Кіріспе

Каннабиноидты қосылыстарға жататын рецепторлар тобы. Каннабиноидты рецепторлар денеде кеңінен орналасқан және омыртқалы жануарлардың эндоканнабиноид жүйесінің құрамына кіреді – бұл G протеинімен байланысқан рецепторлар супер семьясының жасуша мембранасындағы рецепторлар класы. G протеинімен байланысқан рецепторларға тәндей, каннабиноидты рецепторлар жеті трансмембраналық доменнен тұрады және мидың кейбір бөліктерінде де кездеседі. CB1 және CB2 рецепторларының ақуыздық тізбектері шамамен 44% ұқсас. Эндоканнабиноидтардың биосинтезіне/инактивациясына қатысатын ферменттер және жалпы эндоканнабиноидтық сигнализация (CB1/2 типті рецепторлардан өзгеше нысаналарды қамтитын) жануарлар әлемінде кездеседі.

Ашылу

Мидағы каннабиноид рецепторларының бар екендігі 1980 жылдары in vitro зерттеулері арқылы анықталды, бұл рецептор каннабиноид рецепторының 1-түрі немесе CB1 деп аталды. Адам миындағы G-белокпен байланысқан каннабиноид рецепторын кодтайтын ДНҚ тізбегі 1990 жылы анықталып, клондалды. Бұл жаңалықтар 1993 жылы екінші ми каннабиноид рецепторының табылуына әкелді, ол каннабиноид рецепторының 2-түрі немесе CB2 деп аталды. Содан кейін басқа майлы қышқыл нейротрансмиттерлері анықталды, олар эндогендік каннабиноидтар сияқты әрекет етеді және мидағы CB1 рецепторларын және перифериядағы CB2 рецепторларын стимуляциялау үшін төменнен жоғарыға дейін тиімділікке ие. Олар кератиноциттерде де функция атқарады. Сондай-ақ олар шеткі жүйке ұштарында да кездеседі. Бұл рецепторлар антиноцицепция, яғни ауырсынды жеңілдетуде маңызды рөл атқарады. Мида олар негізінен микроглия жасушалары арқылы экспрессияланады, олардың рөлі әлі толыққанды түсініксіз. Эндоканнабиноидтар немесе синтетикалық агонисттердің CB2 рецепторы арқылы қамтамасыз етілетін әсерлерінің жасушалық нысандары және орындаушылары иммундық және иммундық жүйеден алынған жасушалар (мысалы, лейкоциттер, Т және В лимфоциттерінің әртүрлі популяциялары, моноциттер/макрофагтар, дендриттік жасушалар, маст жасушалары, микроглия, бауырдағы Купфер жасушалары, астроциттер және т.б.) болып табылады. Басқа да ықтимал жасушалық нысаналардың саны артып келеді, қазір эндотелиялық және тегіс бұлшық жасушалары, әртүрлі текті фибробластар, кардиомиоциттер және перифериялық немесе орталық жүйке жүйесінің белгілі бір нейрондық элементтері де олардың қатарына қосылды (2011).

Сигнал беру

Каннабиноид рецепторлары организмде табиғи жолмен түзілетін каннабиноидтар (эндоканнабиноидтар) немесе организмге каннабис немесе оған ұқсас синтетикалық заттар түрінде енгізілген каннабиноидтармен белсендіріледі. Дегенмен, каннабиноид рецепторларына байланысатын агонисттерде терапиялық тұрғыдан қанағаттандырмас психотроптық әсерлер мен клиникалық тұрғыдан қажетті әсерлердің аражігін ажырату туралы ешқандай хабарлама жоқ. ТГК, сондай-ақ қазірге дейін анықталған каннабиноид рецепторларына байланысатын екі негізгі эндогендік зат – анандамид және 2-арахидонилглицерол (2 АГ) – өз әсерлерінің көп бөлігін CB1 және CB2 каннабиноид рецепторларына байланысу арқылы жүзеге асырады. CB1 рецепторлары арқылы жүзеге асырылатын әсерлер, көбінесе орталық нерв жүйесінде, жан-жақты зерттелген, ал CB2 рецепторлары арқылы жүзеге асырылатын әсерлер осы деңгейде толық анықталмаған. Жұқтырылған кездегі каннабисқа ұшырау (ЖКК) ұрықтың эндогендік каннабиноидты сигналдау жүйесін бұзады екені көрсетілген. Бұл бұзылу нейродамуға тікелей әсер етпейді және өмір бойына танымдық, мінез-құлықтық немесе функционалдық бұзылыстарға себеп болмайды, бірақ ол ұрпақты танымдық бұзылыстарға және перинатальді факторлардан туындаған эмоционалдық өзгерістерге бейімдеуі мүмкін. Сонымен қатар, ЖКК ұрықтың даму кезеңінде ми тізбектерінің құрылымын өзгерте алады және нейрофизиологиялық бұзылыстарға және мінез-құлықтық бұзылыстарға әкелуі мүмкін нейродаму бағдарламаларына маңызды молекулалық өзгерістер енгізуі мүмкін.

Каннабиноидты емдеу

Синтетикалық тетрагидроканнабинол (ТГК) халықаралық бейімделген атауы (INN) дронабинол немесе Marinol саудалық атауымен, негізінен СПИД-пен ауыратын адамдарға, сондай-ақ химиотерапиядан өтетін адамдардағы емдеуге бағынбаған құсу мен лоқсығуды емдеу, құсуды басу және тәбетті арттыру үшін тағайындалады. Медициналық салада оның пайдалы қасиеттері кеңінен танылғандықтан синтетикалық ТГК қолдану жиілеуде. ТГК сонымен қатар 2010 жылы Ұлыбританияда көп склерозбен ауыратын адамдардағы невропатиялық ауырсынуды, спастикалық салдануды, шапқақ қуықтың жоғары белсенділігін және басқа да симптомдарды жеңілдету үшін ауызға шашыратылатын препарат ретінде бекітілген каннабистің набиксимол атты белгілі бір экстрактының белсенді компоненті болып табылады.