Кіріспе
Американдық философ (1928–2024)
Николас Ресшер ( /ˈrɛʃər/; 15 шілде 1928 – 5 қаңтар 2024) – неміс туған американдық философ, полимат және автор, 1961 жылдан бастап Питтсбург университетінде философия профессоры болды. Ол ғылым философиясы орталығының және философия кафедрасының төрағасы қызметін атқарды. «Философия тарихы тоқсаны» және «Қоғамдық істер тоқсаны» журналдарында бас редактор болды. 2024 жылдың 5 қаңтарында Питтсбургте 95 жасында дүние салды.
Ерте өмір және білім
Ресшер Германияның Вестфалия аймағындағы Хаген қаласында дүниеге келген. Өзінің өмірбаянында ол өзінің шежіресін Швабия Германиясындағы Хохберг Ремсек еврей қауымының негізін қалаушы Нехемия Решерге (1735–1801) дейін жегізеді. Ол 10 жасында АҚШ-қа көшіп келді және 1944 жылы АҚШ азаматы атанды. 1949 жылы Нью-Йорк штатындағы Куинс колледжінде математика мамандығы бойынша диплом алды, содан кейін Принстон университетіне оқуға түсіп, 1951 жылы 22 жасында философия ғылымдарының докторы дәрежесін алды – бұл бөлімде осы дәрежеге қол жеткізген ең жас адам. 1961 жылы Питтсбург университетінің философия кафедрасына қызметке орналасып, келесі жылы оның жаңа Ғылым философиясы орталығының бірінші орынбасары болды. 1964 жылы ол "Американ философиялық тоқсандығы" журналын құрды. 1980 жылдан 1981 жылға дейін Решер философия кафедрасының меңгерушісі болды. 2010 жылы ол өзінің философиялық жинағын Хиллман кітапханасына табыс етті. Ол британдық идеализмді АҚШ-тың прагматизмімен синтездеген прагматикалық идеализм жүйесімен белгілі.
Философия
Ресшердің университет өмірбаянында оның философиялық еңбегі былайша сипатталған: 1970 жылдары ол америкалық прагматизммен, әсіресе К. С. Пирстің еңбектеріне ден қойып, оны өзінің маңызды ықпалдарының бірі деп санады. 1966 жылы Решер Герберт А. Саймонмен бірлесіп себеп-салдар теориясы бойынша жаңағынан бастау алған мақала жазды. Ресшер футуристика саласына үлес қосты және Олаф Хельмер мен Норман Далкимен бірге болжамдаудың Дельфи әдісін ойлап тапты, сондай-ақ ортағасырлық исламдық модальдық силлогистика теориясымен айналысты.
Құрметтер
Решер өз еңбегі үшін марапатталды. 1984 жылы ол гуманитарлық ғылымдар саласындағы Гумбольдт сыйлығын алды. Сондай-ақ, Решердің «Философиядағы 101 анекдот арқылы саяхат» кітабы – бұл саланың кең аудиториясына жол табудың табысты жолы. Көріп тұрғаннан, кітапты жазу оңай болып көрінеді. Бірақ, кем дегенде философияда, күрделі стильде жазу оңай, ал қарапайым, түсінікті және оқуға қолайлы жазу қиын.
Rescher's A Journey through Philosophy in 101 Anecdotes is a successful framework to reach a broader audience in the field. At first glance it seems an easy book to write. But at least in philosophy, it's easy to write in a complicated style and it's hard to write in a simple, clear, and readable fashion.
Сыйлық пен медаль
2010 жылы Питтсбург университеті философия факультетінің дамуына бағытталған доктор Николас Ресшер қорын құрды, ол жүйелі философияға елеулі үлес қосқандарға Николас Ресшер сыйлығын табыстайды. 2018 жылы Америка философиялық қауымдастығы өз жүйелі философия саласындағы Ресшер сыйлығын тағайындағанда, Питтсбург университеті өз сыйлығын Ресшер медалі деп атады.
Таңдалған шығармалар
1960 жылдан 2016 жылға дейінгі жарияланымдардың (кітаптардың) толық тізімі үшін Николас Ресшердің жарияланымдарының тізіміне қараңыз. OUP = Оксфорд университетінің баспасы. PUP = Принстон университетінің баспасы. SUNY Press = Нью-Йорк штаты университетінің баспасы. UPA = Америка университетінің баспасы. UPP = Питтсбург университетінің баспасы. UCP = Калифорния университетінің баспасы. 1964. Араб логикасының дамуы. UPP. 1966. Гален және силлогизм. UPP. 1966. Бұйрықтардың логикасы. Dover Publications, Нью-Йорк, Routledge & Kegan Paul, Лондон. 1967. Араб философиясын зерттеу. UPP. 1968. Топологиялық логика. 1969. Құндылықтар теориясына кіріспе. (1982 жылы қайта басылды) UPA. 1973. Шындықтың когеренттілік теориясы. (1982 жылы қайта басылды) UPA. 1977. Әдістемелік прагматизм: Білім теориясына жүйелік теориялық көзқарас. Basil Blackwell; New York University Press. 1978. Ғылыми прогресс: Табиғат ғылымдарындағы зерттеулер экономикасы туралы философиялық эссе. UPP. 1983. Тәуекел: Тәуекелді бағалау және басқару теориясына философиялық кіріспе. UPA. 1984. Ғылымның шектері. (1999 жылы қайта басылды) UPP. 1985. Жүйелер арасындағы күрес: Философиялық әртүрліліктің негіздері мен салдары туралы эссе. UPP. 1987. Этикалық идеализм: Идеалдардың табиғаты мен функциясын зерттеу. UCP. 1988. Рационалдық. OUP. 1989. Когнитивтік экономика: Білім теориясындағы экономикалық перспективалар. UPP. 1989. Пайдалы мұра: Эволюциялық эпистемология философиялық тұрғыдан. Rowman & Littlefield. 1990. Адамдық мүдделер: Философиялық антропология туралы ойлар. Stanford University Press. 1993. Плюрализм: Келісімге деген талапқа қарсы. OUP. 1993. «Дін мәселесінде», Келли Джеймс Кларк редакциясымен, «Сенетін философтар: 11 жетекші ойшылдардың рухани саяхаттары», 127–136 беттер. InterVarsity Press. Прагматикалық идеализм жүйесі. 1991. I том: Идеалистік перспективадағы адам білімі. PUP. 1992. II том: Құндылықтардың жарамдылығы: Прагматикалық тұрғыдан адам құндылықтары. PUP. 1994. III том: Метафилософиялық зерттеулер. PUP. 1995. Сәттілік. Farrar, Straus & Giroux. 1995. Философия тарихындағы эсселер. Ұлыбритания: Алдершот. 1995. Процесс метафизикасы. SUNY Press. 1996. Нұсқаулық саяхат: Автобиографиялық эссе. UPA. 1997. Болашақты болжау: Болжау теориясына кіріспе. SUNY Press. 1998. Күрделілік: Философиялық шолу. Transaction Publishers. 1999. Кант және ақылдың шегі. Cambridge University Press. 1999. Реалистік прагматизм: Прагматикалық философияға кіріспе. SUNY Press. 2000. Табиғат және түсінік: Ғылым метафизикасын зерттеу. OUP. 2001. Парадокстар: Олардың тамыры, ауқымы және шешімі. Open Court Publishing. 2001. Процесс философиясы: Негізгі мәселелерге шолу. UPP. 2003. Эпистемология: Білімнің ауқымы мен шектері туралы. SUNY Press. 2003. Лейбниц туралы. UPP. 2005. Эпистемиялық логика. UPP. 2005. Ақыл мен шындық: Прагматикалық тұрғыдан реализм мен идеализм. Rowman & Littlefield. 2005–2006. 10 томдық «Жинақталған еңбектер». Ontos. 2006. Метафизика: Реалистік перспективадан негізгі мәселелер. Prometheus Books. 2006. Эпистеметрика. Cambridge University Press. 2006. Қате: Істер дұрыс болмағандағы біздің жағдайымыз туралы. UPP. 2007. Шарттылықтар. MIT Press. 2007. Диалектика: Зерттеудің классикалық тәсілі. Ontos. 2009. Апоретика. UPP. 2009. Еркін ерік. Transaction Books. 2009. Білімсіздік: жетіспейтін білімнің кең ауқымды салдары туралы. UPP. 2009. Білмеушілік. Lexington Books. 2009. Ылғи армандау және басқа да философиялық ойлар. Ontos. 2009. Эпистемологиялық зерттеулер. Ontos. 2010. Процесс идеялары: Философиялық ұғымдардың дамуын зерттеу. Ontos. 2010. Сандық философияны зерттеу. Ontos. 2010. Шындық және оның көрінісі. Continuum. 2010. Еркін ерік туралы библиография. Ontos. Эстел Бёрриспен бірге. 2010. Философиялық зерттеулер. UPP. 2010. Шексіз регресс. Transaction Books. 2010. Аксиогенез: Метафизикалық оптимизмдегі эссе. Lexington Books. 2010. Философиялық мәтіндік: Философиядағы дискурс мәселелері бойынша зерттеулер. Ontos. 2010. Ережелер мен принциптер туралы: Олардың табиғаты мен функциясы туралы философиялық зерттеу. Ontos. 2010. Шектілік: Танымдық шектер мен шектеулерді зерттеу. Ontos. 2010. Жинақтардан тыс: Жинақтағы теориялық ревизионизмге қадам. Ontos. Патрик Гриммен бірге. 2011. Нақтылық туралы: Және басқа да философиялық эсселер. Ontos. 2011. Философиялық зерттеулер. Ontos. 2011. Философиялық эпизодтар. Ontos. 2011. Өнімді эволюция. Ontos. 2012. Прагматизм. Transaction Books. 2012. Рефлексивтілік. (Патрик Гриммен бірге) Ontos. 2012. Барлықты түсіндіру туралы. Ontos. 2012. Philosophische Vorsellungen. Ontos. 2012. Философиялық ойлар. Ontos. 2012. Лейбниц туралы. UPP. [2003 жылғы басылымның екінші, қайта қаралып, кеңейтілген нұсқасы.] 2012. Эпистемиялық құндылық: Және эпистемологиядағы басқа да эсселер. Ontos. 2013. Лейбниц туралы: Кеңейтілген басылым. University of Pittsburgh Press. 2013. Ақыл мен дін. ONTOS. 2014. Философиялық прогресс және философиялық зерттеулер. De Gruyter. 2014. Прагматикалық көзқарас: Философиялық прагматизм тақырыптары. Rowman & Littlefield. 2014. Логикалық сұрақтар. De Gruyter. 2014. Құндылықтың өзгергіштігі: Құндылықтар теориясының негізгі мәселелері. Transaction. 2014. Метафилософия. Lexington Books. 2015. 101 анекдот арқылы философияға саяхат. University of Pittsburgh Press. 2015. Этикалық қарастырулар: Мораль философиясының негізгі мәселелері. Mellen Press. 2015. Когнитивтік қиындықтар: Прагматикалық перспективадағы эпистемология. Lexington Books. 2016. Прагматизм философиялық зерттеуде. Springer. 2016. Тұжырымдық аудиттер: Философиялық әдіс. Lexington Books. 2018. Лейбниц эсселері. LAP Lambert Academic Publishing. 2018. Философиялық кездесулер. LAP Lambert Academic Publishing. 2018. Отбасы мәселелері. LAP Lambert Academic Publishing. 2018. Кант эсселері. LAP Lambert Academic Publishing. 2018. Философтың әңгімесі: Американ философының автобиографиясы. LAP Lambert Academic Publishing.
1969. Introduction to Value Theory. (Reissued 1982) UPA. 1973. The Coherence Theory of Truth. (Reissued 1982) UPA. 1977. Methodological Pragmatism: A Systems Theoretic Approach to the Theory of Knowledge. Basil Blackwell; New York University Press. 1978. Scientific Progress: A Philosophical Essay on the Economics of Research in Natural Science. UPP
1983. Risk: A Philosophical Introduction to the Theory of Risk Evaluation and Management. UPA. 1984. The Limits of Science. (Reissued 1999) UPP. 1985. The Strife of Systems: An Essay on the Grounds and Implications of Philosophical Diversity. UPP. 1987. Ethical Idealism : An Inquiry into the Nature and Function of Ideals. UCP
1988. Rationality. OUP. 1989. Cognitive Economy: Economic Perspectives in the Theory of Knowledge. UPP. 1989. A Useful Inheritance: Evolutionary Epistemology in Philosophical Perspective. Rowman & Littlefield. 1990. Human Interests: Reflections on Philosophical Anthropology. Stanford University Press. 1993. Pluralism: Against the Demand for Consensus. OUP. 1993 "In Matters of Religion," in Kelly James Clark, ed., Philosophers Who Believe: The Spiritual Journeys of 11 Leading Thinkers, pp. 127–136. InterVarsity Press. A System of Pragmatic Idealism
1991. Volume I: Human Knowledge in Idealistic Perspective. PUP. 1992. Volume II: The Validity of Values: Human Values in Pragmatic Perspective. PUP. 1994. Volume III: Metaphilosophical Inquiries. PUP. 1995. Luck. Farrar, Straus & Giroux. 1995. Essays in the History of Philosophy. UK: Aldershot. 1995. Process Metaphysics. SUNY Press. 1996. Instructive Journey: An Autobiographical Essay. UPA. 1997. Predicting The Future: An Introduction To The Theory Of Forecasting. SUNY Press
1998. Complexity: A Philosophical Overview. Transaction Publishers. 1999. Kant and the Reach of Reason. Cambridge University Press. 1999. Realistic Pragmatism: An Introduction to Pragmatic Philosophy. SUNY Press. 2000. Nature and Understanding: A Study of the Metaphysics of Science. OUP. 2001. Paradoxes: Their Roots, Range, and Resolution. Open Court Publishing. 2001. Process Philosophy: A Survey of Basic Issues. UPP. 2003. Epistemology: On the Scope and Limits of Knowledge. SUNY Press. 2003. On Leibniz. UPP. 2005. Epistemic Logic. UPP. 2005. Reason and Reality: Realism and Idealism in Pragmatic Perspective. Rowman & Littlefield. 2005–2006. Collected Papers in 10 vols. Ontos. 2006. Metaphysics: The Key Issues from a Realist Perspective. Prometheus Books. 2006. Epistemetrics. Cambridge University Press. 2006. Error: On Our Predicament When Things Go Wrong. UPP. 2007. Conditionals. MIT Press. 2007. Dialectics: A Classical Approach to Inquiry. Ontos. 2009. Aporetics. UPP. 2009. Free Will. Transaction Books. 2009. Ignorance: On the Wider Implications of Deficient Knowledge. UPP. 2009. Unknowability. Lexington Books. 2009. Wishful Thinking and Other Philosophical Reflections. Ontos. 2009. Epistemological Studies. Ontos. 2010. Ideas in Process: A Study of the Development of Philosophical Concepts. Ontos. 2010. Studies in Quantitative Philosophy. Ontos. 2010. Reality and Its Appearance. Continuum. 2010. A Free Will Bibliography. Ontos. With Estelle Burris
2010. Philosophical Inquiries. UPP. 2010. Infinite Regress. Transaction Books
2010. Axiogenesis: An Essay in Metaphysical Optimalism. Lexington Books. 2010. Philosophical Textuality: Studies on Issues of Discourses in Philosophy. Ontos. 2010. On Rules and Principles: A Philosophical Study of their Nature and Function. Ontos. 2010. Finitude: A Study of Cognitive Limits and Limitations. Ontos. 2010. Beyond Sets: A Venture in Collection Theoretico Revisionism. Ontos. With Patrick Grim. 2011. On Certainty: And Other Philosophical Essays. Ontos. 2011. Philosophical Explorations. Ontos. 2011. Philosophical Episodes. Ontos. 2011. Productive Evolution. Ontos. 2012. Pragmatism. Transaction Books. 2012. Reflexivity. (With Patrick Grim) Ontos. 2012. On Explaining Existence. Ontos. 2012. Philosophische Vorsellungen. Ontos. 2012. Philosophical Deliberations. Ontos. 2012. On Leibniz. UPP. [Second, revised and expanded edition of the 2003 edition.] 2012. Epistemic Merit: And Other Essays in Epistemology. Ontos. 2013. On Leibniz: Expanded Edition. University of Pittsburgh Press. 2013. Reason and Religion. ONTOS. 2014. Philosophical Progress, And Other Philosophical Studies. De Gruyter. 2014. The Pragmatic Vision: Themes in Philosophical Pragmatism. Rowman & Littlefield. 2014. Logical Inquiries. De Gruyter. 2014. The Vagaries of Value: Basic Issued in Value Theory. Transaction. 2014. Metaphilosophy. Lexington Books. 2015. A Journey through Philosophy in 101 Anecdotes. University of Pittsburgh Press. 2015. Ethical Considerations: Basic Issues in Moral Philosophy. Mellen Press. 2015. Cognitive Complications: Epistemology in Pragmatic Perspective. Lexington Books. 2016. Pragmatism in Philosophical Inquiry. Springer. 2016. Concept Audits: A Philosophical Method. Lexington Books. 2018. Leibniz Essays. LAP Lambert Academic Publishing. 2018. Philosophical Encounters. LAP Lambert Academic Publishing. 2018. Family Matters. LAP Lambert Academic Publishing. 2018. Kant Essays. LAP Lambert Academic Publishing. 2018. A Philosopher's Story: The Autobiography of an American Philosopher. LAP Lambert Academic Publishing.