Кіріспе

Citroën XM – алдыңғы қозғалтқышты, алдыңғы жетектегі, бес орындық, бес есікті хэтчбек, гидропневматикалық серіппесімен ерекшеленеді. 1989 жылдан 2000 жылға дейін Citroën компаниясы өндіріп, сатқан XM 11 жыл ішінде 333 405 данаға жетті. XM 1990 жылы «Еуропаның жыл көлігі» атағын иеленді.

Тарих

1989 жылдың 23 мамырында ұсынылған XM компанияның флагмандық седаны болды және Citroën CX моделін алмастырды. Ол Францияда дереу сатылымға түсті, ал 1989 жылдың қазан айынан бастап Ұлыбритания нарығында оң рульдік нұсқасы қолжетімді болды. CX Break және Familiale 1991 жылдың көктеміне дейін өндірісте сақталды, содан кейін XM Estate ұсынылды. XM өзінің CX және DS ізашарларының коммерциялық сәттілігіне жете алмады, олар автомобиль өнімділігінің деңгейін көтеріп, басқа өндірушілерге үлгі көрсеткен. 1990 жылдардың екінші жартысында сатылымдар күрт азайды, және Citroën 2000 жылы өндірісті тоқтатты. XM-нің жалпы сатылымы 11 жыл ішінде 333 405 данаға жетті, оның ішінде 31 035 данасы Heuliez компаниясы жасаған Breaks (универсал) болды.

Құрылыс жетістіктері

XM аспасын белсенді электрондық түрде басқару мүмкіндігін ұсынды; ішінара мырышталған кузов және 3.0 л V6 қозғалтқышының нұсқасы – 1970 жылдардың ортасында Maserati қозғалтқышымен жабдықталған SM өндірісі тоқтағаннан бері Citroën-дегі алғашқы V6. XM жақсартылған желдету және артқы орынға арналған кеңірек, аяқтарға арналған кеңірек орын және биіктік ұсынды. Атап айтқанда, артқы жолаушылар жақсы көріну үшін алдыңғы жолаушылардан жоғары отырды. Багаж бөлімі ашылғанда артқы орынның ыңғайлылығын арттыру үшін автомобильде қосымша ішкі артқы терезе болды – бұл мүмкіндік басқа ешкім қолданбады. XM Peugeot 605 моделімен бірдей еденге ие болды, және екі модель де бастапқы проблемалар мен нарықта қабылдану жағынан ұқсас болды.

Жарыс

XM Еуропа нарығының 14,2% құрайтын сегментте Mercedes Benz W124, Audi 100 және BMW 5 сериясы сияқты престижді көліктермен бәсекелесу үшін жасалған. Ол сондай-ақ Ford Scorpio және Opel Omega сияқты кең таралған брендтердің машиналарымен де бәсекелесті. Citroën компаниясының мәлімдемесіне сәйкес, бұл көлік «Citroën ұғымын алып, оны қабылдауға ыңғайлы етуге» тиіс болған. Көліктің бастапқы қабылдауы жағымды болды. Шығарылғаннан кейін шамамен алты ай өткен соң, XM 1990 жылғы «Еуропаның жыл автокөлігі» сыйлығын жеңіп алды (Mercedes Benz SL-ге қарағанда екі есе көп дауыс жинады) және шығарылғаннан кейін бір жыл ішінде тағы 14 маңызды наградаға ие болды. Өндірістің алғашқы толық жылында күніне 450 автомобиль немесе жылына 160 000 дана сату жоспарланған, бірақ бұл көрсеткіштерге қол жеткізілмеді. Сату көлемі түрлі себептерге байланысты бұл амбициялық деңгейге (тіпті оның танымал алдыңғы моделінен де жоғары) жетпеді. CX сияқты, XM-нің де BMW, Audi және Mercedes Benz сияқты бәсекелестерінің әлемдік дистрибуциясы болған жоқ. Сонымен қатар, ол әлемдік экономикалық дағдарыс басталғанға бір жыл бұрын нарыққа шығарылды, бұл автомобиль сатуға теріс әсер етті. Мысалы, Ұлыбританияда 1989 жылы 2,3 миллионнан астам жаңа автомобиль тіркелсе, 1991 жылы бұл көрсеткіш 1,6 миллионнан асты (екі жылдың ішінде 30% төмендеу). Жапонияда XM Mazda Eunos дилерлік желісі арқылы сатылды, бұл Жапонияның автомобиль нарығының импортқа жабық екенін көрсетуге бағытталған шара болды. Ол Citroën-нің дәстүрлі импорттаушысы Seibu Motor арқылы да ұсынылды, олар Eunos бренді 1996 жылы тоқтатылғаннан кейін де XM-ді өздері сата берді. Көлемді өндірушілердің (Ford, Opel және т.б.) шығарған премиум автомобильдер нарығы төмендеуге бет бұрды, өйткені тұтынушылар көбірек беделді брендтер ұсынатын көліктерді таңдады, нәтижесінде Ford 1998 жылы, ал Opel/Vauxhall 2003 жылы осы нарықтан шығып кетті. Тұтынушылар Citroën-нің басты артықшылығы болған жүрудің ыңғайлылығынан гөрі жылдамдық пен басқаруға көбірек мән берді. XM шығарылған кезде толық дамымағандықтан, сенімділік мәселелері туындады; көліктің конструкциясы тұрақсыз болды. XM-нің дизайны да әртүрлі пікірлерге бөлінді және дәстүрлі үш бөліктен тұратын седанды қалағандарды көндіре алмады. XM-нің бауырлас машинасы Peugeot 605 де жақсы сатылмады. Ең маңыздысы, XM өзінің алдыңғы моделі Citroën DS-тің күтулеріне сай келмеді, тіпті DS басқа талаптар мен стандарттардың болған ұлттық нарықтар дәуірінде шығарылған болатын, сол кезде инженерлік және дизайн саласында 1989 жылға қарағанда үлкен прогресс жасауға көбірек мүмкіндік болды. Экспорттық нарықтарда сату көлемі бастапқыда төмен болды, бұл XM-нің бағасымен байланысты болды. Ең арзан XM шығарылған кезде тиісті CX-тен шамамен 50% қымбат болды. Бастапқыда отандық нарықтағы сату көрсеткіштері жақсы болғанымен, алғашқы модельдік жылдардағы механикалық ақаулар белгілі болғаннан кейін олар да төмендеді. 1993 жылдың басында XM «күтілген нәтижені бермеген» көлік ретінде қарастырылды. Ұлыбританиядағы алғашқы сату көлемі жылына 3500 дананы құрады, бұл Citroën-нің ең нашар сатушысы болды. 2.0 литрлік бензиндік қозғалтқыштар ең бәсекеге қабілетсіз деп есептелді. Нәтижесінде, Citroën ассортиментін қайта құрылымдады, сондықтан барлық базалық модельдер Garret турбокомпрессорларымен жабдықталды. Бұл автомобильдерді Rover 820, Vauxhall Carlton және Ford Granada 2.0 GLX сияқты қымбат бәсекелестерден қуаттырақ етті.

Қайта сату құны

XM-нің қайта сату құны нашар болды, бұл жаңа автомобильдердің сатылымына кері әсер етті. 1990 жылы Квентин Уилсон XM-нің өмірінің соңына қарай CX-тен артық қалдық құны болатынын болжады, бірақ оның қайта сату құны орташа деңгейден әлдеқайда төмен болды, бұл автомобильге деген қызығушылықты одан әрі азайтты. 1990 жылдардың ортасына таман XM-нің имиджінің BMW 5 сериясы сияқты неміс автомобильдерінен кем тартымды екені анық болды. XM коммерциялық жағынан сәттілікке жете алмады деген пікірді Compucars пайдаланылған автомобильдер сайты және көптеген замандас баяндамалары қолдайды.

Бетті көтеру

1994 жылдың ортасында XM үлгісіне шағын өзгерістер енгізілді, оның ішінде жүргізушіге арналған қауіпсіздік жастығы (бір спицалы рульді тоқтату), белбеулерді кергіш құрылғылары, жаңаша безендірілген приборлар панелі және есіктердің жоғарғы жағы. Шасси қайта жасалды, бұл дөңгелеу, алға-артқа қозғалыс және төмен қарай иелуді азайтуға мүмкіндік берді, сондай-ақ Citroën Xantia үлгісіндегідей пассивті артқы дөңгелектерді басқару жүйесі енгізілді. Түрбоқозғалтқыштардың қуаты 4400 айналымда артты. Ұлыбританияда 1990 жылдардың соңында сұраныс күрт төмендеді.

Стилдеу

Bertone дизайны Марчелло Гандинидің Citroën BX концепциясының дамуы болды. Citroën дизайнының басшысы Арт Блейксли: «XM – өте ұзын, төмен орналасқан капот, кеңінен қолданылған шыны және белдеу сызығындағы көтерілу сияқты ерекше стильдік элементтері бар, заманауи және динамикалық пішін» деп сенді. Citroën-нің тағы бір дизайнері Дэниел Абрамсон былай түсіндірді: «Біз белдеу сызығын төмендету арқылы пішінге күштірек бейне бердік. Бұл – функционалды емес, көліктің аэродинамикасына ешқандай әсер етпейтін, таза «дизайндық мәлімдеме». Біз әр бұрыштан тартымды көрінетін машина жасағымыз келді». Абрамсон сондай-ақ, олар «өте агрессивті көрініс («Жақсы емес»), парниктік эффект құру үшін көп мөлшерде шыны және фактіге негізделген аэродинамикалық акцент (төмен соққы) сияқты үш негізгі аспектіні атап көрсетуге тырыстық» деді. 2013 жылы Car журналы XM-ді Bertone-нің ең маңызды жеті дизайнының бірі деп атады. Стандартты 5 есікті модельдер «Berline» деп аталды. XM сонымен қатар «Break» (универсал) нұсқасында да қол жетімді болды. Францияда Tissier DS және CX модельдерімен бастау алған дәстүрді жалғастырып, көптеген машиналарды жедел жәрдем және арнайы мақсаттағы көліктерге, соның ішінде екі артқы осьті ерекше түрлендірулерге айналдырды. Алғашқыда төменгі және жоғарғы деңгейдегі модельдер көрінісі жағынан көп айырмашылыққа ие болған жоқ. Басты айырмашылық дөңгелектердің дизайнында болды, ал ең қымбат модельдер түс жағынан сәйкес келетін артқы көріспе айналарды алды. Hydractive жүйесі автомобиль шығарылған кезде өте жаңашыл болды, бірақ алғашқы нұсқалары кейде сенімсіз болды. Көптеген мәселелер көліктің гидравликалық жүйесін басқаратын сезімтал электроникадан туындады, көбінесе төрт нүктелі жерге қосылу блоктарының нашар сапасынан – әрқайсысы алдыңғы крылоның ішкі жағында, біреуі артқы жағында және біреуі приборлық тақтаның астында орналасқан. Бұл блоктар коррозияға ұшырады (әсіресе қозғалтқыш бөліміндегілер), диагностикалау қиын болатын түрлі ақауларға себеп болды. Кейінірек шыққан модельдерде бұл блоктар шанақтың арнайы бұрандалы қосқыштарымен ауыстырылды, ал көптеген ескі машиналар да осыған ұқсас түрде жаңартылды. Hydractive жүйесі жұмыс істеген кезде, нәтижесі – тегіс «сияқты төсеніш» жүрісі бар, көптеген кіші, жеңіл спорттық машиналардан жақсы басқарылатын үлкен автомобиль болды. Жұмыс істемеген кезде, автомобиль өте қатал және секіргіш болатын, бірақ заманауи жоғары өнімділік спорттық седаннан нашар емес. Hydractive аспасы жолдың бұршақтарымен және жоғары жылдамдықпен жүрумен жақсы күрессе де, орташа жылдамдықпен жол биіктігінің кенеттен өзгеруі (мысалы, бүйірлік ойыстар немесе жылдамдық бәсеңдеткіштері) күтпеген қаталдыққа әкелуі мүмкін. Citroën ақырында бұл мәселені шешті және Xantia үшін (Hydractive жүйесі XM-мен ортақ болған) аспаның (орталық сфераның) реттегіш клапандарының жаңартылған дизайнын жасады, бұл оларды жол бетінен туындаған гидравликалық импульстерден қорғады және ескі типтегі клапандарды қажет болмаған кезде қатаң режимге итеруден алдын алды. Жаңартылған клапандар 1999 жылдың 8 наурызынан бастап Xantia өндірісіне орнатылды (және қосалқы бөлшек ретінде қол жетімді болды), бірақ XM-ге орнатылмады, өндіріс аяқталуға жақын болғандықтан. Бұл жаңа типтегі клапандарға қызығушылық XM иелерінің көптегендері оларды сәтті орнатуына және жүрістің тегістігі мен тұрақтылығының айқын жақсаруын сезінуіне әкелді. XM-нің кейбір өндіріс үлгілері Hydractive жүйесімен жабдықталмаған, бірақ Citroën BX-ке жақын «дәстүрлі» гидравликалық аспаға ие болды. Бұл төменгі деңгейдегі автомобильдер континенттік Еуропа нарықтары үшін жасалған.

DIRAVI басқару

Citroën жанкүйерлері бұрын SM және CX модельдерінде болған "DIRAVI" жүйесін қатты сағынды. Бұл опция тек француз және сол жақтан рульдік басқаруы бар экспорттық нарықтарда, сондай-ақ 3.0 V6 модельдерінде ғана қолжетімді болды. Жүйенің функционалдығы көліктен көлікке өзгеше болды, бірақ қарапайым тілмен айтқанда, ол рульді басқаруға әсер етеді. Төменгі жылдамдықтарда рульді орталыққа қайыру күші парковқа көмектеседі және қала ішінде жүргізуді жеңілдетеді, ал жоғары жылдамдықтарда руль ауырлайды, бұл тас жолдарда тік сызықта қозғалуға көмектеседі және жылдам рульдік қатынастарға тән "секіру" құбылысын азайтады. DIRAVI-нің тағы бір пайдалы мүмкіндігі – жүргізуші рульді босатып жібергенде, тіпті көлік тұрғанда да, рульдің орталық немесе бейтарап күйіне оралуы. Бұл, әсіресе, парковке тоқтағанда ыңғайлы, себебі жүргізуші жанатын құрылғыны өшіргенде дөңгелектерінің дұрыс орналасқандығына көз жеткізе алады; сондай-ақ, бұл функция жоғары жылдамдықтағы тас жол жүру кезінде де көмектеседі. Бастапқыда бұл сезім әлгіндей болғанымен, көптеген Citroën жүргізушілері DIRAVI-ге өте тез үйреніп, оның ерекше қабілеттерін DIRAVI жоқ машинада рульді босатып, ештеңе болмайтынын байқағанда ғана бағалайды. DIRAVI барлық автомобильдердің рульді ортаға қайыруын тұрақты етеді, бұл шиналардың жолға жабысуына, жолдың көлбеулігіне, шина қысымына, шинаның зақымдануына және т.б. жағдайларға тәуелді болмайды.

Электрлік жалғаулар

XM-нің сенімділігі қолданылған электрқосылыштардың сапасымен байланысты күмәндік тудырды. XM-нің жобалану кезінде бас компания қаржылық қиындыққа тап болғандықтан, компоненттерді арзанға алу қажеттігі туды. 1980-1984 жылдар аралығында компания 1,5 миллиард доллар зиянға ұшырады. Нашар қосылыстар көлікті тоқтатып, жөндеу үшін тәжірибелі механик күшті зерттеу жүргізуді қажет ететін. Бұл мәселе 2000 жылғы соңғы саралаулардың бірінде, Ричард Бремнердің "Соңғы сөз" атты мақаласында осы электрлік ақауларға ерекше назар аударды. Бремнер мәселені шешуге және нарық жағдайларының өзгеруіне байланысты XM-ге деген сұраныстың бұрынғыдай болмайтынына онша мән бермеді.

Фарондардың мәселесі

Компоненттермен қамтамасыз ететін Valeo компаниясы XM-нің шамдарын жобалаған, ал Eagle Premier модельдерінде де ұқсас дизайн қолданылған. Дизайнның мақсаты шамдардың өлшемдерін кішірейте түсіріп, олардың жарық беру мүмкіндігін арттыру болды. XM-нің жаңа "күрделі беткейлі" фаралары жақын жарық режимінде жеткілікті қуатты болмаса, алыс жарық режимінде толыққанды жұмыс істеді. Мұның себебі лампа мен сыртқы линза арасында орналасқан, уақыт өте сарғалатын пластикалық оптикалық элемент болуы мүмкін. XM бұл мәселеге тап болған жалғыз автомобиль емес; бірінші буын Ford Mondeo (көтерілген нұсқасына дейін) да осы проблемадан зардап шекті. 2-серия (1994 жылдың ортасынан бастап) сол жақ рульді XM модельдері пластикалық элементсіз жақсартылған фаралармен жабдықталды, бірақ Ұлыбританиядағы төмен сатылым көрсеткіштері олардың оң жақ рульді нұсқаларына орнатылмауына себеп болды. Үшінші тараптан жеткізілетін алдыңғы шамдарды жаңарту жиынтықтарында екі немесе үш дөңгелек оптикасы бар шамдар қолжетімді, бірақ бұл автомобильдің сыртқы түрін өзгертеді. 1-серия автомобильдерге 2-серия фараларын орнатуға болады.

АҚШ-қа импорт

XM АҚШ-қа CXA компаниясы арқылы импортталды, бұл компания АҚШ-тағы Citroën жанкүйерлері үшін бірнеше жүз CX25 GTi және Prestige модельді автомобильдерін импорттаған. Бұл машиналарды фараларының кішкентай жабын тақталары арқылы тануға болады, себебі CxAuto 1988–1993 жылғы Pontiac Grand Prix-тен сәл тар фараларды орнатқан. CxAuto 1991 жылғы Нью-Йорк автошоуында 1991 жылдың көктемінде XM-ді таныстырды және XM Pallas (2.0 инжекциялық қозғалтқышпен үйлесімді) және XM Vitesse (3.0 V6 қозғалтқышпен үйлесімді) модельдерін өзгертіп, сатуды бастады. 1993 жылы XM Exclusive модельдері ассортиментке қосылды. Өкінішке орай, XM, АҚШ стандартына сәйкес келтіруге кеткен шығындарға байланысты CX Prestige-ден 40 пайызға қымбатқа түсті, бағасы 50 000 доллардан асып кетті және тек бірнеше данасы сатылды. АҚШ-тың жаңа, қатаң экологиялық стандарттарының салдарынан 1997 жылы осы автомобильдердің импорты тоқтатылды. XM-нің қосалқы бөлшектері Еуропадан жеткізілуі тиіс.

Қытай өндірісі

Citroën XM, Citroën Xantia-мен бірге Гуандун провинциясының Хуйчжоу қаласында CKD түрінде құрастырылды. Бұл жоба 1996 және 1997 жылдары бар болғаны екі жылға созылды және өндірілген көліктердің саны өте аз болды. Көліктер Қытайға сол кездегі жоғары импорттық тарифтерден қашу үшін, Қытайда минимал өзгерістер енгізіліп, дерлік толықтай жиналған күйінде әкелінді. Екі модельге де бірдей атау берілді: Fengshen Xietuolong XM.