Кіріспе
Баллистикалық желатин – жануарлардың бұлшық еттеріндегі оқ жараларының әсерін модельдеуге арналған сынақ ортасы. Оны Мартин Факлер және жара баллистикасы саласындағы басқа мамандар жасап, жетілдірген. Ол адам бұлшық етіне баллистикалық тұрғыдан ұқсас шошқа бұлшық етімен сәйкес келу үшін калибрленген. Баллистикалық желатин әдетте суда ерітілген желатин ұнтағынан тұрады. Баллистикалық желатин адам және жануарлардың бұлшық ет тінінің тығыздығы мен тұтқырлығын жақыннан модельдейді және атыс қаруларының оқ-дәрілерінің соңғы тиімділігін сынау үшін стандартталған орта ретінде қолданылады. Баллистикалық желатин бұлшықеттердің немесе дене құрылымдарының, мысалы, тері мен сүйектердің созылу күшін модельдемейді, бірақ тінді жақсы жуықтап көрсетеді және көптеген баллистикалық сынақтарда ұқсас нәтижелер береді. Дегенмен, өте төмен жылдамдықты снарядтарды модельдеуде оның пайдалылығы шектеулі болуы мүмкін. Баллистикалық желатин нақты бұлшықет тінінің орнына қолданылуының себебі – желатиннің қасиеттерін мұқият бақылау мүмкіндігі, бұл соңғы баллистиканы дәйекті және сенімді түрде салыстыруға мүмкіндік береді.
Ballistic gelatin is a testing medium designed to simulate the effects of bullet wounds in animal muscle tissue. It was developed and improved by Martin Fackler and others in the field of wound ballistics. It is calibrated to match pig muscle, which is ballistically similar to human muscle tissue. Ballistic gelatin is traditionally a solution of gelatin powder in water. Ballistic gelatin closely simulates the density and viscosity of human and animal muscle tissue, and is used as a standardized medium for testing the terminal performance of firearms ammunition. While ballistic gelatin does not model the tensile strength of muscles or the structures of the body such as skin and bones, it works fairly well as an approximation of tissue and provides similar performance for most ballistics testing; however, its usefulness as a model for very low velocity projectiles can be limited. Ballistic gelatin is used rather than actual muscle tissue due to the ability to carefully control the properties of the gelatin, which allows consistent and reliable comparison of terminal ballistics.
Тарих
ФБР 1986 жылы Майамиде болған атыс оқиғасына жауап ретінде 1988 жылдың желтоқсанында өзінің жеке сынақ протоколын енгізді, ол АҚШ құқық қорғау органдары арасында жылдам танымал болды.
Желатин құрамасы
Ең көп қолданылатын формула – ФБР стиліндегі 10% баллистикалық желатин, ол 250 гүлдену дәрежелі А типті желатиннің бір бөлігін тоғыз бөлігі жылы суға (масса бойынша) ерітіп, суды араластырып, ұнтақ желатинді құю арқылы дайындалады. Ол тоңазытқышқа дейін суытылады. Ескі НАТО формуласы 20% ерітіндіні көрсетеді, бірақ оның дайындалуы қымбатқа түседі, себебі ол екі есе көп желатинді пайдаланады. Қай жағдайда болсын, Мартин Факлердің 1988 жылғы зерттемесінде суды артық қыздырмауға кеңес беріледі, өйткені бұл баллистикалық қасиеттерде маңызды өзгерістерге алып келуі мүмкін. Дегенмен, бұл нәтиже кейінгі зерттеулерде қайталанбаған сияқты.
Калибрлеу
Дұрыс нәтижелерді қамтамасыз ету үшін, пайдалануға тікелей кіріспес бұрын, желатин блогы стандартты .177 калибрлі болат BB-ді пневматикалық қарудан, оқ өлшегіш арқылы желатинге атып, калибрленеді және ену тереңдігі өлшенеді. Калибрлеу әдістері шамалы өзгеше болғанымен, Америка Құрама Штаттарының Иммиграция және натурализация қызметінің Ұлттық қару-жарақ бөлімі қолданатын калибрлеу әдісі едәуір типік. Ол белгілі бір жылдамдық пен BB енуінің арасында болуын қажет етеді. "Bullet Penetration" кітабындағы баллистикалық сарапшы Дункан Макферсон баллистикалық желатинді түзетуге болатын әдісті сипаттайды, бұл екі бағытта да бірнеше сантиметрге (екі дюймға дейін) қателік тудыруы мүмкін BB енуіне әкеледі. Макферсоннің 5-суреті, "BB ену тереңдігіне жылдамдық өзгерісін түзету", өлшенген BB жылдамдығы 180 м/с-тен ±10 м/с-қа дейін болған кезде BB ену тереңдігіне түзетулер енгізу үшін қолданылуы мүмкін. Бұл әдіс рұқсат етілген толеранстық шегіндегі қателерді түзетуге және әртүрлі сынақтардың нәтижелерін нормализациялауға да қолданылуы мүмкін, себебі калибрлеу BB-нің ену тереңдігін дәл жазу стандартты тәжірибе болып табылады.
In his book Bullet Penetration, ballistics expert Duncan MacPherson describes a method that can be used to compensate for ballistic gelatin that gives a BB penetration that is off by several centimeters (up to two inches) in either direction. MacPherson's Figure 5 2, Velocity Variation Correction to Measured BB Penetration Depth, can be used to make corrections to BB penetration depth when measured BB velocity is within ±10 m/s of 180 m/s. This method can also be used to compensate for error within the allowed tolerance, and normalize results of different tests, as it is standard practice to record the exact depth of the calibration BB's penetration.
Синтетикалық балама
Табиғи желатиннен жасалған баллистикалық гельдер әдетте ашық сары-қоңыр түсте болады және көбінесе қайта пайдаланылмайды. Көбірек тұратын синтетикалық аналогтар табиғи желатиннің баллистикалық қасиеттерін имитациялау үшін жасалған, бастапқыда түссіз және мөлдір болады. Кейбір синтетикалық гельдерді қайта пайдалануға болады, себебі оларды балқытып, баллистикалық қасиеттерін өзгертусіз қайта қалыпқа келтіруге болады.
Қолданылуы
Баллистикалық желатин бұлшықет тінінің қасиеттерін жақсы имитациялайтындықтан, қуыс ұшты және жұмсақ ұшты оқтар сияқты әртүрлі кеңейтілмелі оқ-дәрілердің соңғы тиімділігін салыстыру үшін (нағыз шошқа денелерінен гөрі) артықшылықты орта болып табылады. Бұл оқтар тіндердің немесе желатиннің гидравликалық қысымын пайдаланып, диаметрі бойынша кеңейеді, ену тереңдігін шектейді және олардың траекториясындағы тіндерге нансыз зиянды арттырады. Гаага конвенциясы соғыста мұндай оқ-дәрілерді қолдануды шектесе де, полиция және азаматтар оларды қорғаныс қаруларында, сондай-ақ полиция снайперлері мен кешірілгендерді құтқару тобында жиі қолданады, себебі бұл жағдайда нысананы жылдам қанағаттандыру және жанама зиянды азайту үшін теріс ену қаупін азайту қажет. Аң аулауға арналған оқтарды да баллистикалық желатинде сынау кең таралған. Мысалы, дала иті сияқты ұсақ зиянкестерді аулауға арналған оқ, нысанадан шығар алдында тиімді болу үшін өте жылдам кеңеюі керек және патрондағы жеңіл оқтарды пайдалануға байланысты жоғары жылдамдықпен жұмыс істеуі керек. Дала иті үшін қолданылатын осындай жылдам кеңейтілген оқ, аққұйрықты бұғы сияқты орташа өлшемді жануарларға қолданғанда, гуманистік емес деп есептеледі, себебі маңызды органдарға жету үшін терең ену және жылдам өлтіруді қамтамасыз ету қажет. "MythBusters" телешоуындағы команда кейде мифтерді жоққа шығару үшін баллистикалық гельді қолданды, бірақ бұл міндетті түрде оқтарды қамтымайды, соның ішінде жарылатын имплантаттар, қауіпті карта тастау және төбе желдеткішімен бас кесу сияқты мифтерді жоққа шығарды. Олар кейде нағыз сүйектерді (адам немесе шошқа сүйектері) немесе синтетикалық сүйектерді гельге орналастырып, сүйек сынуын имитациялады. АҚШ-тың "Forged in Fire" телешоуы да баллистикалық желатинді пайдаланатыны белгілі, көбінесе толыққанды адам денесі мен басын жасап, олардың ішіне имитациялық сүйектер, қан, мүшелер мен ішектер орналастырылады. Әртүрлі пышақты қарулар кейін осы денеде сыналып, қарудың нағыз адам денесіне тигізетін зиянды имитациялау және тіркеу үшін қолданылады.