Кіріспе

1925 жылы ғылым және техника саласында маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.

Астрономия және ғарыш ғылымдары

1 қаңтар – Сесилия Пэйн «Жұлдыздық атмосфералар: Жұлдыздардың кері қабаттарындағы жоғары температураны байқау арқылы зерттеуге үлес» тақырыбындағы докторлық диссертациясын аяқтады. Гарвард университетінің Рэдклифф колледжінде жасалған бұл жұмысы, жұлдыздардың құрамында басым бөлігі сутегі мен гелийден тұратынын спектрлік деректер арқылы дәлелдейді, бұл сол кездегі ғылыми пікірге қарсы болды. Алайда, оның тұжырымдары 1929 жылға дейін расталды, ал астроном Отто Струве оның еңбегін «астрономия тарихындағы ең керемет докторлық диссертация» деп бағалады.

Биология

10 шілде – 21 шілде – Скопс ісі: Теннесси штатының Дейтон қаласындағы ("Маймыл ісі") имитациялық сот процесінде жас орта мектептің ғылым мұғалімі Джон Т. Скопс, Теннесси штатының "Батлер заңы" заңын бұза отырып, Дарвиннің эволюциясы туралы мемлекеттік бекітілген оқулықтан материал беруге рұқсат бергені үшін айыпталады. Ол кінәлі деп танылып, 100 доллар айып төлейді, бірақ кейіннен шешім техникалық бұзушылықтарға байланысты күштен шығарылады. Қыркүйек – Нидерландтағы алғашқы жабайы табиғат бағы – Тийссе бағы (Thijsse's Hof) Харлем қаласының жанындағы Блумендаалда ресми түрде ашылды. Шамамен мерзімі – Солтүстік Африкада Бубал антилопасының жойылуы.

Картографиялық

Адамс жарты шары американдық картограф Оскар Шерман Адамс жариялаған төртбұрышты проекцияда бейнеленген.

Химия

Мамыр – Уолтер Ноддак пен Айда Такке Берлинде ренийді ашады, бұл табиғатта кездесетін, тұрақты және радиоактивті емес соңғы элементтің табылуы болды. Франц Фишер мен Ханс Тропш Германияның Мюльхайм-ан-дер-Рур қаласындағы Кайзер Вильгельм Коленес зерттеу институтында көмірсутектер өндіруге арналған Фишер-Тропш процесін алғаш рет әзірлейді.

Ғылым тарихы

Оксфордтағы Ескі Ашмолеан ғимаратында ғылым тарихы мұражайы ашылды, оны Роберт Гюнтер негізінен доктор Льюис Эванстың жинағына сүйене отырып құрды. Базель университетінің фармацевтика тарихы мұражайы фармацевт Йозеф Антон Хэфлигердің коллекциясының сыйға берілуі арқасында құрылды. Эдвин Артур Бёртттің "Қазіргі физикалық ғылымның метафизикалық негіздері" атты еңбегі жарық көрді.

Физика

Қаңтар – Вольфганг Паули өзінің тыйым салу қағидасын жариялайды. Маусым – Вернер Гейзенберг Гелиголандта уақыт өткізеді, нәтижесінде қыркүйек айында оның маңызды еңбегі "Кванттық теориялық тұрғыдан кинематикалық және механикалық қатынастарды қайта қарастыру" ("Quantum theoretical re interpretation of kinematic and mechanical relations") "Zeitschrift für Physik" журналында жарияланады. Қыркүйек-қараша – Хайзенберг, Макс Борн және Паскуал Джордан кванттық механиканың матрицалық тұжырымдамасын баяндайтын "Zur Quantenmechanik" мақалаларын "Zeitschrift für Physik" журналына жібереді.

Технология

13 маусым – Чарльз Фрэнсис Дженкинс 48 сызық пен механикалық жүйе қолданып, суреттер мен дыбысты синхронды түрде таратудың алғашқы жетістігіне қол жеткізді. 5 миль қашықтықта Анакостиядан Вашингтонға қозғалмалы шағын жел диірменінің 10 минуттық бейнесі жіберілді. Суреттерді Стандарттар бюросының, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің, Сауда департаментінің және басқа да өкілдері көрді. Дженкинс бұл оқиғаны "радиовизияның алғашқы көпшілікке көрсетілімі" деп атады. 2 қазан – Джон Логи Бэйрд Лондонда сұр түсті кескінмен алғашқы теледидар суреттерін сәтті жіберді. 22 қазан – Юлиус Эдгар Лилиенфельд өріс эффектісі транзисторының бір түріне алғашқы патентті тіркеді. 4 қараша – Чарльз Ф. Браннок аяқ киімнің өлшемін анықтауға арналған Браннок құрылғысына патент алды. 1925 жылдың соңы немесе 1926 жылдың басында – Владимир К. Зворикин Пенсильвания штатының Питтсбург қаласындағы Вестингхаус Электрик зертханаларында Браун түтіктерін қолданып, катодты сәулелі түтік теледидар жүйесін көрсетті. Джонас Хесслман Хесслман қозғалтқышын ұсынды.

Басқа іс-шаралар

Синклер Льюистің "Арроузсмит" романы Америка Құрама Штаттарында жарық көреді, бұл романның ерекшелігі – медициналық ғылым мәдениетін басты тақырып ретінде алға қоюы.

Туылғандар

7 қаңтар – Джеральд Дюррелл (1995 жылы қайтыс болды), Үндістанда туған британдық жабайы табиғатты қорғаушы. 30 қаңтар – Дуглас Энгельбарт (2013 жылы қайтыс болды), адам-компьютерлік өзара әрекеттесудегі американдық пионер. 1 ақпан – Джон Ф. Ярдли (2001 жылы қайтыс болды), американдық авиациялық инженер. 25 ақпан – Эллиотт Органик (1985 жылы қайтыс болды), американдық компьютерлік ғалым және педагог. 28 ақпан – Луис Ниренберг (2020 жылы қайтыс болды), Канадада туған американдық математик. 1 наурыз – Соломон Маркус (2016 жылы қайтыс болды), румын математигі. 20 наурыз – Дэвид Уоррен (2010 жылы қайтыс болды), австралиялық авиациялық ғалым. 12 сәуір – Эвелин Березин (2018 жылы қайтыс болды), американдық компьютерлік ғалым. 1 мамыр – Скотт Карпентер (2013 жылы қайтыс болды), американдық ғарышкер. 16 мамыр – Нэнси Роман (2018 жылы қайтыс болды), американдық астроном. 27 мамыр – Джон Л. Харпер (2009 жылы қайтыс болды), британдық биолог, экология және өсімдік популяциясы биологиясы саласындағы маман. 17 маусым – Александр Шульгин (2014 жылы қайтыс болды), американдық психофармаколог. 8 шілде – Норберт Пфенниг (2008 жылы қайтыс болды), неміс микробиологы. 26 шілде – Джозеф Энгельбергер (2015 жылы қайтыс болды), американдық робот инженері. 10 тамыз – Станислав Бребера (2012 жылы қайтыс болды), чех химигі. 19 тамыз – Фредерик Ричардс (2009 жылы қайтыс болды), американдық биохимик және биофизик, 1967 жылы S рибонуклеаза ферментінің кристалдық құрылымын анықтаған және еріткішпен қолжетімді бет концепциясын қалыптастырғаны үшін белгілі. 16 қыркүйек – Юджин Гарфилд (2017 жылы қайтыс болды), американдық библиометрия және ғылымметрияның пионері. 27 қыркүйек – Роберт Эдвардс (2013 жылы қайтыс болды), британдық физиолог және экстракорпоралды ұрықтандыру пионері, 2010 жылы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегері. 28 қыркүйек – Сеймур Крей (1996 жылы қайтыс болды), американдық суперкомпьютер архитекторы. 30 қыркүйек – Аркадий Осташев (1998 жылы қайтыс болды), кеңестік, ресейлік ғалым, алғашқы жасанды Жер серігін ұшыруға қатысқан және алғашқы космонавт, техникалық ғылымдар кандидаты, доцент, Ленин және мемлекеттік сыйлықтардың лауреаты. 13 қазан – Маргарет Робертс (2013 жылы қайтыс болды), химик және Ұлыбританияның премьер-министрі. 29 қазан – Клаус Рот (2015 жылы қайтыс болды), неміс математигі. 31 қазан – Джон Попл (2004 жылы қайтыс болды), британдық теориялық химик, 1998 жылы химия саласындағы Нобель сыйлығының иегері. 16 қараша – Мишель Жувет (2017 жылы қайтыс болды), француз онерологы. 1 желтоқсан – Мартин Родбелл (1998 жылы қайтыс болды), американдық биохимик, физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегері. 11 желтоқсан – Пол Грингард (2019 жылы қайтыс болды), американдық нейробиолог, физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегері.

Өлімдер

3 ақпан – Оливер Хевисайд (1850 жылы туған), ағылшын физигі. 22 ақпан – Сэр Клиффорд Оллбут (1836 жылы туған), ағылшын дәрігері, клиникалық термометрді ойлап тапқан адам. 5 мамыр – Катарина ван Туссенбрук (1852 жылы туған), голланд дәрігері. 3 маусым – Камиль Фламмарион (1842 жылы туған), француз астрономы. 22 маусым – Феликс Клейн (1849 жылы туған), неміс математигі. 26 шілде – Готтлоб Фреге (1848 жылы туған), неміс философы, логик және математик. 31 қазан – Хосе Инженерос (1877 жылы туған), аргентиналық ғылымның көп саласын білетін адам.