Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сербияның ұлттық қоғамдық телерадио қызметі.
National public broadcasting service of Serbia
Белград радиосы (1929-1958)
Белград радиосы 1929 жылы хабар таратуды бастады. 1929 жылғы алғашқы жаңалықтарды оқыған хабаршы – Елена Билбия. Сербиядағы алғашқы радио бағдарлама 1929 жылдың ақпанында, Белград қаласының Раковица елді мекеніндегі хабар тарату станциясынан радиосигнал жіберілген кезде эфирге шықты. Бес жыл өткен соң, 1929 жылдың 24 наурызында Белград радиосы классикалық музыкамен тұрақты хабар тарату бағдарламасын бастады.
Radio Belgrade began its broadcasts in 1929. The first news announcer in 1929 was Jelena Bilbija. The first radio program in Serbia was broadcast in February 1929, when released radio signal was transmitted from the transmitter in Belgrade suburb of Rakovica. After five years, on 24 March 1929 Radio Belgrade began its regular broadcasting program, with art music.
Белград радиотеледидары (1958-1991)
Белград радио-телевидениесі (RTB), Белград радиосы мен Белград теледидарынан (TVB) тұрады, Сербия Социалистік Республикасының Атқарушы Кеңесінің 1958 жылғы 13 ақпандағы шешімімен құрылды. Бұл, 1956 жылы Югославия Социалистік Федеративтік Республикасы үкіметінің теледидар желісіне инвестиция салу туралы шешімінен кейін болды. Алғашқы телехабар 1958 жылғы 23 тамызда Милое Орлович, Бранислав Сурутка, Ольга Надж, Оливера Живокович және Вера Милованович қатысқан «Дневник» (Журнал) жаңалықтары бағдарламасының эфирінде көрсетілді. Бірінші RTB бағдарламасы Белград жәрмеңкесінен және онда салынған жаңа телестудиядан таратылды. 1961 жылдан бастап RTS квадроплекс видеотаспа жазу құрылғыларын пайдалана бастады. 1960-шы жылдар теледидар бағдарламаларының барлық жанрында қарқынды дамуға ұшырады. TVB Радивое Лола Джукич, Новак Новак және басқалар жазған және режиссерлік еткен комедиялық сериалдарымен танымал болды (алайда, цензура мен таспалардың жетіспеуіне байланысты олардың аз бөлігі ғана сақталған). Сонымен қатар, TVB-де тамаша деректі фильмдер («Караван», «Рефлектор» және басқалары) мен викториналар болды. 1970 жылға қарай Сербияның барлық аумағы RTS сигналымен қамтылды. 1971 жылғы 31 желтоқсанда TVB екінші арнасында PAL түсті жүйесінде хабар таратуды бастады. 1976 жылы Обреновац қаласының Звечка ауданында 2000 кВт қуаты бар жаңа АМ (радио) хабар тарату станциясы салынып аяқталды. 1970-ші жылдардағы саяси жағдайларға байланысты («либералдарға» қарсы) RTB бағдарламасы сәл төмендеді, бірақ 1980-ші жылдары өркендемеге жетті. 1989 жылы RTS жүйесін құруға ресми дайындық жұмыстары басталды. Сол жылы 3K TVB жастар мен баламалы телеарна ретінде хабар таратуды бастады. Осымен бірге, 101 радиосы Белград пен Воеводинада эфирге шықты. 101 радиосы поп және турбофолк хиттерін ойнайтын коммерциялық жастар радиосы болды. Ол Белград-202 баламалы радиостанциясын толықтырды. 1990 жылы бірнеше аймақтық студиялар (Ниш, Крагуевац, Ягодина, Шабац) «Београдская хроника» бағдарламасының орнына аймақтық бағдарламаларды көрсетуді ресми түрде бастады. 1991 жылы Сербиядағы барлық мемлекеттік телерадиокомпаниялар өз станцияларын біріктіріп, RTS желісін құруға кірісті, ал бағдарламалық бағытты RTB-ге біріктірді, ол RTS желісінің бас флагманы болды.
Radio Television Belgrade (RTB), consisting of Radio Belgrade and Television Belgrade (TVB) was established as a result of the decision by the Executive Council of the Socialist Republic of Serbia on 13 February 1958. This came after the Socialist Federal Republic of Yugoslavia's government decision of 1956 to invest in a television network. The first televised broadcast was on 23 August 1958, an edition of the Dnevnik (Journal) news programme with Miloje Orlović, Branislav Surutka, Olga Nađ, Olivera Živković and Vera Milovanović. The first RTB program was broadcast from the Belgrade Fair and from a new TV Studio build there. From 1961, RTS began to use quadruplex video tape recording equipment. The Sixties saw dramatic development in all genres of TV programs. TVB became famous by its sitcoms, directed and written by Radivoje Lola Djukić, Novak Novak and others (unfortunately, only a small proportion is preserved, owing to implicit censorship and shortage of tapes). Also, TVB had excellent documentary programs (series Karavan, Reflektor and others) and quizzes. By 1970, the entire territory of Serbia was covered by the RTS signal. On 31 December 1971, TVB started broadcasting in PAL color system on its second network. A new AM (radio) broadcast equipment in Zvečka, Obrenovac, with 2000 kW transmitter was erected in 1976. After the political turmoil in the 1970s (against the "liberals") the program of RTB became more sterile, however, in the 1980s it reached the zenith. In 1989, preparation for the formation of the RTS system officially began. That same year, 3K TVB started broadcasting as the youth, alternative TV channel. Along with it, Radio 101 started broadcasting in Belgrade and Vojvodina. Radio 101 was the more commercial youth radio, carrying pop and turbo folk hits. It was intended to complement the more alternative Belgrade 202. In 1990, a few regional studios (Niš, Kragujevac, Jagodina, Šabac) officially started broadcasting regional programming via a window in place of "Beogradska hronika". In 1991, all public broadcasters within Serbia began the formation of the RTS network system by merging their stations and programming direction to RTB, which served as flagship of the RTS network.
Сербияның радиотелевидениесі (1990 жылдар)
1991 жылдың наурыз айында Белградтағы соғысқа қарсы демонстрациялар барысында наразылар бірқатар талаптар қойды, соның бірі – RTB бас директоры Душан Митевичті қызметтен босату. Югославия үкіметі кейін Митевичті RTB-дағы лауазымынан алды. 1991 жылдың 8 қазанында Югославиядағы азаматтық соғыс туралы репортаж жасап жатқанда төрт RTB журналисі Глина – Петринья тас жолында қаза болды. RTS 1992 жылы RTB және аймақтық «Radio Television Novi Sad» және «Radio Television Priština» желілерінің бірігуі нәтижесінде құрылды, ол толыққанды ұлттық желіге айналды. Бұл хабар тарату ұйымдарына тиесілі барлық хабар тарату станциялары, ретрансляциялық станциялар, антенналар және басқа да телекоммуникациялық жабдықтар RTS-ке мұрагерлікке көшті. Югославия ыдыраған кезде RTS-тің журналистикалық стандарттары төмендеді. Дубровник қамалған кезде RTS қаланың ескі бөлігінен шыққан түтіннің себебі – жергілікті тұрғындардың өртеген автомобиль шиналары екенін мәлімдеді. Сараево қамалған кезде RTS жаңалықтары 1980 жылдарға тән Сараевоның суретін көрсетті, осылайша қамалдың ауырлығын азайтуға тырысты. Соғыс созылған сайын Югославия үкіметі наразылық білдірген көптеген журналистерді жұмыстан шығара бастады. 1993 жылдың қаңтарына қарай RTS-тің шамамен 1300 қызметкері – яғни, соғысқа дейінгі штаттың үштен бірі – жұмыстан босатылды. RTS Косово соғысы және Югославияға жасалған НАТО бомбалау операциясы кезінде де белсенді болды. 20 сәуірде Еуропадағы Жоғарғы Бас қолбасшы, генерал Уэсли Кларк RTS-ті әуеден бомбалауға бұйрық берді. НАТО зымырандары 23 сәуірде сағат 02:06-да RTS-ке тиді. Сербияның ақпарат министрі Александр Вучич, сағат 02:30-да RTS штаб-пәтерінен CNN-нің «Larry King Live» бағдарламасына қатысуы жоспарланған еді, бомбалаудан мүжілді. 16 RTS қызметкері қаза тауып, тағы 16 адам жарақат алды. Халықаралық кешірім ұйымы (Amnesty International) осы шабуылды айыптап, оны соғыс қылмысы деп сипаттады. НАТО өкілдері одақтың RTS-ті соғыстың «бір жақты және бұрмаланған» жариялануына байланысты заңды нысана деп есептейтінін мәлімдеді. 2002 жылы RTS бас директоры Драголюб Миланович НАТО өкілдерінің бомбалау қаупі туралы бірнеше рет ескерткеніне қарамастан, телеарна штаб-пәтерін эвакуацияламағаны үшін тоғыз жарым жылға сотталды.
During the March 1991 anti war demonstrations in Belgrade, the protesters issued a series of demands, one of which was the sacking of RTB's general director, Dušan Mitević. The Yugoslav government eventually relented and removed Mitević from his position at RTB. On 8 October 1991, four RTB journalists were killed on the Glina–Petrinja road, in central Croatia, while covering Yugoslavia's civil war. RTS was established in 1992 with the merger of RTB and regional networks Radio Television Novi Sad and Radio Television Priština into a true national network. All transmitters, relay stations, antennas and other television equipment once owned by these broadcasters were inherited by RTS. As Yugoslavia disintegrated, RTS's journalistic standards plummeted. During the Siege of Dubrovnik, RTS claimed that smoke rising from the city's Old Town was the result of automobile tires set on fire by locals. During the Siege of Sarajevo, RTS newscasts showed an image of Sarajevo from the 1980s, untouched, thereby downplaying the severity of the siege. As the wars dragged on, the Yugoslav government began terminating the employment of many dissenting journalists. By January 1993, nearly 1,300 RTS employees – amounting to one third of the broadcaster's pre war workforce – had been fired. RTS was active during the Kosovo War and the concurrent NATO bombing of Yugoslavia. On 20 April, the Supreme Allied Commander Europe, General Wesley Clark, ordered that RTS was to be bombed off the air. NATO missiles struck RTS at 2:06 a. m on 23 April. Serbia's Minister of Information, Aleksandar Vučić, scheduled to appear on CNN's Larry King Live from RTS's headquarters at 2:30 a. m., narrowly escaped the bombing. Sixteen RTS employees were killed and an additional 16 were injured. The human rights organization Amnesty International condemned the attack and described it as a war crime. NATO officials stated that the alliance considered RTS a legitimate target because of its "biased and distorted coverage" of the war. In 2002, Dragoljub Milanović, the general manager of RTS, was sentenced to nine and a half years' imprisonment for failing to evacuate the broadcaster's headquarters despite repeated threats by NATO officials that it would be bombed.
Сербияның радиотелевидениесі (2010 жылдар)
2011 жылы RTS Сербия және бұрынғы Югославия азаматтарынан Слободан Милошевич режимі мен Югославияның тарауы кезіндегі әрекеттері үшін жазбаша түрде кешірім сұрады. Хатында телеарнаның мағынасыз хабарлауы және ол халыққа келтірген ауыртпалық үшін өтініш білдіреді. Ол "тарихтың қайталануына жол бермейміз" деп уәде береді. 2014 жылдың 23 тамызында, телеарнаның 56 жылдығына орай, RTS жаңа визуалды имиджге ие болды: 18 ақпанда эфирлік арналары үшін ұсынылған жаңа логотиптерге баса назар аударды. Сол күні су таңбалары 16:9 форматына сәйкес өзгертілді.
In 2011, RTS issued a written apology to the citizens of Serbia and former Yugoslavia for its actions during the regime of Slobodan Milošević and the break up of Yugoslavia. The letter apologises for the network's senseless reporting and the hurt it caused to the public. It vows "never to let history repeat itself." On 23 August 2014, at the 56th anniversary of the broadcaster, RTS got a new visual identity: focusing on new on screen logos introduced on 18 February for their terrestrial channels. At the same day, the watermarks changed themselves to fit into the 16:9 format.
Теледидар
RTS-тің екі телеорталығы бар: Белград қаласының орталығындағы RTS бас кеңсесі кешеніндегі негізгі телеөндіріс орталығынан өзге, Кошутнякте де телеөндіріс орталығы бар (ішінде ең ірі екі студия орналасқан: Studio 8 және Studio 9). RTS өз сайтында тікелей эфирде хабарлар көрсетеді.
RTS has two TV centers: in addition to the main TV production center within RTS headquarters complex in the downtown Belgrade, there is also TV production center in Košutnjak (housing two largest studios: Studio 8 and Studio 9). RTS offers live programming on its website.
Спорттық бағдарлама
RTS сербиялық спорттық телехабар таратуда маңызды роль атқарады. Ірі спорттық жарыстар RTS1 арнасында көрсетіледі, әсіресе серб командасы немесе спортшысы қатысса, ал қалған барлық спорттық хабарлар RTS2 арнасында трансляцияланады. Телеарнаның RTS1 және RTS2 арналарында спортқа арналған бірнеше арнайы бағдарламалары бар. RTS алғашқы жазғы Олимпиада ойындарын 1996 жылы көрсетті (бұрын Олимпиада ойындары Югославия радио-телевидениесі (JRT) арқылы Сербияда трансляцияланды) және содан бері жазғы және қысқы Олимпиада ойындарын көрсету құқығын сақтап келеді. RTS сонымен қатар ФИФА Әлем кубогы, УЕФА Еуропа чемпионаттары, ФИБА Әлем кубогы, Евробаскет, FIVB ерлер Әлем чемпионаттары, FIVB әйелдер Әлем чемпионаттары, FIVB Волейбол Әлем лигасы, Еуропа ерлер гандболы чемпионаты, Еуропа су полосы чемпионаты, IAAF жеңіл атлетика Әлем чемпионаттары, Еуропа жеңіл атлетика чемпионаттары, Дэвис кубогы, Фед кубогы, Уимблдон, Ролан Гаррос, АҚШ ашық чемпионаттары, Австралия ашық чемпионаттары және т.б. трансляциялау құқығына ие. Сербия кубогы футбол матчтарын эксклюзивті түрде көрсетуге құқығы бар.
RTS is a major player in Serbian sports broadcasting. Major sporting events are aired on RTS1, especially if a Serbian team or athlete is participating while all other sports broadcasting is aired on RTS2. The network has several shows which are specially dedicated to sports, aired on both RTS1 and RTS2. RTS broadcast its first Summer Olympic Games in 1996 (previously the Olympics were broadcast in Serbia through Yugoslav Radio Television, JRT) and has held broadcasting rights for both the Summer Olympic Games and Winter Olympic Games ever since. RTS also holds rights to broadcast the FIFA World Cup, UEFA European Championship, FIBA World Cup, EuroBasket, FIVB Men's World Championship, FIVB Women's World Championship, FIVB Volleyball World League, European Men's Handball Championship, European Water Polo Championship, IAAF World Championships in Athletics, European Athletics Championships, Davis Cup, Fed Cup, Wimbledon, Roland Garros, US Open, Australian Open, etc. It has exclusive rights to the Serbian Cup football matches.
Белгілі бағдарламалар
"TV Slagalica" (TV Puzzle) – Балқан елдеріндегі ең ұзақ көрсетіліп келе жатқан викторина. 1993 жылдан бері RTS телеарнасында көрсетілуде және әрқашан жоғары рейтингке ие болды. "Болжы өмір" – Югославияның ең әйгілі шоуларының бірі. 80-90 жылдары түсірілген, ол бірнеше отбасының проблемаларын көрсетеді. Шоу 90-шы жылдардың қиын кезеңінде арнаға үлкен рейтинг әкелді, ал өндірісі тоқтағаннан кейін RTS оны үнемі қайталап көрсетеді. "Otpisani" (Қайта пайдаланбайтын батырлар) – 1970-ші жылдардағы серб телесериалы, RTS арнасында көрсетілді. Сериал нацистер басып алған Белградтағы қарсылық қозғалысындағы жастар туралы, олар Гестапоның жою тізімінде болған. Сериал көрермендер арасында культты мәртебеге ие болды. Телесериал барлығы жеті рет қайталанды. "Srećni ljudi" (Бақытты адамдар) – 1993-1996 жылдар аралығында көрсетілген ең табысты және ұзақ созылған телесериал. Сербиядағы ең көп тамашаланған драмалық сериал. "Ранжени орал" (Жараланған бүркіт) – серб жазушысы Мир Жамның романы негізінде түсірілген, 17 сериядан тұратын шоу 2008 жылдың желтоқсан айында көрсетілді. Zdravko Šotra продюсерлік еткен, шоуда Sloboda Mićalović, Ivan Bosiljčić және Dragan Nikolić сияқты танымал серб актерлері ойнады. Шоу екі дүниежүзілік соғыс арасындағы Югославия Корольдігінде өтеді және Анжелька Бояничтің өмірлік махаббатына арналған. Шоу өте жағымды сын-пикирлер мен жоғары рейтингтерге ие болды. Шоудың 2009 жылғы 19 қаңтардағы соңғы сериясын 3,277,000 адам тамашалады, бұл Сербиядағы ең көп көрілген телешоу болды. Көрермендердің сұранысы бойынша, шоу аяқталғаннан кейін бірден прайм-таймда қайта көрсетілді, бұл оны RTS-дегі ең жылдам қайталап көрсетілген шоуға айналдырды. Қайталап көрсетілгенде де ол өте жоғары рейтингтерді сақтап тұрды.
TV Slagalica (TV Puzzle) is the longest running quiz show in the Balkans. It has been on RTS programming since 1993 has always had a solid ratings. ''Bolji život (A better life) is one of the most iconic Yugoslav shows ever produced. Made during the '80s and '90s it works through the problems of a few families. The show brought in huge ratings for the network during its dark days of the '90s and after the production of the show ceased RTS has continually re run the series. Otpisani (Disposable Heroes) is a 1970s Serbian TV series, aired on RTS, based around youths from the resistance movement in Nazi occupied Belgrade that are high on the Gestapo's termination list. The series has achieved something of a cult status among its audience. The television series has been encored a total of seven times. Srećni ljudi (Happy people) is the most successful, long running, television series aired between 1993 and 1996. The most watched drama series in Serbia. Ranjeni orao'' (Wounded eagle) based on the novel by Serbian author Mir Jam, the 17 episode show premiered in December, 2008. Produced by Zdravko Šotra, the show had a cast of popular Serbian actors, most notably Sloboda Mićalović, Ivan Bosiljčić and Dragan Nikolić. The show is based in the Kingdom of Yugoslavia between the two world wars and centres around the love life of Anđelka Bojanić. The show received extremely positive critical reviews and outstanding ratings. The show's final episode on 19 January 2009 was watched by 3,277,000 people, making it the most watched television show in Serbia. Due to viewer requests, once the show ended it was immediately reprised in primetime, making it the fastest repeated show on RTS. In its repeats it also managed to produce extremely high ratings.
Радио
RTS "Белград радиосы" деген атпен 4 радиостанцияны басқарады. Радио Београд 1 – қоғамға жан-жақты жаңалықтар мен өзекті мәселелер, сондай-ақ ойын-сауық және мәдениет бағдарламаларын ұсынатын жетекші арна. Радио Београд 2 – Сербия мен шетелдегі өмір мен шығармашылық туралы ойларды үнемі эфирге беретін әлеуметтік диалогқа негізделген мәдени станция. Станция деректі фильмдер, діни талқылаулар, классикалық музыка, эстрадалық музыка, джаз және сатира жанрларындағы бағдарламаларымен танымал. Радио Београд 2, Радио Београд 3 радио толқындарын бөліседі және сағат 6:00-ден 20:00-ге дейін хабар таратады. Радио Београд 3 классикалық музыка мен радиоспектакльдерге бағытталған. Радио Београд 3, Радио Београд 2 радио толқындарын бөліседі және сағат 20:00-ден 06:00-ге дейін хабар таратады. Радио Београд 202 қысқа жаңалықтар, рок және поп музыкасын эфирге береді. Радиодағы түрлі музыкалық бағдарламаларды жүргізушілер тыңдаушылардан SMS немесе интернет арқылы өз пікірлерін жіберуді сұрайды. Радио Београд 202 таңғы сағат 06:00-ден 09:00-ге дейін арнайы бағдарлама береді, ол өзекті мәдени, әлеуметтік және саяси үрдістерге арналған. 2019 жылдың 18 қыркүйегінен бастап RTS бірқатар онлайн тақырыптық станцияларын да іске қосты: RTS Pletenica (халық музыкасы, ансамбльдер мен солистер), RTS Rokenroller (рок және поп музыкасы) және RTS Juboks (эстрадалық музыка), сондай-ақ балалар мен ата-аналарға арналған RTS Vrteška.
RTS operates 4 radio stations, under the name Radio Belgrade. Радио Београд 1 is flagship channel which provides comprehensive news and current affairs programmes to the public as well as entertainment and culture shows. Радио Београд 2 is a cultural station based around social dialogue which constantly broadcasts thoughts about life and creation abroad and in Serbia. The station is known for documentary reporting, religious discussions, classical music, evergreen, jazz and satire. Radio Belgrade 2 shares the same radio waves as Radio Belgrade 3 and is broadcast from 6:00 until 20:00. Радио Београд 3 focuses on classical music and radio dramas. Radio Belgrade 3 shares the same radio waves as Radio Belgrade 2 and broadcasts from 20.00 until 06.00. Radio Belgrade 202 broadcasts short news segments, rock and pop music. Hosts of various music programmes on the radio often ask listeners to send in their thoughts via SMS or the Internet. Belgrade 202 also has a special morning programme broadcast from 06.00 until 09.00. which is based around current cultural, social and political trends. Since 18 September 2019, RTS also operates a number of online thematic stations; these are RTS Pletenica (folk music, ensembles and soloists), RTS Rokenroller (rock and pop music) and RTS Juboks (evergreen music), as well as RTS Vrteška which is intended for children and parents.
Басқа
RTS телеарнасының телебағдарламалар мұрағаты бар. 5000-нан астам видеотаспадан басқа, мұрағатта C типті спиральді сканерлеу, U-matic, beta SP және цифрлық форматтағы таспалар сақталған. Сонымен қатар, мұрағатта 16 мм және 35 мм таспалардағы киножурналдар, қысқаметражды фильмдер мен көркем фильмдердің кең жинағы бар. PGP RTS – телеарнаға тиесілі музыкалық өндіріс компаниясы, ол 1958 жылы PGP RTB деген атпен өндірісті бастады және бұрынғы Югославиядағы ең ірі екі жазба компаниясының бірі болды. Бүгінде Сербиядағы үшінші ірі жазба компаниясы (Grand Production және City Records компанияларынан кейін).
RTS has an archive of its TV programmes. In addition to 5000+ video tapes in the long obsolete quadruplex format, the archive contains tapes in C type helical scan, U matic, beta SP and digital formats. Also, the archive contains an extensive collection of newsreels, short filmed stories, and feature films on 16 mm and 35 mm tapes. PGP RTS is a music production company owned by the television network, starting with production in 1958 under the name PGP RTB and used to be one of two largest record labels in the former Yugoslavia. Today, it is the third largest record label in Serbia (after Grand Production and City Records).