Кіріспе

Құс түрі: Азияға тән құс. Дақты сұлуқұс (Athene brama) – тропикалық Азияда, Үндістан материгінен Оңтүстік-Шығыс Азияға дейін көбейетін шағын сұлуқұс. Ашық кеңістіктерде, оның ішінде егістік жерлерде және адамдар қоныстанған жерлерде кең таралған, қалалық өмірге бейімделген. Олар ағаштардың қуыстарында, тастар мен ғимараттардың ішкі кеңістіктерінде топтасып қыстайды. Ағаш немесе ғимараттың ойығына 3–5 жұмыртқа салып көбееді. Бұл түрдің мөлшері мен пішінінде клиналық өзгерістер сияқты айқын айырмашылықтары бар және өте ұқсас кішкентай сұлуқұспен бірге супертүр құрайды.

Сипаттама

Дақты сүрегі – кішкентай және денелі құс, шамасы тіпті кішкентай. Жоғарғы жағы сұр қоңыр, ақ дақтармен тығыз жабылған. Астыңғы жағы ақ, қоңыр жолақтармен өрнектелген. Бет дискісі ақшыл, ал көзі сары. Ақ мойын сақинасы және қабау үсті бар. Еркек және ұрғашы түрлері бір-біріне ұқсас. Ұшуы терең иілімді. Аталы түрі құрғақ аймақтардағы, мысалы, индика сияқты, ашық түсті түрлерге қарағанда қараңғырақ.

Таксономия

Ертедегі зерттеушілер кейде осы түрлер тобының өкілдерін Афина ноктуаның түршесі ретінде қарастырған. Екі түр бөлініп қарастырылғанымен, олар супертүрлер кешенін құрайды деп саналады. Бірнеше түршелер сипатталған, ал шамамен төрт немесе бес түрше кеңінен мойындалған (поикила түршесі жарамсыз және Aegolius funereus-қа жатады; Стюарт Бейкер сипаттаған Оңтүстік Үндістанның А. б. фрай және Дейгнан сипаттаған Солтүстік Таиландтан алынған А. б. майри көбінесе мойындалмайды). Кеңінен мойындалған бес түрше: Альбида Коэльц, 1950 жылы Батыс Азияда, Иран мен Пәкістанда; Индика (Фрэнклин, 1831) Солтүстік Үндістанда; Брама (Темминк, 1821) Оңтүстік Үндістанда, Индикадан қараңғырақ; Ультра Рипли, 1948 (әрқашан мойындалмайды) Солтүстік-Шығыс Үндістанда, денесінде ақ дақтар бар және "көтеріңкі дауыспен шақырады"; және Пулхра Хьюм, 1873 Оңтүстік-Шығыс Азияда, Мьянма мен Таиландтан Камбоджа және Вьетнамға дейін таралған. Солтүстік және Оңтүстік Үндістан популяциялары араласып кетеді, оларды бөлетін нақты шекара жоқ. Солтүстік Индика популяцияларының жоғарғы жағы қоңыр түсті. Мөлшері солтүстіктен оңтүстікке қарай кемиді. Бұл түр Шри-Ланкада табылмайды, бірақ Үндістан құрлығында Рамешварам мүйісінде де кездеседі.

Мінез-құлық

Бұл түр түнгі өмір салтымен өтеді, бірақ күндіз де жиі көрінеді. Күндіз тыныштықтары бұзылғанда, олар басын шайқап, келушілерге тік қарайды. Олардың бар екенін күндіз ағашта қонған кезде, оларды мазалаған кішкентай құстардың ұшып шабуы арқылы анықтауға болады. Олардың дауысы – кескір және жоғары шуылдаған, күлдіретін дыбыс, ол белгілі бір әуенмен аяқталады және олар көбінесе таңертең немесе күн батқаннан кейін дауыстайды. Мида бұрын соуларда болмайды деп есептелген эпифиз безі бар. Құстардың мелатонин концентрациясы күндіз бен түнде өзгереді. Мелатониннің жоғары деңгейі ұйқымен байланысты, ал төмен деңгейі – жоғары сергектік пен азық іздеумен. Дегенмен, дақтанған соулар түнде мелатонин концентрациясын аздап төмендетеді, ал түстен кейін сәл көбейеді. Басқа соулар, мысалы, сарай соуы күндіз бен түннің айырмашылығын аз көрсетеді. Бездің белсенділігіндегі маусымдық өзгерістер температура мен ылғалдылық сияқты қоршаған орта факторларымен байланысты.

Тамақтандыру

Олар түрлі жәндіктер мен ұсақ омыртқалы жануарларды аулайды. Пәкістанда олар көбінесе жәндіктермен қоректенеді. Жодхпурдың құрғақ аймағында көбейту маусымы басталар алдында олар көбірек кеміргіштерді (әсіресе Mus туысына жататын, ал Tatera сияқты басқа кеміргіштерден қашып жүреді) аулайды. Сонымен қатар, шошқалар, жабындар, кішкентай жыландар, мысалы, Ramphotyphlops braminus кездеседі. Олар шаяндар мен моллюскаларды да жей алады. Адам тұратын жерлерге жақын салынған ұяларда балаларды тамақтандыруға жеткілікті кеміргіштердің болуына байланысты көбейгіштік табыстылығы жоғары болуы мүмкін.

Өсіру

Ұрықтану маусымы қарашадан сәуірге дейін. Отбасылық топтардың әлеуметтік құрылымы нақты белгілі емес, бірнеше аталық бір ұрғашымен жұптасуы мүмкін, ал ұрғашылар псевдокопуляция жасауға тырысады, бұл, мүмкін, бір түрлі ығыстыру мінез-құлқы. Олар көбінесе миналар, роликтер және попугайлар сияқты басқа да тесіктерде ұялайтындармен бәсекелесіп, қуыстарда ұя салады. Сонымен қатар, тік жартастардағы ойықтарда да ұялайды. Ұя жапырақтар мен қауырсындармен төселген немесе бұрынғы тұрғынының төсегі қолданылуы мүмкін. Әдеттегі жұмыртқа саны үш немесе төрт шар тәрізді ақ жұмыртқадан (ұзындығы 30,9 мм, ені 26,3 мм, салмағы 11,6 г) тұрады, және инкубация алғашқы жұмыртқа салынғаннан басталады, нәтижесінде балапандардың мөлшері әртүрлі болады. Жастар бастапқыда тарақандар сияқты жәндіктермен, кейін тышқандар сияқты кішкентай омыртқалы жануарлармен тамақтандырылады (Гуджаратта Bufo stomaticus бақасы кездескен). Балапандар алғашқы кезеңдерде салмақ жинаса, ұшып кеткенге дейін салмақтан айырылады. Тек бір-екі балапан ғана ұшып кетеді және олар ұядан шамамен бір айда шығады.

Паразиттер

Бұл түрден кокцидия паразиті Eimeria atheni сипатталған. Антверпен зообағынан алынған бір мысалда неохелетиелла атен (Neocheletiella athene) деген эктопаразиттік кене сипатталған. Colpocephalum pectinatum түрінің құс бітесі эктопаразиттер екені белгілі. Дақылды сұлуқұстың ішегінен акантоцефал паразиті Apororhynchus chauhani табылды.

Мәдениетте

Бұл құстар адамдарға өте жақын, әсіресе олардың дауысымен, сондықтан олар жаман ниеттермен байланыстырылған. "Брама" түрінің атауы француз тіліндегі "Chouette brame" атауынан келген және Брахмаға, индуизмдегі жоғарғы рухани күшке деген құрмет ретінде осы сұңқардың Индиядағы қоныс теріне тікелей сілтеме жасайды.