Кіріспе

Американдық философ (1932 жылы туған)
американдық философ

Джон Роджерс Сёрл (American English pronunciation: /s//ɜr//l/; 1932 жылдың 31 шілдесінде туған) – тіл философиясы, акыл-ой философиясы және әлеуметтік философия салаларына зор үлес қоскан американдық философ. Ол 1959 жылдан бастап Калифорния университетінде (Беркли) сабақ берді. 2019 жылдың маусымына дейін ол Калифорния университетінің (Беркли) Ақыл-ой және тіл философиясының профессоры және аспирантура профессоры болды, бірақ университеттің сексуалдық қанау саясатын бұзғаны анықталғандықтан профессор атағынан айырылды. 2004 жылы Ұлттық гуманитарлық медаль, ал 2006 жылы Ақыл және ми жүлдесімен марапатталды. 2010 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. Сёрлдің алғашқы жұмыстары, әсіресе сөйлеу актілері туралы еңбектері, Ж.Л. Остин мен Людвиг Витгенштейннің ықпалымен оның айрықша беделін қалыптастыруға көмектесті. Оның ең танымал идеяларының бірі – «күшті» жасанды интеллектке қарсы «қытай бөлмесі» аргументі.

Өмірбаян

Серльдің әкесі Г. В. Серль, электр инженері, AT&T корпорациясында жұмыс істеді; анасы Хестер Бек Серль – дәрігер болды. Серль Уиллис С. және Марион Слюссер атындағы Ақыл-ой және тіл философиясының профессоры-эмеритусы және Калифорния университетінің (Беркли) аспирантура профессоры болды. 2014 жылы зейнеткерлікке шыққанмен, 2016 жылға дейін оқытуын жалғастырды. 2019 жылдың маусым айында эмеритус атағынан айырылды. Сол кезде Маккарти Висконсин штатының кіші сенаторы қызметін атқарды. 1959 жылы Серль Берклиде оқытуға кірісті және 1964–65 жылдарғы Сөз бостандығы қозғалысына қосылған алғашқы тұрақты профессор болды. 1969 жылы Калифорния университетінің Академиялық Сенатының Академиялық еркіндік комитетінің төрағасы ретінде, ол университет тарапынан Халық саябағына қатысты студенттермен болған дауды қолдады. «Кампус соғысы: Агониядағы университетке жанашырлықпен қарау» (1971) еңбегінде Серль сол дәуірдегі кампустағы наразылықтардың себептерін зерттейді. Онда ол: «Маған Америкалық қызметтер комитеті де, бірнеше радикалды жазушылар да шабуыл жасады. Стильдік тұрғыдан алғанда, шабуылдар қызықтырақ ұқсас. Екеуі де ым-ишараларға және жалақорлыққа көп сүйенеді, және екеуі де жақын талдау мен аргументтің терең зерттелуінен дерлік қорқуға болатын жек көруді көрсетеді» деп мәлімдейді. Ол: «Менің әйелім маған (және басқа да әкімшілік мүшелеріне) қастандық жасалатыны немесе зорлық-зомбылықпен шабуылдалатыны туралы қорқытты» деді. Жалға беру жөніндегі кеңес Серлдің өтінішін қараудан бас тартты, ал Серл сотқа жүгінді, заңды процедураның бұзылуын айыптады. 1990 жылы «Серл шешімі» деп белгіленген Калифорния Жоғарғы соты Серлдің аргументін ішінара қолдады және Беркли жалға беру саясатын өзгертті, нәтижесінде 1991 және 1994 жылдар аралығында жалға беру бағасы күрт өсті. Серл бұл мәселені негізгі құқық мәселесі ретінде қарастырды және: «Берклидегі жер иелеріне қатысты жағдай Оңтүстіктегі қара нәсілділерге қатысты жағдайға теңестіріледі – біздің құқықтарымыз кең ауқымда бұзылды және біз осы әділетсіздікті түзету үшін келдік» деді. Сот пікірталасты «саяси жалақорлық, жеке шабуылдар және саясаттық аргументтердің батпақ екендігі» деп сипаттады. 11 қыркүйекке жасалған шабуылдардан кейін Серл шабуылдардың АҚШ-қа қарсы күштермен жүргізіліп жатқан ұзақ мерзімді күрестегі ерекше оқиға екенін және агрессивті неконсервативтік интервенционистік сыртқы саясатты қолдау қажеттігін айтқан мақала жазды. Ол АҚШ-тың осы күштермен көбінесе тұрақты соғыс жағдайында екенін түсінуге шақырды. Сонымен қатар, террористердің шабуылдар жасау үшін шетелдік аумақтарды пайдалануына тыйым салу қажет. Ол соғыстың ұзақ мерзімді сипатын атап өтіп, соңғы онжылдықтарда Американың жауларына қарсы күшпен әрекет етуге бейімсіздігінен шабуылдардың туындағанын айтты.

Жыныстық зорлық-зомбылық туралы айыптаулар

2017 жылдың наурыз айында Серлге қатысты жыныстық шабуыл туралы айыптамалар туды. Лос-Анджелес таймс газеті былай деп хабарлады: "Жаңа сот процесінде университет басшыларының Джон Серлдің зерттеуші әріптесіне былтыр шілдеде жыныстық зорлық көрсеткені және ол оның ұсыныстарын қабылдамағандықтан жалақысын төмендеткені туралы шағымдарға тиісінше жауап бермегені айтылуда". Бұл іс Серлге қатысты бұрынғы бірнеше шағымды жарыққа шығарды, олар бойынша Беркли тиісті шаралар қабылдамаған. 2017 жылдың 21 наурызында Калифорния сотындағы сот процесінде жыныстық қысым көрсету, кек алу, заңсыз жұмыстан босату, дене күші қолдану және зиян келтіру фактілері айтылды. Сондай-ақ, Серлден және оның жұмыс берушілері ретінде Калифорния университетінің регенттерінен өтемақы талап етілді. Сот процесі туралы ақпарат жарияланғаннан кейін, Серлге қатысты жыныстық қысым көрсету және зорлық жасау туралы бірнеше бұрынғы шағымдар да әшкере болды. 2019 жылдың 19 маусымында Беркли университетінің Қысым мен кемсітуді болдырмау кеңсесінің (OPHD) жүргізген кампус ішіндегі тәртіптік тексеруден кейін, Калифорния университетінің президенті Джанет Наполитано 2016 жылдың шілде және қыркүйек айлары аралығында Серлдің жыныстық қысым көрсету мен кек алуға қарсы университет саясатын бұзғаны анықталғаннан кейін, оның emeritus мәртебесін жою туралы ұсынысты мақұлдады.

Қасақана жасалуы және оның негізі

Intentionality: An Essay in the Philosophy of Mind (1983), Searle applies the principles of his account(s) of illocutionary acts to the investigation of intentionality, which is central to Searle's "Philosophy of Mind". (Searle goes to great lengths to emphasize that 'intentionality', the capacity of mental states to be about worldly objects, is not to be confused with 'intensionality', the referential opacity of contexts that fail tests for 'extensionality'.) For Searle, intentionality is exclusively mental, being the power of minds to represent or symbolize things, properties and states of affairs in the external world. Causal covariance, aboutness and the like are not enough: maps, for instance, only have a 'derived' intentionality, a mere afterimage of the real thing. Searle also introduces a technical term, the Background, which, according to him, has been the source of much philosophical discussion ("though I have been arguing for this thesis for almost twenty years," Searle writes, "many people whose opinions I respect still disagree with me about it"). He calls the Background the set of abilities, capacities, tendencies, and dispositions that humans have that are not themselves intentional states but that generate appropriate such states on demand. Thus, when someone is asked to "cut the cake," they know to use a knife and when someone is asked to "cut the grass," they know to use a lawnmower (and not vice versa), even though the request did not mention this. Beginning with the possibility of reversing these two, an endless series of sceptical, anti-real or science fiction interpretations could be imagined. "I wish to say that there is a radical underdetermination of what is said by the literal meaning," emphasizes Searle. The Background fills the gap, being the capacity always to have a suitable interpretation to hand. "I just take a huge metaphysics for granted," he says. Searle sometimes supplements his reference to the Background with the concept of the Network, one's network of other beliefs, desires, and other intentional states necessary for any particular intentional state to make sense. To give an example, two chess players might be engaged in a bitter struggle at the board, but they share all sorts of Background presuppositions: that they will take turns to move, that no one else will intervene, that they are both playing to the same rules, that the fire alarm will not go off, that the board will not suddenly disintegrate, that their opponent will not magically turn into a grapefruit, and so on indefinitely. As most of these possibilities will not have occurred to either player, Searle thinks the Background is itself unconscious as well as nonintentional. To have a Background is to have a set of brain structures that generate appropriate intentional states (if the fire alarm does go off, say). "Those brain structures enable me to activate the system of intentionality and to make it function, but the capacities realized in the brain structures do not themselves consist in intentional states." It seems to Searle that Hume and Nietzsche were probably the first philosophers to appreciate, respectively, the centrality and radical contingency of the Background. "Nietzsche saw, with anxiety, that the Background does not have to be the way it is." Searle also thinks that a Background appears in the ideas of other modern thinkers: as the riverbed/substratum of Wittgenstein's On Certainty ("the work of the later Wittgenstein is in large part about the Background, especially On Certainty") and Pierre Bourdieu's habitus. In his debate with Jacques Derrida, Searle argued against Derrida's purported view that a statement can be disjoined from the original intentionality of its author, for example when no longer connected to the original author, while still being able to produce meaning. Searle maintained that even if one were to see a written statement with no knowledge of authorship it would still be impossible to escape the question of intentionality, because "a meaningful sentence is just a standing possibility of the (intentional) speech act". For Searle, ascribing intentionality to a statement was a basic requirement for attributing it any meaning at all. In 2023 Pierre Jacob described Searle's view as "anti-intentionalist".

Ар-ождан

Сеарл өзінің аңғаралық туралы көзқарасына сүйене отырып, "Аңның қайта ашылуы" (1992) атты кітабында санаға қатысты көзқарасын ұсынады. Ол мінез-құлықтан басталып, ертедегі, бірақ ықпалды ғылыми көзқарас, кейіннен Сеарл де жоққа шығарған көптеген түсіндірмелермен жалғасты, қазіргі заманғы философияның көп бөлігі сананың бар екенін жоққа шығаруға тырысты, бірақ онша сәттілікке жете алмады. "Аңғаралық" еңбегінде ол саналылық туралы бірнеше баламалы теорияларды аңғаралыққа қатысты есептерін қолдың ұқсас есептерімен алмастыру арқылы пародиялайды:

Мысалы, ешкім "Қолға ие болу – ұстау сияқты белгілі бір мінез-құлыққа бейімділік" (қолдық мінез-құлық), немесе "Қолдар олардың себептері мен салдары тұрғысынан толығымен анықталуы мүмкін" (қолдық функционализм), немесе "Жүйенің қолы болуы үшін ол дұрыс кіріс және шығыстармен белгілі бір компьютерлік күйде болуы керек" (қолдық Тьюринг машинасы функционализмі), немесе "Жүйенің қолы бар деу – оған қатысты белгілі бір көзқарас қабылдау" (қолдық көзқарас) (263-бет) деп айтпайды. Сеарл философия жалған дихотомияның тұзағына түсіп қалды дейді: бір жағынан, әлем тек күш өрістеріндегі объективті бөлшектерден ғана тұрады, бірақ екінші жағынан, сананың бірінші тұлғалық субъективті тәжірибе екендігі анық. Сеарл екеуінің де рас екенін айтады: сана – мидың физикалық процестерінің нәтижесінде туындайтын нақты субъективті тәжірибе. (Бұл көзқарас биологиялық натурализм деп аталуы мүмкін.)

Онтологиялық субъективтілік

Серл Дэниел Деннет сияқты сыншылар, ол субъективтілікті талқылау ғылыми емес деп санайды, себебі ғылым объективтілікті алғышарт етеді, деп мәлімдейді, олар категориялық қателік жасайды. Мүмкін, ғылымның мақсаты – эпистемиялық жағынан объективті, яғни шындығын кез келген мүдделі тарап анықтап, бағалай алатын, бірақ міндетті түрде онтологиялық жағынан объективті емес мәлімдемелерді орнату және растау. Серл кез келген құндылық бағасын эпистемиялық субъективтілік деп атайды. Осылайша, «Маккинли Эверестке қарағанда әдемірек» – «эпистемиялық тұрғыдан субъективті», ал «Маккинли Эверестке қарағанда биік» – «эпистемиялық тұрғыдан объективті». Басқаша айтқанда, соңғы мәлімдемені таудың биіктігін анықтау үшін қолданылатын түсінікті («негізгі») критерий арқылы бағалауға болады, тіпті оны жоққа шығаруға да болады, мысалы, «шаңырағы теңіз деңгейінен мынадай метр биіктікте». Сұлулыққа қатысты мұндай критерийлер жоқ. Осы айырмашылықтан өзге, Серл саналы тәжірибелерді қоса алғанда, белгілі бір құбылыстар онтологиялық тұрғыдан субъективті, яғни тек субъективті тәжірибе ретінде ғана болуы мүмкін деп санайды. Мысалы, дәрігердің пациенттің арқасы ауырады деген жазбасы эпистемиялық тұрғыдан объективті немесе субъективті болуы мүмкін, бірақ бұл эпистемиялық тұрғыдан объективті мәлімдеме болып саналады: ол медициналық диагноз ретінде мойындалады, өйткені арқаның ауыруы – «медициналық ғылымның объективті фактісі». Дегенмен, аурудың өзі онтологиялық тұрғыдан субъективті: оны тек ауырған адам ғана сезінеді. Серл «санаға қатысты, көрініс болуы – шындық» деп мәлімдейді. Оның эпистемиялық және онтологиялық объективті/субъективтілік ұғымдарының толық ажыратылатынына сенуі, оның өзін-өзі жариялаған биологиялық натурализмі үшін маңызды, себебі ол «Бұл зат – қалталық калькулятор» сияқты эпистемиялық объективті бағалауларға заттардың агентке қатысты ерекшеліктерін анықтауға мүмкіндік береді, ал мұндай ерекшеліктер, оның пікірінше, онтологиялық тұрғыдан субъективті, мысалы, «Бұл зат көбінесе пластиктен жасалған» емес.

Жасанды интеллект

Биологиялық натурализмнің салдарынан, егер адам саналы тіршілік құруды қаласа, мидың сананы тудыру үшін атқаратын физикалық процестерді қайталай білуі керек. Осы арқылы Сёрл өзінің "Күшті ИЖ" деп атаған тұжырымын жоққа шығаруға тырысады, ол компьютерде белгілі бір бағдарламалық қамтамасыз ету іске қосылғанда саналы тіршілік пайда болады деген пікірге негізделген. 1980 жылы Сёрл "қытай бөлмесі" аргументін ұсынды, ол күшті ИЖ-ның жалғандығын дәлелдеуге бағытталған. Бір адам екі тесігі бар бөлмеде кітап пен қағазбен отыр. Бұл адам қытай тілін білмейді. Бөлмеден тысқары біреу бірінші тесік арқылы қытай таңбаларын жібереді; бөлмедегі адам кітаптағы нұсқауларды орындап, таңбаларды қағазға көшіреді және екінші тесік арқылы нәтижені шығарады. Сырттағыларға бөлме қытайша сөйлейтіндей көрінеді – олар қытайша сұрақтарды бірінші тесікке жібергенде ағылшын тілінде дұрыс жауаптар алады, бірақ "бөлме" қытай тілінде бір сөз де түсінбейді. Сёрлдің пікірінше, ешбір компьютер қытай немесе ағылшын тілін түсіне алмайды, себебі ой эксперименті көрсеткендей, қытай тілін ағылшын тіліне "аударған" деген сөз қытай немесе ағылшын тілін "түсінгенді" білдірмейді: ой экспериментіне қатысқан адам, демек компьютер, тек белгілі бір синтаксистік манипуляцияларды орындай алады. Дуглас Хофстадтер мен Дэниел Деннет "Ақыл-ой" атты кітабында Сёрлдің ИЖ-ге қатысты көзқарасын, әсіресе қытай бөлмесі аргументін сынап бағалайды. Стивен Харнад Сёрлдің "күшті ИЖ" ұғымының функционализм мен есептеушілікке берілген тағы бір атау екенін, ал оның сын-пікірінің нақты нысанасы осы екі ұстаным екенін айтады. Функционалистер сананы ми ішіндегі ақпараттық процестердің жиынтығы ретінде қарастыруға болады дейді. Осыған сәйкес, адам сияқты ақпараттық процестерді орындайтын кез келген нәрсе де саналы болады. Егер адамдар саналы компьютерлік бағдарлама жазса, оны, мысалы, пинг-понг доптары мен сыра кружкаларынан құралған жүйеде іске қоса алады, ал жүйе де солай саналы болады, себебі ол бірдей ақпараттық процестерді орындайды. Сёрл бұл мүмкін емес деп санайды, өйткені сана – ас қорыту немесе от сияқты физикалық қасиет. Компьютерде ас қорыту процесін қаншалықты жақсы симуляцияласаңыз да, ол ештеңе қорытпайды; отты қаншалықты жақсы симуляцияласаңыз да, ештеңе күймейді. Керісінше, ақпараттық процестер бақылаушыға байланысты: бақылаушылар әлемдегі белгілі бір үлгілерді таңдап, оларды ақпараттық процестер деп қарастырады, бірақ ақпараттық процестер әлемдегі заттар емес. Олар физикалық деңгейде болмағандықтан, себептік әсерге ие бола алмайды және сондықтан сананы тудыра алмайды деп Сёрл мәлімдейді. Сёрлдің пікірінше, жеке компьютер, пинг-понг доптары мен сыра банкалары, сондай-ақ құбыр және су жүйесі бір бағдарламаны орындайтынын көрсететін ешқандай физикалық заң жоқ.

Әлеуметтік шындық

Серль өзінің зерттеулерін бақылаушының салыстырмалы құбылыстарына дейін кеңейтіп, әлеуметтік шындықты түсінуге тырысты. Серль ұжымдық ниеттілікті (мысалы, "біз серуенге шығамыз") жеке ниеттілікке оңай келтірілмейтін, ниеттіліктің ерекше түрі деп дәлелдеуден бастайды (мысалы, "Мен онымен серуенге шығамын және ол менімен серуенге шығады деп ойлаймын, мен ол менімен серуенге шығамын деп ойлаймын деп ойлаймын және"). "Әлеуметтік шындықтың құрылысы" (1995) еңбегінде Серль "бейсбол" немесе "ақша" сияқты әлеуметтік конструкциялар күш өрістеріндегі физикалық бөлшектерден тұратын әлемде қалай болуы мүмкін екеніне қатысты құпияны қарастырады. Элизабет Анскомбтың "Брут фактілер туралы" еңбегіндегі идеясын қабылдап, Серль таудың биіктігі сияқты брут фактілер мен бейсбол ойынының есебі сияқты институционалдық фактілерді ажыратады. Анскомбтың ұғымына сүйене отырып, әлеуметтік құбылыстарды түсіндіруді мақсат ете отырып, ол қоғамды институционалдық фактілер тұрғысынан түсіндіруге болады дейді, ал институционалдық фактілер "X, C жағдайында Y ретінде есептеледі" логикалық формасындағы конститутивтік ережелер арқылы ұжымдық ниеттен туындайды. Мысалы, бюллетеньді толтыру сайлау учаскесінде дауыс беру ретінде есептеледі, сайлауда көп дауыс жинау жеңіс ретінде есептеледі, президент сайлауында жеңіске жеткені президенттікке сайлану ретінде есептеледі және т.б. Дегенмен, көптеген әлеуметтанушылар Серльдің әлеуметтік теорияға қосқан үлесін аса маңызды деп санамайды. Мысалы, Нил Гросс Серльдің қоғамға қатысты көзқарастарының әлеуметтік фактілер, әлеуметтік институттар, ұжымдық бейнелер және т.б. туралы социолог Эмиль Дюркгеймнің теорияларын қайта жаңарту екенін айтады. Осылайша, Серльдің идеялары Дюркгеймдікіндей сынға ұшырауы мүмкін. Серль Дюркгеймнің еңбегі күткеннен де нашар болғанын айтып, Дюркгеймнің еңбегін көп оқымағанын мойындады: "Дюркгеймнің еңбегі өте кедей болып көрінгендіктен, оны одан әрі оқымадым". Алайда, Стивен Люкс Гроссқа Серльдің жауабына қарсылық білдіріп, Серльдің Дюркгеймге тағылған айыптарына қарсы нақты дәлелдер келтірді, тиімді түрде Гростың Серльдің жұмысы Дюркгеймнікіне өте ұқсас деген пікірін қолдады. Люкс Серльдің Дюркгеймнің еңбегін дұрыс түсінбеуін Серльдің Дюркгеймді ешқашан оқымауымен байланыстырады.

Сейрл-Лоусон талқылау

Соңғы жылдары Серлдің әлеуметтік онтология мәселелері бойынша негізгі әңгімелесушісі Тони Лоусон болды. Олардың әлеуметтік шындық туралы есептері ұқсас болғанымен, маңызды айырмашылықтар бар. Лоусон әлеуметтік толықтық тұжырымын баса назарлайды, ал Серль институционалдық фактілерге сілтеме жасағанды жөн көреді. Бұдан әрі, Серл пайда болу себептік тоғысуды білдіреді деп есептейді, ал Лоусон әлеуметтік толықтықтарды олардың құрамына кіретін элементтердің себептік күштері арқылы толық түсіндіру мүмкін емес деп санайды. Серл сондай-ақ тілді әлеуметтік шындықты құрудың негізіне қояды, ал Лоусон қауымдастық қалыптасу тілдің дамуына дейін міндетті түрде жүзеге асып, демек, тілдік емес әлеуметтік құрылымдардың қалыптасуына мүмкіндік болуы керек деп тұжырымдайды. Бұл пікірталас жалғасуда және Калифорния университетінің Берклидегі Әлеуметтік онтология орталығы мен Кембридж университетінің Кембридж әлеуметтік онтология тобының тұрақты жиналыстары арқылы дамып жатыр.

Рационалдылық

Рационалдылық іс-әрекетінде (2001) Серль рационалдылықтың қалыпты түсініктерінің қате екенін айтады. Оның атауымен «Классикалық модель» деп аталатын рационалдылық – бұл пойыз жолы сияқты: адам сенімдері мен тілектерімен бір сәтте оған кіреді, содан кейін рационалдылық ережелері оны қорытындыға жеткізеді. Серль бұл рационалдылық көрінісінің жалпыға ортақ еместігіне күмән келтіреді. Серль осы ережелердің бірін, атап айтқанда математикалық шешім қабылдау теориясының ережелерін қысқаша сынап көрсетеді. Ол аксиомалар бойынша, шина мен өмірін бағалайтын адам кейбір жағдайда шина үшін өмірін тіккенін айтады. Серль мұндай тікелей салымға ешқашан бармайтынын және бұл ұстанымның толыққанды рационалды екенін мойындайды. Оның шабуылдарының көп бөлігі рационалдылық туралы жалпы түсінікке бағытталған, ол оны қате деп санайды. Біріншіден, ол ақыл адамды бірдеңе жасауға себеп болмайды дейді, себебі жеткілікті себептер тілек тудырады, бірақ оны жасауға мәжбүрлемейді. Сондықтан, кез келген шешім қабылдау жағдайында адамдар себептер мен іс-әрекеттер арасындағы алшақтықты сезінеді. Мысалы, адам дауыс беруге шешім қабылдаса, ол экономикалық саясатты маңыздырақ деп есептеуі және кандидат Джонстың экономикалық саясатын артық көруі мүмкін, бірақ ол дауыс беру үшін күш салуы керек. Сол сияқты, темекі шегуші темекіге от қойған сайын, ол тек деміккендегідей автоматты түрде емес, құштарлығына бой алдырып отырғанын түсінеді. Бұл алшақтық адамдарды еркіндікке ие деп ойлауға итермелейді. Серль еркін ерік болуы немесе болмауы ашық мәселе деп санайды, бірақ оның болмауы ұнамайды, себебі ол ерік бостандығының сезімін эпифеноменге айналдырады, бұл оның биологиялық құнын ескере отырып, эволюциялық тұрғыдан сирек кездеседі. Ол сондай-ақ «Барлық рационалды іс-әрекет еркін ерікті болжайды» дейді. Екіншіден, Серль адамдар өз тілектерінен туындамаған нәрселерді рационалды түрде жасай алады деп санайды. «Болу керек» дегенді «болады» дегеннен шығаруға болмайды, яғни әлемнің қалай екендігі туралы фактілер адамға не істеу керектігін ешқашан айта алмайды (Хьюм заңы). Керісінше, егер факт институтқа қатысты деп түсінілсе (неке, уәде, міндеттемелер және т.б.), оны құрылымдық ережелер жүйесі ретінде түсіну керек, онда не істеу керек – істелген істің институционалдық фактісінен туындайды; институционалдық факт, содан кейін, Хьюм заңымен байланысты «табиғи фактілерге» қарсы тұрады. Мысалы, Серль бір нәрсені жасауға уәде беру – оны орындау керек дегенді білдіреді, себебі уәде беру арқылы адам уәде беру жүйесін ұйымдастыратын құрылымдық ережелерге қатысады; уәде берудің жай фактілік әрекетінен «қажеттілік» көрінеді. Оның айтуынша, бұл әрекетке тәуелсіз себеп болып табылады. Егер адам бардан сусын сұраса, тіпті оған құштарлығы болмаса да, оны төлеуге міндетті. Бұл тұжырымды ол алғаш рет «Қандай алу керек» (1964) деген мақаласында жазған, ол әлі де даулы болып қала береді, бірақ Серль «факт пен құндылық арасындағы дәстүрлі метафизикалық айырмашылықты «бағалаушы» және «сипаттамалық» арасындағы тілдік айырмашылықпен түсіндіруге болмайды, өйткені мұндай сөйлеу актісінің барлық түсініктері қазірдің өзінде нормативті» дейді. Үшіншіден, Серль рационалды ойлаудың көп бөлігі нәтижелер арасында шешім қабылдау үшін, көбінесе сәйкес келмейтін, тілектердің үлгілерін реттеуді қамтиды дейді. Классикалық модельде Парижге бару тілегі ақшаны үнемдеу тілегінен басымдыққа ие болып қарастырылады, бұл ең арзан жолды есептеуге әкеледі, ал Серль адамдар Парижге деген тілегін ақшаны үнемдеу тілегімен теңестіріп, қайсысын бағалайтынын анықтайды. Сондықтан ол рационалдылық – ережелер жүйесі емес, көбірек етістік екенін айтады. Мінез-құлықтың қайдан шыққанына қарамастан, кейбір мінез-құлықтар рационалды болып саналады, ал ережелер жүйесі рационалды деп саналатын нәрселердің үлгілерін табудан туындайды.

Сейрел Дерида талқылау

Жакус Деррида 1972 жылғы "Қолтаңба оқиғасы мен контексі" атты мақаласында Дж. Л. Остиннің тілдік әрекет теориясына жауап бергеннен кейін, Сёрл 1977 жылғы "Айырмашылықтарды қайталау: Дерридаға жауап" эссесінде Дерриданың Остинге қатысты сынымы негізсіз екенін айтты. Кейін Сёрл өзінің 1977 жылғы жауабын Дерриданың 1988 жылғы "Limited Inc" жинағындағы мақалаларымен бірге жариялаудан бас тартты, онда Дерриданың жаңа мәтіні Сёрлдің осы мәселеге қатысты пікірлеріне қарсы шықты. 1990 жылдары Сёрл Дерриданың талдауын заңды философия деп санамауының себептерін түсіндірді.