Кіріспе
Балықшы құстың түрі Speciesbox
| сурет = Brown fishing owl. jpg
| сурет сипаттамасы = Билигириранга тауларындағы қоңыр балықшы құс
| сурет2 = Brown fish owl. ogg
| сурет2 сипаттамасы = Ұңғыры (Оңтүстік Үндістан)
| статусы = LC
| статустық жүйе = IUCN3.1
| статустық сілтеме =
| статусы2 = CITES A2
| статусы2 жүйесі = CITES
| статусы2 сілтемесі = Тірі балықшы құстардың төрт түрінің ішінде ең көп тараған, ең көп кездесетін және ең жақсы зерттелген түрі. Ол шамамен аумақты алып жатыр.
Speciesbox
| image = Brown fishing owl. jpg
| image caption =Brown fish owl in Biligiriranga Hills
|image2=Brown fish owl. ogg
|image2 caption=Calls (South India)
| status = LC
| status system = IUCN3.1
| status ref =
| status2 = CITES A2
| status2 system = CITES
| status2 ref = Of the four living species of fish owl, it is the most widely distributed, most common and best studied. It occupies a range of over .
Қалдықтардың деректері
Тарихи дәуірде бұл түр Орталық және Шығыс Жерорта теңізі бассейнінде, әсіресе аралдарда кездесуі мүмкін. Плейстоценнің соңғы кезеңіндегі Бубо инсуларис, бастапқыда офтальмомегас ламармора деп сипатталған, фрагментті қалдықтар, макака майоридың қазба қалдықтарымен шатастырылып, содан кейін ондаған жылдар бойы зерттелмеген. Оның қазба сүйектері үлкен дақтанған сұрқайырғыш (B. africanus) сияқты құсты көрсетеді, ол ең кішкентай балыққұйрықтардан (кикуи) сәл кішірек. Оның қанат пропорциялары ерекше мүйізді сұрқайырғыштан айтарлықтай ерекшеленеді. Алайда, оның аяқ және табан сүйектері әдеттегі сұрқайырғышқа ұқсас. Кейбір ғалымдар оны үшінші Вюрм мұз басу кезеңінде жойылған қоңыр балыққұйрықтың (кикуи) ерекше палеосубвиді деп санайды, ал басқалары Сардинияның голоценінде және Рим Сардиниясының басына дейін Б. "insularis" қалдықтарын тапқан, түр-құралдары танылмаған. Ең көне қалдықтар кем дегенде 5 миллион жыл бұрынғы, ерте плиоценге жатады. Шамамен 120 000 жыл бұрын кеңінен таралған. Соңғы мұз басу кезеңі басталғаннан кейін, 100 000 жылдан кем бұрын, ол ареалының батыс бөлігінен жоғалып кетті. Кейінгі миоценнің ерте плиоценіндегі "Strix" perpasta осы туысқа жатпауы мүмкін, сонымен қатар кейде B. insularis-пен біріктіріледі. Оның дене мөлшері ауысады, қанат кеңдігі құрайды. Салмағы айтарлықтай өзгереді, құрайды. Мұндай айырмашылықтың бір бөлігі түр-құралдары арасындағы мөлшерлердің ауқымына байланысты. Сонымен қатар, аналықтар әрқашан еркектерден сәл ірілеу, ал құстардың дене күйі әр түрлі. Бұл қара қоңыр түсті балыққұйрықтан (кикуи) сәл үлкен. Ұзындығы ұқсас сұрқайырғыштармен салыстырғанда, балыққұйрықтардың құйрығы тіпті қысқарақ, денесі ауыррақ, қанаттары салыстырмалы түрде үлкен, аяқтары едәуір ұзын және табандарының астыңғы жағы дөрекі. Кем дегенде соңғы екі ерекшелік балық аулауға көмектесетін айқын бейімделулер. Балықпен қоректенетін күндізгі жыртқыштардың табанындағы дөрекілік ұқсас, тіпті бірдей, бұл құстарға сырғып кететін балықтарды ұстауға көмектеседі. Балыққұйрықтардан (Pandion haliaetus) айырмашылығы, көптеген құрлықтық жыртқыштар балық аулағанда, балыққұйрықтардың үлкен, күшті және иілген тырнақтары және ортаңғы тырнағының астындағы бойлық өткір тізгіші бар, олардың барлығы сұрқайырғыштарға ұқсас өткір қырлары бар. Сонымен қатар, балық жейтін күндізгі жыртқыштар аң аулағанда денесінің бір бөлігін суға батырмайды, тек аяғын суға батыруды жөн көреді, ал балыққұйрықтар жаяу, суға қарай жүзіп аң аулайды. Көптеген сұрқайырғыштардан айырмашылығы, балыққұйрықтардың қауырсыны қолға жұмсақ емес және оларға перзенттерге ұқсайтын тарақ пен шашты жоқ, бұл басқа сұрқайырғыштарға олжаларын тосқауылдау үшін үнсіз ұшып кетуіне мүмкіндік береді. Бұл қауырсынның арнайы ерекшеліктері болмағандықтан, балыққұйрығының қанатының соққысы дыбыс шығарады. Әсіресе қоңыр балыққұйрықтың (кикуи) қатты қанаты бар, кейде ән салғандай сипатталады, бірақ басқа сипаттама бойынша олар ұшу кезінде "басқа кез келген сұрқайырғыш сияқты үнсіз" болуы мүмкін. Балыққұйрықтардың бетіндегі терең дискінің болмауы - бұл соулардың көзге қатысты дыбыстың маңызды емес екендігінің тағы бір көрсеткіші, өйткені бет дискінің тереңдігі (оның ішінде ішкі құлақтың мөлшері) соудың аң аулау мінез-құлқы үшін дыбыстың қаншалықты маңызды екендігімен тікелей байланысты. Сондай-ақ, басқа құсқұстардың көпшілігінен айырмашылығы - құсқұстың құйрығы көзінің ортасына, ал құсқұстың құсы одан төмен орналасқан. Африкалық балықшы соулардың да осындай бейімделулері бар, мысалы, аяғынан тыс суға түсуге дайын болмауы және дыбысты өшіретін қауырсынның болмауы, олар тікелей байланысты емес сияқты. Қоңыр балыққұйрықты кейде Блейкистонның балыққұйрығымен (B. blakistoni) бір түрге жатады деп саналады, бірақ олардың таралуында шамамен алшақтық бар, физикалық айырмашылықтардың көптігін айтпағанда, оның ең кішісі Блейкистонның едәуір үлкен мөлшері. Бұл құс түнгі уақытта тіршілік етеді, бірақ оны ағашта ұя салып жатқанда көптеп жиналатын ұсақ құстар жиі табады. Алайда кейбір жерлерде ол жартылай тәуліктік болып, күндіз, әсіресе бұлтты уақытта аң аулайтын көрінеді. Қоңыр балыққұйрық негізінен жартастан үстіне шығып немесе су үстінде асылып немесе жаяу суларға қарай жүзіп аң аулайды. Ол тамақты су үстінен жүзіп, аяғымен қағып, ұзын аяғын созғанда ұстап алады. Ол негізінен балық, бақалар мен су балықтарымен, әсіресе Potamon шабақтарымен қоректенеді. Әдетте, су жолдарында қол жетімді ең ірі су балықтарын таңдайды. Ағын суды ұнататын қара балыққұйрықтан (кикуи) айырмашылығы, қоңыр балыққұйрықтар көбінесе тыныш немесе тоқ суларда аң аулайды. Үндістандағы Мелгхат жолбарыс қорығындағы су шабақтарының (Gecarcinucidae тұқымдасы, Barytelphusa туысы) саны диетаның басым бөлігін құрайды. Қоңыр балыққұйрықтар безгек балықтарға немесе коммерциялық балық шаруашылықтарына тартылуы мүмкін, олар осындай жерлерде ұстау оңай балықтарды пайдалану үшін. Жүрек-қан тамырлары, әсіресе құрлықтағылар, сирек кездеседі. Алайда, басқа тіркелген тағамдарға жыландар, кесірткелер, су қоңыздары, басқа жәндіктер, ұсақ сүтқоректілер (жабырлар қоса) және кейде су құстары кіреді. Мелгхаттағы тамақтың ең көп биомассасы ұсақ сүтқоректілерден, атап айтқанда егеуқұйрықтардан (Rattus ssp.), басқа түрлерден және азиялық үй тышқандарынан (Suncus murinus) тұрды. Қоңыр балыққұйрықтар аулаған құстарға кішкентай сырылдақ үйрек (Dendrocygna javanica) және үнді суқұсы (Ardeola grayii) кіреді. Бір ерекше олжа ретінде ұзын бақа тілігі тіркелген. Бұл түр мен Паллас балықбүркіті (Haliaeetus leucoryphus) және қара сұрқайырғыштар (B. coromandus) арасында бәсекелестік болуы мүмкін, бірақ қоңыр балыққұйрық балықбүркітінен көбірек құрлықта тіршілік етеді және осы екі түрден көбірек жәндіктерді тұтынады, балықбүркіті негізінен балықтармен, содан кейін су құстарымен қоректенеді, ал сұрқайырғыш негізінен сүтқоректілермен, содан кейін құрлық құстарымен қоректенеді. Аш болғанда, қоңыр балыққұйрықтар шіріген еттерді жейді, бұл соулар үшін сирек кездесетін жағдай. Бұл түрдің шіріген қолтырауын (Crocodylus ssp.) жегені байқалған. Жоғарыда айтылғандай, тарихи B. insularis кейде қоңыр балыққұйрыққа жатады. Егер бұл дұрыс болса, аяқ анатомиясының айырмашылығы, әдеттегі сұрқайырғышқа ұқсас, популяцияның құрлықтағы олжаға қайта оралғанын білдірер еді. Бұл жағдайда Сардиния пикасы (Prolagus sardus) ықтимал олжа болар еді. Соулардың климаттың өзгеруіне байланысты олжаларымен бірге жойылғаны болжануда, бірақ Сардиния мен Корсиканың алып пикалары 1750 жылға дейін сақталған, содан кейін мекенжайының жойылғандығына, енгізілген жыртқыш сүтқоректілерге және шамадан тыс аң аулауға ұшырады.
Көбею
Қара балық соулары қарашадан сәуірге дейін көбейеді, олардың белсенділігі көбейту аймағының солтүстігінде сәл ертерек, ал тропикалық оңтүстігінде сәл кейінірек байқалады. Ұрықтандыру маусымы құрғақ мезгілмен бірге жүреді, бұл су деңгейінің төмендеуіне мүмкіндік береді, соның салдарынан шабақтар мен балықтарды ұстау оңайырақ болады. Дегенмен, басқа соулар мен күндізгі жыртқыштар да көбінесе құрғақ мезгілде көбейеді. Соулар ұя салмайтындықтан, қара балық соулары ұялау орындарына келгенде мүмкіндікті пайдаланады. Қара балық соулары көбінесе ескі манго ағаштарында (Mangifera ssp.), иттігүл ағаштарында, оның ішінде Ficus religiosa және Ficus benghalensis, Shorea robusta және басқа да ірі ағаштарда, жазық жерлердегі ормандарда ұялайды. Үлкен бұтақтардың ашық бөлігінен басқа, ұялар көбінесе тозып, ойылып қалған шатқалдар мен тік өзен жағалауларындағы табиғи тесіктерде орналасады. Алайда, олар қолайлы ауылдардың жанында, ылғалды жол жиектерінде, көлдерде, каналдарда және күріш далаларында да ұялай алады. Әдетте, ұялар – кең табиғи шұңқырлар, қуыстар немесе үлкен бұтақтардың түбіндегі ойыстар болады. Балық бүркіттері мен қарғалар салған тасталынған ұялар кейде ұялау орны ретінде қолданылады. Басқа ұялау орындарына жартастардың тіктері, көлеңкелі жартастардағы үңгірлер және тас қираған жерлер жатады. Жұмыртқа саны екі, кейде бір ғана болады. Үндістандағы 10 жұмыртқаның орташа мөлшері болса, солтүстікке қарайғы балық соуларының жұмыртқалары орташа есеппен сәл ірі болады. Инкубация кезеңі 38 күн немесе одан азға созылады, ал жас құстар шамамен жеті аптадан кейін ұшып кетеді. Жұмсақ қауырсынды шабалдар көбінесе ақшыл түсті болады және екінші жылына дейін ересектерінің ақырғы түсіне ұқсас болып дамиды.
Қауіптер
Үндістанда Дивали мерекесі кезінде мыңдаған сұрғылар өлтіріледі, бірақ осыған қарсы бағдарламалар жүргізілуде, оның ішінде бұл түр де сұрғылардың жаман күш иесі деген сенімдер мен қара магияның күшін алуға тырысуларға байланысты қырылады. Орта тұру орындарының жойылуы түрдің аймақтан кетуіне әкеледі. Осы себепті, қазіргі уақытта Израильде көбейтін құс ретінде жойылған деп есептеледі, бұл көбінесе көптеген су арналарының кеуіп кетуіне себеп болған бөгеттерге байланысты. Израильде олар таллий(I) сульфатымен жойылды, ол кеміргіштер арқылы тікелей уланудан басқа, жер бетіндегі суларды да улайды.