Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гемолиттік анемия – гемолизге, қызыл қан жасушаларының (ҚҚЖ) қалыптан тыс ыдырауына байланысты анемияның бір түрі. Бұл ыдырау қан тамырларында (интраваскулярлық гемолиз) немесе адам организмінің басқа жерлерінде (экстраваскулярлық гемолиз) жүреді. Көбінесе бұл селезенде болады, бірақ ретикулоэндотелиялық жүйеде немесе механикалық түрде (мысалы, протездік клапан зақымдануы) де пайда болуы мүмкін. Емдеу гемолиттік анемияның түрі мен себебіне байланысты тағайындалады. Сонымен қатар, өкпе гипертензиясы да болуы мүмкін.
Hemolytic anemia or haemolytic anaemia is a form of anemia due to hemolysis, the abnormal breakdown of red blood cells (RBCs), either in the blood vessels (intravascular hemolysis) or elsewhere in the human body (extravascular). This most commonly occurs within the spleen, but also can occur in the reticuloendothelial system or mechanically (prosthetic valve damage). Treatment depends on the type and cause of the hemolytic anemia. and pulmonary hypertension.
Белгілері мен симптомдары
Гемолиттік анемияның белгілері анемияның жалпы белгілеріне ұқсас. Сонымен қатар, гемолизге байланысты белгілер болуы мүмкін, мысалы, дікілдеу, сарғаю, қараңғы түсті несеп және көкбауырдың үлғаюы. Бос гемоглобиннің үнемі бөлінуі өкпе гипертензиясының (өкпе артериясы қысымының артуы) дамуымен байланысты; бұл өз кезегінде естен тану (сырғақ), кеудедегі ауырсыну және дем алудың нашарлауына алып келеді. Өкпе гипертензиясы соңында оң қарыншалық жүрек жеткіліксіздігіне ұшыратады, оның белгілері – перифериялық ісіну (аяқ терісінде сұйықтық жиналуы) және асцит (қарнында сұйықтық жиналуы). Ішкі факторларға қызыл қан жасушаларының ақуыздарымен байланысты мәселелер немесе тотығу стресін басқарудағы қиындықтар жатуы мүмкін, ал сыртқы факторларға иммундық шабуыл және микроқан тамырларының ангиопатиясы (қызыл қан жасушалары қан айналымында механикалық түрде зақымданады) кіреді. Вильсон ауруы кейде қан айналымындағы артық мөлшердегі бейорганикалық мырыштан қызыл қан жасушаларын жоятын (гемолиз механизмі әлі толық анықталмаған) гемолитикалық анемиямен көрініс беруі мүмкін.
Symptoms of hemolytic anemia are similar to the general signs of anemia. In addition, symptoms related to hemolysis may be present such as chills, jaundice, dark urine, and an enlarged spleen. The continuous release of free hemoglobin has been linked with the development of pulmonary hypertension (increased pressure over the pulmonary artery); this, in turn, leads to episodes of syncope (fainting), chest pain, and progressive breathlessness. Pulmonary hypertension eventually causes right ventricular heart failure, the symptoms of which are peripheral edema (fluid accumulation in the skin of the legs) and ascites (fluid accumulation in the abdominal cavity). Intrinsic effects may include problems with RBC proteins or oxidative stress handling, whereas external factors include immune attack and microvascular angiopathies (RBCs are mechanically damaged in circulation). Wilson's disease may infrequently present with hemolytic anemia without due to excessive inorganic copper in blood circulation, which destroys red blood cells (though the mechanism of hemolysis is still unclear).
Сыртқы себептер
Алынған гемолитикалық анемия иммундық механизмдерге, дәрі-дәрмектерге және басқа да түрлі себептерге байланысты туындауы мүмкін. Немесе аутоиммунды аурулардағы сияқты тұрақты факторларға байланысты, мысалы аутоиммунды гемолитикалық анемия (оның өзі жүйелі қызыл жегі, ревматоидты артрит, Ходжкин лимфомасы және созылмалы лимфоциттік лейкемия сияқты ауруларда жиі кездеседі). Бүйректің жоғары белсенділігіне (гиперспленизм) себеп болатын кез келген фактор, мысалы порталды гипертензия. Алынған гемолитикалық анемия күйіктерде және кейбір инфекциялардың (мысалы, безгек) салдарынан да кездеседі. Пароксизмалық түнгі гемоглобинурия (PNH), кейде Марчиафава-Микели синдромы деп аталады, – бұл сирек кездесетін, қабылданған, өмірге қауіп төндіретін қан ауруы, ол комплементтің әсерінен туындаған ішкі гемолитикалық анемиямен сипатталады. Қоршаған ортадағы қорғасын улануы иммундық емес гемолитикалық анемияға алып келеді. Сол сияқты, арсин немесе стибинмен улану да гемолитикалық анемияға себеп болады. Жүгірушілерде "аяқ соққысы гемолизі" салдарынан гемолитикалық анемия дамуы мүмкін, бұл аяқ соққанда аяқтағы қызыл қан жасушаларының бұзылуына байланысты. Протездік жүрек клапаны салдарынан 70% науқаста жеңіл гемолитикалық анемия, ал 3% науқаста ауыр гемолитикалық анемия кездеседі.
Acquired hemolytic anemia may be caused by immune mediated causes, drugs, and other miscellaneous causes. or permanent factors as in autoimmune diseases like autoimmune hemolytic anemia (itself more common in diseases such as systemic lupus erythematosus, rheumatoid arthritis, Hodgkin's lymphoma, and chronic lymphocytic leukemia). Any of the causes of hypersplenism (increased activity of the spleen), such as portal hypertension. Acquired hemolytic anemia is also encountered in burns and as a result of certain infections (e. g. malaria). Paroxysmal nocturnal hemoglobinuria (PNH), sometimes referred to as Marchiafava Micheli syndrome, is a rare, acquired, potentially life threatening disease of the blood characterized by complement induced intravascular hemolytic anemia. Lead poisoning resulting from the environment causes non immune hemolytic anemia. Similarly, poisoning by arsine or stibine also causes hemolytic anemia. Runners can develop hemolytic anemia due to "footstrike hemolysis", owing to the destruction of red blood cells in feet at foot impact. Low grade hemolytic anemia occurs in 70% of prosthetic heart valve recipients, and severe hemolytic anemia occurs in 3%.
Механизм
Гемолиттік анемияда гемолиздің екі басты механизмі болады: ішкі тамырлық және сыртқы тамырлық.
In hemolytic anemia, there are two principal mechanisms of hemolysis; intravascular and extravascular.
Интраваскулярлық гемолиз
Интраваскулярлық гемолиз – негізінен қан тамырларының ішінде жүретін гемолиз. Оның салдарынан қызыл қан жасушаларының ішкі құрамы жалпы қан айналымына таралып, гемоглобинемияға алып келіп, содан кейін гипербилирубинемия қаупін арттырады. Интраваскулярлық гемолиз қызыл қан жасушаларын аутоантителолардың шабуылға алуынан, комплемент жүйесін белсендіруден немесе бабезия сияқты паразиттердің зақымдауынан пайда болуы мүмкін.
Intravascular hemolysis describes hemolysis that happens mainly inside the vasculature. As a result, the contents of the red blood cell are released into the general circulation, leading to hemoglobinemia and increasing the risk of ensuing hyperbilirubinemia. Intravascular hemolysis may occur when red blood cells are targeted by autoantibodies, leading to complement fixation, or by damage by parasites such as Babesia.
Экстраваскулярлық гемолиз
Экстраваскулярлық гемолиз – бауыр, селезен, сүйек кемігі және лимфа түйіндерінде жүретін гемолиз. Әдетте, селезен жеңіл аномалиялы қызыл қан жасушаларын немесе IgG типті антиденелермен қапталғандарын жояды, ал ауыр аномалиялы қызыл қан жасушалары немесе IgM типті антиденелермен қапталғандары қан айналымында немесе бауырда жойылады. Селезен (ретикулоэндотелиялық жүйенің бөлігі) – ескі және зақымдалған қызыл қан жасушаларын қан айналымынан алып тастайтын негізгі орган. Яғни, қызыл қан жасушалары өмірлік циклының соңында жиналып, қалыпты жолмен жойылмай, темір құрамындағы молекулалардың қанға өтуіне мүмкіндік беретіндей ыдырайды. Егер жасуша фосфатидилсеринді сыртқа шығару арқылы ретикулоэндотелиялық фагоциттерге сигнал бере алмаса, онда ол бақылаусыз лизаға ұшырауы мүмкін. Интраваскулярлық гемолизге тән ерекшелік – қызыл қан жасушаларының құрамының қан ағынына шығарылуы. Бұл өнімдердің метаболизмі мен шығарылуы, көбінесе Фентон реакциясы арқылы зақым келтіруге қабілетті темірлі қосылыстар, осы жағдайдың маңызды бөлігі болып табылады. Мысалы, жою жолдары туралы бірнеше анықтамалық мәтіндер бар. Бос гемоглобин гаптоглобинмен байланыса алады және бұл кешен қан айналымынан шығарылады; сондықтан гаптоглобин деңгейінің төмендеуі гемолиттік анемия диагнозын растауы мүмкін. Балама ретінде, гемоглобин тотығуға ұшырап, альбуминмен немесе гемопексинмен байланысатын гема тобын босатады. Соңында гема билирубинге айналып, нәжіс және зәрмен шығарылады.
Extravascular hemolysis refers to hemolysis taking place in the liver, spleen, bone marrow, and lymph nodes. Typically, the spleen destroys mildly abnormal red blood cells or those coated with IgG type antibodies, while severely abnormal red blood cells or those coated with IgM type antibodies are destroyed in the circulation or in the liver. The spleen (part of the reticulo endothelial system) is the main organ that removes old and damaged RBCs from the circulation. That is, instead of being collected at the end of its useful life and disposed of normally, the RBC disintegrates in a manner allowing free iron containing molecules to reach the blood. If the cell is unable to signal to the reticuloendothelial phagocytes by externalizing phosphatidylserine, it is likely to lyse through uncontrolled means. The distinguishing feature of intravascular hemolysis is the release of RBC contents into the blood stream. The metabolism and elimination of these products, largely iron containing compounds capable of doing damage through Fenton reactions, is an important part of the condition. Several reference texts exist on the elimination pathways, for example. Free hemoglobin can bind to haptoglobin, and the complex is cleared from the circulation; thus, a decrease in haptoglobin can support a diagnosis of hemolytic anemia. Alternatively, hemoglobin may oxidize and release the heme group that is able to bind to either albumin or hemopexin. The heme is ultimately converted to bilirubin and removed in stool and urine.
Диагностика
Гемолиздік анемия диагнозы симптомдар жиынтығына сүйенеді және көбінесе анемияның болуы, жас қызыл қан жасушаларының (ретикулоциттердің) үлесінің артуы және бос гемоглобинге байланысты гаптоглобин деңгейінің төмендеуіне негізделген. Диагнозды нақтылау үшін перифериялық қан жағын және басқа да зертханалық тесттерді қарау қажет. Гемолиздік анемия симптомдарының ішінде барлық анемияларда кездесетін симптомдармен қатар гемолиздің ерекше салдары да болады. Барлық анемиялар шаршауға, демқұсықтыққа және ауыр жағдайда физикалық белсенділікке төзімділіктің төмендеуіне алып келуі мүмкін. Гемолизге тән белгілерге гемоглобиннің болуынан (гемоглобинурия) сарғаю және қараңғы түсті зәр кіруі жатады. Егер гемоглобинурия тек таңертең байқалса, онда түнгі пароксизмалық гемоглобинурия болуы мүмкін. Микроскоп астында перифериялық қан жағын қарау кезінде қызыл қан жасушаларының фрагменттері (шистоциттер), шар тәрізді қызыл қан жасушалары (сфероциттер) және/немесе кішкентай бөліктері жоқ қызыл қан жасушалары (тірілеу жасушалары) көрінуі мүмкін. Жаңадан түзілген қызыл қан жасушаларының (ретикулоциттердің) санының артуы анемияға қарсы сүйек миының жұмысының белгісі болуы мүмкін. Гемолиздік анемияны зерттеу үшін жиі қолданылатын зертханалық тесттерге қызыл қан жасушаларының ыдырау өнімдерін, билирубин мен лактат дегидрогеназаны анықтауға арналған қан тесттері, бос гемоглобинге байланысты белок – гаптоглобинге тест, сондай-ақ тікелей Кумбс сынағы (тікелей антиглобулин сынағы немесе DAT деп те аталады) кіреді, ол қызыл қан жасушаларына байланысты комплемент факторларын және/немесе антиденелерді бағалауға көмектеседі.
The diagnosis of hemolytic anemia can be suspected on the basis of a constellation of symptoms and is largely based on the presence of anemia, an increased proportion of immature red cells (reticulocytes) and a decrease in the level of haptoglobin, a protein that binds free hemoglobin. Examination of a peripheral blood smear and some other laboratory studies can contribute to the diagnosis. Symptoms of hemolytic anemia include those that can occur in all anemias as well as the specific consequences of hemolysis. All anemias can cause fatigue, shortness of breath, decreased ability to exercise when severe. Symptoms specifically related to hemolysis include jaundice and dark colored urine due to the presence of hemoglobin (hemoglobinuria). When restricted to the morning hemoglobinuria may suggest paroxysmal nocturnal haemoglobinuria. Direct examination of blood under a microscope in a peripheral blood smear may demonstrate red blood cell fragments called schistocytes, red blood cells that look like spheres (spherocytes), and/or red blood cells missing small pieces (bite cells). An increased number of newly made red blood cells (reticulocytes) may also be a sign of bone marrow compensation for anemia. Laboratory studies commonly used to investigate hemolytic anemia include blood tests for breakdown products of red blood cells, bilirubin and lactate dehydrogenase, a test for the free hemoglobin binding protein haptoglobin, and the direct Coombs test (also called direct antiglobulin test or DAT) to evaluate complement factors and/or antibodies binding to red blood cells:]]
Басқа жануарлар
Гемолитикалық анемия адамдармен қатар адам емес түрлерге де әсер етеді. Көптеген жануар түрлерінде бұл аурудың нақты себептерден туындайтыны анықталды. Көрінетін жағдайлардың бірі – бұл тұтқында ұсталатын қара мүйіз бұғыларында кездесетін гемолитикалық анемия, бір жағдайда бұл ауру белгілі бір орындағы тұтқындағы мүйіз бұғыларының 20% -ын қамтыды. Бұл ауру жабайы мүйіз бұғыларында да кездеседі. Иттер мен мысықтардың қан клеткаларының құрамы адамнан кейбір ерекшеліктерімен өзгешеленеді және олардың зақымдануға осалдығы өзгерген, әсіресе пияз жеуден туындайтын тотығу зақымдануына осалдығы жоғары. Сарымсақ пиязға қарағанда иттер үшін аз зиянды.
Hemolytic anemia affects nonhuman species as well as humans. It has been found, in a number of animal species, to result from specific triggers. Some notable cases include hemolytic anemia found in black rhinos kept in captivity, with the disease, in one instance, affecting 20% of captive rhinos at a specific facility. The disease is also found in wild rhinos. Dogs and cats differ slightly from humans in some details of their RBC composition and have altered susceptibility to damage, notably, increased susceptibility to oxidative damage from consumption of onion. Garlic is less toxic to dogs than onion.