Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд физигі (1869–1959)
Scottish physicist (1869–1959)
Чарльз Томсон Рис Уилсон (14 ақпан 1869 – 15 қараша 1959) – шотланд физигі және метеорологы, бұлт камерасын ойлап тапқаны үшін физика саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты.
Charles Thomson Rees Wilson, (14 February 1869 – 15 November 1959) was a Scottish physicist and meteorologist who won the Nobel Prize in Physics for his invention of the cloud chamber.
Білім және ерте өмір
Уилсон Мидлотианның Гленкорс ауданында Энни Кларк Харпер мен Джон Уилсонның, қой шаруасының отбасында дүниеге келді. 1873 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол отбасымен Манчестерге көшіп келді. Өгей ағасынан қаржылық көмек алып, дәрігер болу мақсатымен Оуэнс колледжінде, қазіргі Манчестер университетінде биологияны оқыды. 1887 жылы колледжді BSc дәрежесімен бітірді. Ол Кембридждегі Сидни Сассекс колледжіне оқуға стипендия алды, онда физика және химияға қызығушылық танытты. 1892 жылы ол Жаратылыстану трипосының екі бөлігінде де бірінші сыныптық диплом алды.
Wilson was born in the parish of Glencorse, Midlothian to Annie Clark Harper and John Wilson, a sheep farmer. After his father died in 1873, he moved with his family to Manchester. With financial support from his step brother he studied biology at Owens College, now the University of Manchester, with the intent of becoming a doctor. In 1887, he graduated from the college with a BSc. He won a scholarship to attend Sidney Sussex College, Cambridge, where he became interested in physics and chemistry. In 1892 he received 1st class honours in both parts of the Natural Science Tripos.
Мансап
Ол ерекше түрде метеорологияға қызығушылық танытты және 1893 жылы бұлттарды және олардың қасиеттерін зерттеуге кірісті. 1894 жылдан бастап ол Бен-Невистегі обсерваторияда біраз уақыт жұмыс істеді, онда бұлттардың қалай пайда болатынын бақылады. Оны әсіресе глория құбылысы қызықтырды. Содан кейін ол Кембридждегі Кавендиш зертханасында осы құбылысты кішірек масштабта қайта жасай алмақ болды, герметикалық ыдыста ылғалды ауаны кеңейтті. Кейіннен ол радиоактивтілік арқылы тудырылған иондарға конденсация арқылы өз камерасында бұлт іздерін жасау тәжірибелерін жүргізді. Оның бірнеше бұлт камералары бүгінге дейін сақталған. Уилсон 1900 жылы Сидни Сассекс колледжінің мүшесі, сондай-ақ университет оқытушысы және демонстраторы болды. Бірақ ол Лондон Императорлық колледжінде атмосфералық электр туралы курс оқыған қонақ лекторы ретінде де сабақ берді.
He became particularly interested in meteorology, and in 1893 he began to study clouds and their properties. Beginning in 1894, he worked for some time at the observatory on Ben Nevis, where he made observations of cloud formation. He was particularly fascinated by the appearance of glories. He then tried to reproduce this effect on a smaller scale at the Cavendish Laboratory in Cambridge, expanding humid air within a sealed container. He later experimented with the creation of cloud trails in his chamber by condensation onto ions generated by radioactivity. Several of his cloud chambers survive. Wilson was made Fellow of Sidney Sussex College, and University Lecturer and Demonstrator in 1900. but he did teach a course on atmospheric electricity as a visiting lecturer at Imperial College London.
Үлестер
Бұлт камерасын ойлап табу Вильсонның ең маңызды жетістігі болды, ол 1927 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығына ие болды. Бұлт камерасы субатомдық бөлшектерді зерттеуде және жалпы бөлшектер физикасы саласында үлкен прогреске мүмкіндік берді. Кейбір ғалымдар Вильсонның бөлшектерді зерттеуді мүмкін еткенін айтады. Ионизация, найзағайлы бұлттардың қалыптасуы, ауа райы – оның мансабы бойындағы жұмысының негізгі бағыттары болды, Бен-Невистегі алғашқы байқауларынан бастап, найзағайлы бұлттар туралы соңғы еңбегіне дейін. Вильсонның жұмысы "бұрын тек жанама жолмен анықталған қасиеттері бар нәрселерді көрінетін етті". Мысалы, оның 1956 жылы жарық көрген соңғы зерттеу жұмысы (сол кезде ол Корольдік қоғамның журналдарында мақала жариялаған ең егде жастағы FRS болды) атмосфералық электр энергиясына арналған. Ай бетіндегі Вильсон кратері оның құрметіне, Александр Вильсон мен Ральф Элмер Вильсонның есімімен аталады. Ірі жарылыстардан, мысалы, ядролық жарылыстардан кейін пайда болатын Вильсон конденсациялық бұлттары оның атымен аталған. Кембридж қаласындағы Сидни Сассекс колледжінің ғылыми қоғамы – Вильсон қоғамы, сондай-ақ Корольдік метеорологиялық қоғамның атмосфералық электр энергиясы бойынша арнайы тобы және CTR Wilson Атмосфералық электр энергиясы институты оның құрметіне аталған. К.Т.Р. Вильсонның мұрағаты Глазго университетінің мұражайында сақталады. 2012 жылы Эдинбург Корольдік қоғамы "Ұлы шотланд физигі" Вильсонның құрметіне мәжіліс өткізді.
The invention of the cloud chamber was by far Wilson's signature accomplishment, earning him the Nobel Prize for Physics in 1927. The cloud chamber allowed huge experimental leaps forward in the study of subatomic particles and the field of particle physics, generally. Some have credited Wilson with making the study of particles possible at all. ionization, thundercloud formation, Weather was a focus of his work throughout his career, from his early observations at Ben Nevis to his final paper, on thunderclouds. Wilson's work "made things visible whose properties had only previously been deduced indirectly". For example, his last research paper, published in 1956 when he was in his late eighties (at that time he was the oldest FRS to publish a paper in the Royal Society's journals), was on atmospheric electricity. The Wilson crater on the Moon is named after him, Alexander Wilson and Ralph Elmer Wilson. The Wilson Condensation Cloud formations that occur after large explosions, such as nuclear detonations, are named after him. The Wilson Society, the scientific society of Sidney Sussex College, Cambridge is named in his honour, as is the CTR Wilson Institute for Atmospheric Electricity, the Atmospheric Electricity Special Interest Group of the Royal Meteorological Society. The archives of C. T. R. Wilson are maintained by the Archives of the University of Glasgow. In 2012, the Royal Society of Edinburgh held a meeting in honour of Wilson, the "Great Scottish Physicist".
Жеке өмір
1908 жылы Уилсон Глазго қаласындағы пастордың қызы Джесси Фрейзерге үйленді. Олардың төрт баласы болды. Оның отбасы оны шыдамды, жаңалықтарға құштар және үйінің жанындағы төбелерде серуендеуді ұнататын адам ретінде білген. 1959 жылдың 15 қарашасында Карлопс қаласындағы үйінде, отбасының қамқорлығында қайтыс болды.
In 1908, Wilson married Jessie Fraser, the daughter of a minister from Glasgow. The couple had four children. His family knew him as patient and curious, and fond of taking walks in the hills near his home. He died at his home in Carlops on 15 November 1959, surrounded by his family.