Олеcko тарихы және масұрлық аймағындағы поляктардың күресі

Кіріспе

Олечко (1560 жылдан бері бұрынғы атауы, сондай-ақ, 1928 жылдан бері) - Польшаның солтүстік-шығысындағы қала. Мазурия аймағында, Ельк және Сувалки қалаларының жанында, Вармия-Мазур воеводшалығында орналасқан. Лега өзені Үлкен Олечко көліне (Jezioro Oleckie Wielkie) оңтүстік-батыс жағалауынан құяды. Олечко – Олечко ауданының орталығы.

Тарих

1540 жылдардан бастап Лега өзені бойында аңшылық үй болды, ол жақын арада қамалға айналып, екеуі де Олечко деп аталды. Альберт, Пруссия герцогы, Польшаның вассалы, 1560 жылдың 1 қаңтарында Марграбова қаласын құрды. Атауы «маркграф» (поляк тілінде – маркграф) сөзінен шыққан, бұл герцогтың Бранденбург-Ансбах маркграфтығының князі лауазымы болған. Атауға Польшада жеке есімдер мен лауазымдардан туындаған жер-су атауларына тән «ова» жұрнағы қосылды. Войдовский Мазовия және Мазуриядан поляктарды қалаға қоныстандыру үшін әкелді. Поляктар қалаға бұрынғы полякша аты – Олечко деп сілтеме жасады. 1616 жылы жергілікті старосталардың ордасы Страдуниден Олечкоға көшірілді. Дąбровскийдің өзі де бірнеше рет қалаға келді. 1818–1945 жылдары Марграбова Шығыс Пруссия провинциясындағы Олетцко округінің (нем. Kreis Oletzko) орталығы болды. 19 ғасырдың басынан бастап пруссиялық билік тұрғындарды германизациялауға тырысты, себебі 1818 жылы округ халқының 90% поляктардан тұрды. Германизацияның алғашқы кезеңі Мазуриядағы поляк тілінің күшті ықпалынан қауіптену және неміс тілінің аймақтағы әлсіз мәртебесінен туындады. Бірақ қараша көтерілісінен кейін пруссиялық үкімет қатаң шаралар қолданып, барлық оқушылар мектепте неміс тілін міндетті түрде оқуы керек деп жариялады. 1836 жылы жергілікті дін қызметкерлері германизация саясатына қарсы наразылық білдірген синодты ұйымдастырды. Синодтың наразылығына округтегі барлық пасторлар қол қойды, ал оның аргументтерін Мазуриядағы поляк тілінің белгілі қорғаушылары Густав Гизевиуш және Кшиштоф Селестин Мронговиус кейіннен пайдаланды. Наразылықтар сәтті аяқталды, алайда 1865 жылы германизация науқаны қайта басталды және одан әрі күшейді. 1920 жылы Польша Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін тәуелсіздік алғаннан кейін, Версаль шарты бойынша аймақтың және қаланың болашағын анықтау үшін Халықтар лигасы аймақта плебисцит өткізді. Олетцкода неміс толқыны базар алаңында поляктардың қоғамдық жиналысын таратып, жиналған поляк белсенділерін ұрып-соқты. 1920 жылдың 11 шілдесінде плебисцит күні поляктарға қарсы ұрандар айтып, дауыс беруге барған неміс жұрты. Нәтижесінде 1928 жылы қала Трейбург (аудармасы: адал қамал) деп аталды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көптеген поляктар, сондай-ақ белорустар, украиндер және орыстар немістерге қала маңында мәжбүрлі еңбекке алынды. Соғыстың соңғы кезеңінде немістер қала тұрғындарын күшпен эвакуациялады. Тастап кетілген қаланы 1945 жылдың 23 қаңтарында Кеңес әскері басып алды, содан кейін ол 1945 жылдың шілде-тамыз айларында Потсдам конференциясында жарияланған аумақтық өзгерістерге сәйкес Польшаның құрамына қайта кірді. Қалаға Сувалки және Подляхия аймақтарынан, сондай-ақ Совет Одағына қосылған бұрынғы Шығыс Польшадан поляк қоныс аударушылары көшіп келді. 1949 жылы Олечкода сүт және жұмыртқа кооперативі құрылды, ал 1950 жылы ірімшік өндірісі де басталды.

Since the 1540s, there was a hunting lodge on the Lega River, soon expanded into a castle, and a settlement, both called Olecko. Margrabowa was founded as a town by Albert, Duke of Prussia, a vassal of Poland, on January 1, 1560. The name was derived from the word Margrabia (Polish for Margrave), the duke's title as the margraviate of Brandenburg Ansbach's prince, by adding the suffix " owa", which is typical in Poland for place names derived from personal names and titles. Wojdowski brought Poles from Mazovia and Masuria to settle the town. The Poles referred to the town by its older Polish name Olecko. In 1616, the seat of the local starosts was definitively moved from Straduny to Olecko. Dąbrowski himself visited the town several times. Between 1818 and 1945, Marggrabowa became the seat of Oletzko County (German: Kreis Oletzko) in the province of East Prussia. From the beginning of the 19th century, the Prussian authorities launched attempts to Germanize the population, as Poles made up 90% of the county's population as of 1818. Germanization at first was pursued because of a fear of Polonization in Masuria since the German languages' status was fragile in the region, but in the aftermath of November Uprising the Prussian government took a more hardline approach, proclaiming that all pupils must learn German in school. In 1836, the local priesthood organized a synod in the town which protested against Germanization policies. The synod's protest was signed by all the pastors in the county, and its arguments were later used by the well known defenders of the Polish language in Masuria, Gustaw Gizewiusz and Krzysztof Celestyn Mrongovius. The protests were successful, however, the campaign of Germanization was resumed in 1865 and later intensified. In 1920, after Poland regained independent existence following World War I, a plebiscite was to be held in the area by the League of Nations, according to the Treaty of Versailles, to determine the future of the region and the town. In Oletzko, a German mob dispersed a Polish public meeting at the market square and beat up gathered Polish activists. On the day of the plebiscite, July 11, 1920, a crowd of Germans chanting anti Polish slogans marched to cast their votes. As a result, the town was renamed Treuburg (lit. : loyal castle) in 1928. During World War II, many Poles, but also some Belarusians, Ukrainians and Russians, were enslaved by the Germans as forced labour in the town's vicinity. In the final stages of the war, the Germans forcibly evacuated the town's residents. The abandoned town was captured by the Red Army on January 23, 1945, and afterwards it became again part of Poland under territorial changes promulgated at the Potsdam Conference in July–August 1945. The town was repopulated by Polish settlers, both from nearby Suwałki and Podlachia regions, and from former eastern Poland annexed by the Soviet Union. In 1949, a dairy and egg cooperative was launched in Olecko, and in 1950, it also began producing cheese.

Көрікті жерлер

Plac Wolności (Азаттық алаңы) – Польшадағы ең ірі сауда алаңдарының бірі. Польшаның Әйелдер Королевасы шіркеуі солтүстік бөлігінде, ағаштармен жасылданған төбеде орналасқан. Тағы бір танымал орын – Олеки Вильки көлі, оның серуендеу жолы, қалалық жағажайы және сақталған тарихи пирс бар.

Көлік

Қаланың батыс бөлігіндегі Олечко теміржол станциясы – аймақтық теміржол торабы. Бұрын Голдап, Елк және Сувалкиге бағыттар болған. Миеруницки, Крукланки және Сулейкиге дейінгі жергілікті теміржол байланыстары тоқтатылған немесе демонтаждалған. Қазіргі таңда станциядан тек автобус қатынасы бар.

Мәдениет

Олецконың басты мәдени мекемесі – "Мазури Гарбат" аймақтық мәдени орталығы, онда кинотеатр, театр және тағы басқалары бар. Miejsko Powiatowa Biblioteka Publiczna – қаланың негізгі қоғамдық кітапханасы. Олецко жыл сайын Przystanek Olecko фестивалін өткізеді, ол негізінен рок-топтарын қамтиды, сондай-ақ Польшадан және басқа да елдерден келген артистер қатысатын халық музыкасына арналған Mazurskie Spotkania z Folklorem ("Мазур фольклорымен кездесулер") фестивалі де өткізіледі. Олецко сүт және бал фестивалі – сүт және бал өнімдеріне арналған жылдық жәрмеңке, ол тамыз айында жергілікті сүт, сүт өнімдері және бал өндірісі дәстүрлеріне байланысты өткізіледі.

Спорт

Қаланың басты спорт клубы футбол, гандбол, үстел теннисі және шахмат бөлімшелерін қамтиды. Басқа клубтарға жеңіл атлетика клубы "Korab Olecko", ату клубы "Wilk Olecko" және әйелдер волейбол клубы "Perła Olecka" кіреді.

Халықаралық қатынастар

Олеко – Cittaslow мүшесі.