінділердің жиналуына байланысты, бұл дельта қазір толыққанды кері бұрылмаған, ал аңғары көбінесе шөгінділермен толып қалған. Оның ені шамамен 15 км, ал ұзындығы 25 км, теңізге құятын жері 2 км ғана. Дельта үлкен лагунаны құрайды, онда кең және өте жайпақ құмды сілтілер бар, олар төмен су кезінде ашыққа шығады. Мыңдаған жылдар бұрын дельта одан да ірі болған.
Another example is the delta of the Tagus river in Portugal, although due to sedimentation this delta is now only very partially inverted, with the valley now mostly filled with sediment. It is still about 15 km wide and 25 km long, compared with the 2 km wide exit into the sea, and forms a large lagoon with large and very shallow sand banks which go uncovered during low tides. The delta used to be even bigger thousands of years ago.