Кіріспе

Тарихи орын, Ресейдегі төбе.

Мамаев курганы (Мама́ев курга́н) – Ресейдің оңтүстігіндегі Волгоград қаласына (бұрынғы Сталинград) көрінетін биік төбе. Атаудың мағынасы орыс тілінде "Мамайдың обасы" дегенді білдіреді. Бұл жерде Сталинград шайқасын (1942 жылдың тамызынан 1943 жылдың ақпанына дейін) еске түсіретін монументалды мемориалдық кешен орналасқан. Шайқас, Екінші дүниежүзілік соғысының Шығыс майданындағы Одақтың күштерінің жеңісі, адамзат тарихындағы ең қанды шайқастардың біріне айналды. 1967 жылы орнатылған "Ана Отан шақырады" аталған мүсін сол кезде әлемдегі ең ірі тұрған мүсін болып есептелді.

Шайқас

1942 жылдың 13 қыркүйегінде Германияның 6-шы армиясы Сталинград қаласының орталығына шабуыл жасағанда, Мамаев Курган (әскери карталарда "Биіктік 102.0" деп белгіленген) неміс шабуылдаушылары мен Кеңес Одағының 62-ші армиясының қорғаушылары арасында аса қатал шайқас болды. Бұл төбені бақылау өте маңызды болды, себебі ол қаланың өзін бақылауға мүмкіндік берді. Оны қорғау үшін кеңес әскерлері төбе беткейлерінде траншеялар, мінсіз сымдар және миналық далалардан тұратын мықты қорғаныс шебін салды. Немістер төбеге қарай жылжып, ауыр қаза тапты. Олар төбені басып алғаннан кейін, қала орталығына, сондай-ақ төбе астындағы қаланың басты теміржол стансасына оқ жаудыра бастады. Олар 1942 жылдың 14 қыркүйегінде Волгаград теміржол стансасын басып алды. Сол күні Александр Родимцев басқаратын 13-ші гвардиялық атқыштар дивизиясы, Волга өзенінің шығыс жағынан қалаға ауыр неміс артиллериясының оғы астында келді. Дивизияның 10 мың әскері бірден шайқасқа кірісті. 16 қыркүйекте олар Мамаев Курганды қайта басып алып, теміржол стансасы үшін күресті жалғастырды, ауыр шығынға ұшырады. Келесі күні олардың көбі қайтыс болды. Кеңес әскерлері қаладағы бөлімшелерін мүмкіндігінше жылдам күшейтіп отырды. Немістер күніне он екі ретке дейін шабуыл жасады, ал кеңес әскерлері қарсы шабуылдармен жауап берді. Төбе бірнеше рет қолы ауысты. 27 қыркүйекте немістер Мамаев Курганның жартысын қайта басып алды. Кеңес әскерлері төбедегі өз позицияларын сақтап, 284-ші атқыштар дивизиясы негізгі бекіністі қорғады. Қорғаушылар 1943 жылдың 26 қаңтарына дейін тұрып берді, содан кейін қарсы шабуыл жасаған кеңес әскерлері оларды құтқарып алды. Қала үшін болған шайқас бір аптадан кейін немістердің толық жеңілісімен аяқталды. Шайқас аяқталғаннан кейін, төбедегі топырақ артиллериялық оқтардан қатты қирап, металл сынықтарымен араласып кеткендіктен, әр шаршы метрде 500-ден 1250-ге дейін металл сынықтары кездесті. Қыста төбедегі жер қара болып қалды, себебі көптеген өрттер мен жарылыстардан қар еріді. Келесі көктемде де төбе қара болып қала берді, өйткені оның күйген топырағында шөп өспеді. Бұрынғы тік беткейлер айлар бойы ауыр оққа түскеннен кейін тегістелді. Күні бүгінге дейін төбеде тереңге көмілген сүйектер мен металл сынықтарын табуға болады.

Естелік кешені

Соғыстан кейін Кеңес үкіметі зор Мамаев Курган ескерткіш кешенін салуға бұйрық берді. Сталинград шайқасында Кеңес әскерін басқарған Василий Чуйков Мамаев Курганында жерленген; ол Кеңес Одағының Мәскеуден тыс жерленген жалғыз маршалы. Сталинградты қорғаған 34 505 сарбаз сонда жерленген; 2006 жылы снайпер Василий Зайцев те қайта жерленді.

"Альянс топырақтары" - өлімге дейін!

Мамаев қорғанына екі жағынан да шаған ағаштарымен көмкерілген Попляр аллеясына апаратын баспалдақпен жетуге болады. Одан кейін, екінші баспалдақпен мүсіктелген, қаһарлы, көйлексіз орыс салдатының тұрғызылған мүсініне жетесіз. Бұл мүсін "Өлімге дейін тұрыңыз!" деп аталады және ол тастан қашалған, үлкен су қоймасымен қоршалған; оның үстінде "Бір қадам да артқа шегінбейміз!" деген жазу бар.

Символды қираған қабырғалар; Батырлар алаңы

Stand To the Death! кітабынан үшінші саты Символикалық қираған қабырғалар арасына жетеді; олар Сталинградтың қираған қалдықтарын көрсетеді, сонымен бірге қаланы қорғаған совет батырларының есімін мәңгілікке сақтайды. Қабырғаларға көптеген сарбаздардың бет-бейнелері ойылып салынған, олардың жұмбақ көздері соғыста қаза болғандарын аңғартады. Сондай-ақ қабырғаларда Сталинградты қорғаған нағыз сарбаздардың көптеген сөздері жазылған; бұл сөздерді сарбаздар өздері қаладағы қираған ғимараттардың қабырғаларына қашап жазған. Сатыдан жоғары көтеріліп, қабырғалардан өткеннен кейін Батырлар алаңына жетесіз; оның ортасында тағы бір үлкен су қоймасы орналасқан. Су қоймасының бір жағында мынандай жазу бар қабырға тұр: "Дөңгелек жел беттеріне тисе де, олар алға қарай жылжыды; қорқыныш жауды қамтыды. Бұл шабуылдаған адамдар еді ғой? Олар мүлдем өлмейтін бе еді?" Су қоймасының екінші жағында алты мүсін орналасқан, алғашқысында: "Біз өлімге қарсы тұрып, жеңіске жеттік" деген жазу бар. Екінші және үшінші мүсіндер әскери медбикелер мен теңізшілерге арналған. Төртінші мүсін Сталинградты қорғау үшін шайқасқа басшылық еткен офицерлерге арналған. Бесінші мүсін "Туды құтқару" оқиғасын айтады. Алтыншы мүсін орыс әскерінің немістер үстінен жеңіске жеткенін еске салады.

Әскери даңқ залы

Батырлар алаңынан кейін Әскери Даңқ залы орналасқан. Оның сыртқы қасбеті соғыс аяқталғанын тойлаған совет әскерлерінің суреттерімен және "Біздің халық Сталинград қабырғаларында соғыс тарихындағы ең ұлы шайқасты мәңгі есте сақтайды" деген жазумен әсемделген. Ішкі сатырлар залдағы дөңгелек бас бөлмеге жетелейді; бөлменің ортасында Мәңгілік Жалын – шырақ ұстаған қолдың үлкен мүсіні тұр. Мәңгілік Жалынды қарулы күзетшілер үздірімсіз күзетіп тұрады, олар әр сағат сайын ауыстырылады. Бас бөлме қасиетті жер саналады, және қайғылы музыка үнемі ойнатылады; құрмет көрсету мақсатында, келушілерге жоғары дауыста сөйлеуге кеңес берілмейді. Бөлменің қабырғалары шыны фольгадан жасалған мозаикалармен жабылған; оларда Сталинград шайқасында қаза болған 7200 орыс әскерінің есімдері жазылған. Бөлменің төбесінде мынандай жазу бар: "Иә, біз тек қарапайым адамдар едік, және немiс қоршауынан азат болғандардың саны аз болды. Бірақ біздің барлығымыз да қасиетті Отанымызға деген патриоттық парызымызды өтедік".

Ананың қайғысы

Залдың жоғарғы шығысы жолдың бастауына жетеді, ал жол өз кезегінде "Ана Есіміз шақырады!" ескерткішіне дейін ирек-ирек жолмен көтеріледі. Төбе басында үшінші, көлемі шағын бассейн де бар, ол "Ананың Қайғысы" деп аталатын тас монументтің айналасын қоршайды. Бұл төбеде Сталинград шайқасында қаза болған 34 500-ден астам орыс әскерінің белгісіз қабірлері орналасқан; бұл шайқастағы барлық совет әскерлерінің қазасының шағын бөлігі ғана. Төбедегі шөп қасиетті саналады, сондықтан оған басуға тыйым салынған. Төбеден Волгоград қаласының панорамалық көрінісі ашылады. Мамаев қорғаны тәулік бойы ашық, кіру тегін.

Өмірбаян

Монументалды ескерткіш 1959-1967 жылдары салынды, және оның басында төбедегі Отан-ананың алып аллегориялық мүсіні орнатылған. Евгений Вучетич салған ескерткіштің толық атауы – "Отан шақырады!" (Родина мать зовёт! - Отан шақырады! Родина Мат Зовиот!). Ол 52 метрлік биіктіктегі бетон мүсіннен тұрады, ал аяқтарынан 27 метрлік қылышының ұшына дейінгі биіктігі 85 метрге жетеді, бұл мүсін Сталинград қаласының (кейіннен Волгоград деп аталған) көкжиегін биіктеп тұрады. Құрылыста бетон пайдаланылған, қылыштың тот баспайтын болаттан жасалған жапырағынан басқа, ол тек өзінің салмағымен ғана тұғырына бекітілген. Мүсін классикалық гректердің Нике бейнелерін, әсіресе Самотракиялық Нике мүсініне тән, ағын судай жатқан киімдерін еске түсіреді.