Кіріспе

Салыстырмалы фазалық ауысуды анықтау құрылғысы

Мах-Зендер интерферометрі – бір көзден жарық бөлініп алынған екі параллель сәуле арасындағы салыстырмалы фазалық ауысу өзгерістерін анықтауға қолданылатын құрылғы. Бұл интерферометр, басқа нәрселермен қатар, екі сәуле арасындағы фазалық ауысуларды, олардың үлгі арқылы өтуінен немесе жолдардың ұзындығындағы өзгерістерден туындаған өзгерістерді өлшеу үшін пайдаланылады. Аппарат физиктер Людвиг Мах (Эрнст Махтың ұлы) және Людвиг Зендердің есімдерімен аталады; Зендердің 1891 жылғы мақаласындағы ұсынысын Мах 1892 жылғы мақаласында жетілдірді. Электрондармен де, жарықпен де Мах-Зендер интерферометриясы жүзеге асырылды. Мах-Зендер конфигурациясының әмбебаптығы кванттық механиканың негізгі салалары сияқты түрлі зерттеу тақырыптарында қолданылуына мүмкіндік берді.

Дизайн

Мах-Цендерлік бақылау интерферометрі – жоғары конфигурацияланатын құрал. Белгілі Микельсон интерферометрінен айырмашылығы, жарық жолдарының әрқайсысы бір рет қана өтеді. Егер жарық көзінің когерентті ұзындығы төмен болса, екі оптикалық жолды теңестіруге ерекше көңіл бөлу қажет. Ақ жарыққа қатысты, оптикалық жолдардың барлық толқын ұзындығы бойынша бірдей теңестірілуі керек, әйтпесе шеттер көрінбейді (монохроматикалық сүзгі бір толқын ұзындығын бөліп алса басқаша). 1-суретте көрсетілгендей, сынақ жасушасымен бірдей шыныдан жасалған компенсациялық жасуша (олардың оптикалық дисперсиясы бірдей болу үшін) эталондық сәуле жолына орналастырылады, сынақ жасушасымен сәйкес келеді. Сәуле бөлігіштердің дәл бағытына да назар аударыңыз. Сәуле бөлігіштердің шағылыстыратын беттері сынақ және эталондық сәулелердің бірдей мөлшерде шыныдан өтуі үшін бағытталған. Осы бағытта сынақ және эталондық сәулелердің әрқайсысы екі алдыңғы беттен шағылысқа ұшырайды, нәтижесінде фазалық инверсиялардың саны бірдей болады. Соның салдарынан жарық сынақ және эталондық сәулелер арқылы бірдей оптикалық жол ұзындығымен өтеді, бұл конструктивті интерференцияға алып келеді. Коллимацияланған көздер жергілікті емес шеттік суретті құрайды. Кеңейтілген көз қолданғанда жергілікті шеттер пайда болады. 2-суретте шеттерді кез келген қалаған жазықтықта орналастыруға болатынын көреміз. Көп жағдайда шеттер сынақ нысанымен бір жазықтықта орналастырылады, осылайша шеттер мен сынақ нысаны бірге суретке түсіріледі.

Операция

Бірге шоғырланған сәуле жартылай күмісделген айнамен бөлінеді. Нәтижесінде пайда болған екі сәуле (“үлгі сәулесі” және “қуәттәу сәулесі”) әрқайсысы айна арқылы шағылысады. Екі сәуле екінші жартылай күмісделген айнадан өтіп, екі детекторға жетеді. Диэлектрикте толқынның шағылысуы мен өтуіне қатысты Френель теңдеулері, толқынның төмен сыну көрсеткіші бар ортадан жоғары сыну көрсеткіші бар ортаға шағылысқанда фазалық өзгеріс болатынын, бірақ кері жағдайда жоқ екенін көрсетеді. Айнаның алдыңғы бетінен шағылысқанда 180° фазалық ығысу пайда болады, себебі айнаның артындағы орта (шыны) жарық жүріп жатқан ортаға (ауаға) қарағанда жоғары сыну көрсеткішіне ие. Айнаның артқы бетінен шағылысқанда фазалық ығысу болмайды, өйткені айнаның артындағы орта (ауа) жарық жүріп жатқан ортадан (шыныдан) төмен сыну көрсеткішіне ие. Жарық жылдамдығы вакуумдегіден жоғары сыну көрсеткіші бар ортада төмендейді, ол 1-ге тең. Оның жылдамдығы: v = c/n, мұндағы c – вакуумдегі жарық жылдамдығы, ал n – сыну көрсеткіші. Бұл фазалық ығысудың (n − 1) × жүрілген қашықтыққа пропорционалды өсуіне себеп болады. Егер k – айна орналасқан шыны тақтадан өту кезінде туындайтын тұрақты фазалық ығысу болса, айнаның артқы жағынан шағылысқанда жалпы 2k фазалық ығысу пайда болады. Себебі айнаның артқы жағына қарай қозғалған жарық шыны тақтаға кіріп, k фазалық ығысуды тудырады, содан кейін айнадан қосымша фазалық ығысусыз шағылысады, себебі айнаның артында тек ауа бар, және қайтадан шыны тақтадан өтіп, қосымша k фазалық ығысуды тудырады. Фазалық ығысу туралы ереже диэлектрлік жабынмен жасалған сәуле бөлуге қолданылады және металл жабын қолданылғанда немесе әртүрлі поляризациялар ескерілгенде өзгертілуі керек. Сонымен қатар, нақты интерферометрлерде сәуле бөлушілердің қалыңдығы әртүрлі болуы мүмкін, ал жолдардың ұзындығы міндетті түрде тең болмайды. Дегенмен, сіңіру болмаған жағдайда энергияның сақталуы екі жолдың жарты толқын ұзындығына тең фазалық ығысумен ерекшеленетінін кепілдейді. Сондай-ақ, интерферометрдің белгілі бір өлшемдердегі тиімділігін арттыру үшін 50/50 емес сәуле бөлушілер жиі қолданылады.

Қолданылуы

Мах-Цендер интерферометрінің салыстырмалы түрде үлкен және еркін қолжетімді жұмыс кеңістігі, сондай-ақ, интерференциялық жолақтарды орналастырудағы икемділігі, оны жел тоннельдерінде ағынды визуализациялау және жалпы ағын визуализациялау зерттеулері үшін таңдаулы интерферометр етіп бекітті. Ол әдетте аэродинамика, плазма физикасы және жылу алмасу салаларында газдардың қысымын, тығыздығын және температурасының өзгеруін өлшеу үшін қолданылады. Эталондық каналдағы жарықтың қасиеттерін нысандық каналдағы жарықты бұзбай оңай басқару мүмкіндігі, Мах-Цендер конфигурациясын голографиялық интерферометрияда кеңінен танымал етті. Атап айтқанда, осінен ауысқан, жиілігі өзгертілген эталондық сәулемен оптикалық гетеродиндік детекция, видео жылдамдығымен жұмыс істейтін камералар, виброметрия және қан ағынының лазерлік Допплерлік бейнелеуімен атылған шуға шектеу қоятын голография үшін жақсы тәжірибелік жағдайларды қамтамасыз етеді. Оптикалық телекоммуникацияларда ол жарықтың фазалық және амплитудалық модуляциясы үшін электрооптикалық модулятор ретінде қолданылады. Оптикалық есептеулерді зерттеушілер күрделі мәнді нейрондық желі алгоритмдерін айтарлықтай жеделдету үшін оптикалық нейрондық чиптерде Мах-Цендер интерферометр конфигурацияларын пайдалануды ұсынды. Мах-Цендер конфигурациясының әмбебаптығы кванттық механикадағы фундаменталды зерттеулердің кең ауқымында қолданылуына әкелді, оның ішінде контрафактілік анықтық, кванттық байланыс, кванттық есептеу, кванттық криптография, кванттық логика, Элитзур-Вейдман бомба тестілеушісі, кванттық жою эксперименті, кванттық Зено эффектісі және нейтрон дифракциясы зерттеулері.