Кіріспе

Бруклиндегі бұрынғы арал, Нью-Йорк

Бәрен аралы – Нью-Йорк қаласындағы Бруклиннің оңтүстік-шығыс жағалауындағы жарты аралы және бұрынғы арал. Ямайка шығанағында орналасқан, географиялық тұрғыдан Лонг-Айлендтің оңтүстік жағалауындағы Сыртқы тосқауыл аралдар тобының бір бөлігі болды. 17 ғасырда голланд қоныс аударушылары келгенге дейін, бұл аралды Ленапе тайпасы мекендеген. Атауы голланд тіліндегі "Айғырлар аралы" деген мағынаны білдіретін "Beeren Eylandt" сөзінің өзгеруінен пайда болған. 19 ғасырға дейін Бәрен аралында халық тым сирек болды, себебі ол қаланың қалған бөлігінен оқшау жатқан. 1850 жылдардан бастап арал балық өңдеу және басқа да өнеркәсіптік кәсіпорындармен дамып, 1500-ге жуық тұрғыннан тұратын көп ұлтты қауымдастыққа айналды. 19 ғасырдың ортасынан 1934 жылға дейін аралда қаланың өлген жылқыларын өңдеп, түрлі өнеркәсіптік өнімдерге айналдыратын зауыттар жұмыс істеді. Осы қызметтің нәтижесінде, аралдың батыс жағалауындағы су айдыны "Өлі жылқы шығанағы" деп аталды. 1890 жылдан 1921 жылға дейін аралда жұмыс істеген қоқыс өртегіш станциясы, жағымсыз иісіне байланысты көптеген шағымдарға себеп болды. Бәрен аралының қауымдастығы соңғы жылдары Оңтүстік жазықтар деп танылды. 1920 жылдарға қарай өнеркәсіптік белсенділік азайды, ал аралды Бруклиннің қалған бөлігімен біріктіру үшін толқыма пайдаланылды. Тұрғындардың көп бөлігі 1920 жылдардың соңында Флойд Беннет алаңының құрылысы үшін көшірілді, бірақ кейбіреулеріне 1942 жылға дейін қалуға рұқсат берілді, ол кезде әуежай АҚШ Әскери-теңіз күштерінің соғыс кезеңіндегі базасы ретінде кеңейтілді. Бұрынғы аралдың өнеркәсіптік қолданылуынан ешқандай із қалмаған. 1972 жылдан бері Флойд Беннет Филд Ұлттық саябақтар қызметі басқаратын Gateway ұлттық демалыс аймағының бір бөлігі болып табылады.

География және экология

Баррен аралы бастапқыда Ямайка шығанағының сағасындағы сағаның бөлігі болды және Баррен аралының солтүстігінде орналасқан үлкен Лонг-Айленд үшін кедергі аралы ретінде қызмет етті. Шығанақ Висконсин мұз басуының соңында пайда болды. Мұздықтың шеті Лонг-Айлендтің ортасынан өтіп, арал бойындағы төбелер қатарын құрады. Еріген мұздың суы Атлант мұхитына құятын, кейін Ямайка шығанағы болған төмен жатқан дельтаға қарай ақты. Аралдың оңтүстігіндегі Рокавей бұғазы шығанақты мұхитпен байланыстырды. 17 ғасырдың соңында Баррен аралында тұзды шалғынды алқаптар, биік жазықтар мен самырсын ормандары болды. Алғашқы қоныс аударушылардың малдарына тұз, қамыс және шөп азық ретінде пайдаланылды. 19 ғасырда судың ағыны мен дауылдар Баррен аралының географиясын едәуір өзгертті. Бастапқыда ол Лонг-Айлендтің оңтүстік жағалауындағы кедергі аралдар тізбегінің сыртқы кедергісінің бөлігі болды. Баррен аралы, Рокавейлер, Пеликан жағажайы және Плумб жағажайы Ямайка шығанағын қорғайтын жеке кедергі аралдары болды. 1818 жылғы Лонг-Айлендтің зерттеуінде Баррен аралы құм төбелер мен сиреген ағаштармен сипатталды. 1839 жылға қарай Баррен аралы, Плумб жағажайы және Пеликан жағажайы Плумб жағажайы бұғазы арқылы батысқа қарай Кони аралынан бөлінген бір аралға айналды. Ғасырдың соңына қарай Герритсен бұғазы пайда болып, Баррен аралын Плумб және Пеликан жағажайларынан бөліп тастады. Жақын орналасқан Рокавей жағажайы аралы да Баррен аралының географиясына үлкен әсер етті. Бастапқыда Рокавей Барреннің шығысында орналасқан, екі аралдың оңтүстік ұштары бір-бірімен сәйкес келді. Бұл Баррен аралының экологиялық жағдайына өзгерістер енгізді, себебі 20 ғасырдың басында оның жағалауларында құм төбелер, ал ішкі жағында тұзды батпақтар болды. Рокавей жағажайының кеңеюі нәтижесінде Баррен аралы енді кедергі арал емес, оның жағасы суға кетті. 1920 жылдардың соңына қарай Баррен аралының шығыс жағындағы өнеркәсіптік даму сол аймалды өзгертіп, аз ғана құм төбелерді қалдырды. Аралдың батыс жағында құм төбелер, орман және ылғалды жерлер көбінесе қол тигізбеген күйде қалды. Оңтүстік жағалауда аралдың ортасына дейін созылатын сулы арна болды, онда тұзды батпақтар көбінесе сақталған. Батпақтар солтүстік жағынан адам жасаған Милл бассейнімен шектесетін. Сулы арналар аралдың батпақтары арқылы да созылды, бірақ олардың бірі 1925 жылы Флатбуш даңғылының салынуымен екіге бөлінді. Сонымен қатар, солтүстік және батыс жағалауларындағы сулар қатты ластанған. Бұрынғы аралдың барлық ауданы, 1920 жылдары жарты аралына айналдырылды. Онда Флойд Беннет әуежайы орналасқан, ол өз кезегінде Gateway Ұлттық демалыс аймағының бөлігі болып табылады.

Атауы

Батыр арал аймағы бастапқыда Канарси тайпасының отаны болды, Ленапе үндістерінің бір тобы. Олар оған жақын аралдар архипелагын "Экуандито", "Экуэндито" немесе "Экуиндито" деп атаған, бұл атаудың мағынасы – "Бұзылған жерлер". Осы ат одан әрі аймақтағы кішірек аралдарға да, мысалы, Милл аралына да қолданылды. Баррен аралының өмір сүруі бойына ағылшын тілінде "Брокен Лэндс" деп те аталып келді, сондай-ақ "Берн аралы", "Барн аралы" және "Айғыр аралы" деген аттар да болды. "Баррен аралы" атауы голландтық "Beeren Eylandt" сөзінің бұрмалануы.

Канарси басшылары 1684 жылға дейін голланд шаруаларымен 22 жер келісіміне қол қойды, осы арқылы олардың тарихи жерлерінің көп бөлігі, соның ішінде Баррен аралы да голландтарға өтті. Баррен аралына оңай жете алу себебінен, ол кедергі аралдарының біріншілерінен болды. Төмен су кезінде Бруклин құрлығындағы адамдар таяз судан өте алатын, ал жоғары су кезінде кішкентай қайықтар солтүстік жағалауға, ал үлкен кемелер оңтүстік жағалауға тоқтауға мүмкіндік алатын. Баррен аралы, сондай-ақ жақын орналасқан Милл аралы мен Берген аралы Флатлендс қаласының құрамына кірді. 1670 жылдарға қарай үш аралды да Елберт Элбертсе есімді шаруа жалға алды. 1679 жылғы жазбалар Элбертсе басқа шаруалар оның жерінде жылқыларын жаю үшін Баррен аралына баратынына шағымданғанын көрсетеді. Уильям Мур 1740 жылдары аралдан құм қазып ала бастады. Мур 1762 жылы аралды "бос және иесіз" деп сипаттады, және ол сол ғасырдың соңына дейін осылай қалды, көбінесе мал жаюға пайдаланылды. XIX ғасырдың бірінші жартысында да аралда аз адам тұрды. Шамамен 1800 жылы Николас Дули есімді адам Батыр аралының шығыс жағында балықшылар мен аңшылар үшін қонақ үй мен ойын-сауық орынын ашты; үйдің меншігі кейін Джонсон отбасына өтті. 1860 жылға дейін аралда Скидмор және Черри отбасылары үшін тағы екі үй салынды. Сол кездегі карталарда Батыр аралында адамдар салған басқа да құрылыстар көрсетілмеген. Ұлттық саябақтар қызметінің мәліметінше, қарақшы Чарльз Гиббс шамамен 1830 жылы аралға мексикалық күмісті көмген. Бруклин Daily Eagle газетінің нұсқаулығында қазынаның бір бөлігі 1842 жылы табылғаны, ал қалған бөлігі ешқашан табылмай қалғаны айтылған.

Балық майы мен тыңайтқыш зауыттары

Табиғи түрде терең Рокавей шығанағы және Баррен аралының дамыған қаланың қалған бөлігінен шалқақтауы, аралды өнеркәсіптік пайдалануға қолайлы етті. Аралдағы оқшауланған елді мекен 19 ғасырдың соңында қалыптасты. 1859 жылдан 1934 жылға дейін Баррен аралында шамамен 26 өнеркәсіптік кәсіпорын құрылды, олардың көпшілігі шығыс және оңтүстік жағалауларда орналасқан. Баррен аралына өнеркәсіптік секторларды тартудың себебі, дәл осы аралдың шалқақтауы болды: қаланың қалған бөлігіне тікелей құрлық жолдары болған жоқ. Қалдықтарды басқару Баррен аралы үшін өте қолайлы сала болып табылды және оның басты өнеркәсібіне айналды. Аралдағы алғашқы өнеркәсіптік пайдалану балық өңдеу және мал өнімдерін қайта өңдейтін тыңайтқыш зауыттары болды. Сонымен қатар, тыңайтқыш, түймелер және алтын мен қантты тазартуға арналған материалдар да өндірілді. Зауыттар шаңырағында жылына шамамен 20 000 жылқының денесі өңделді, нәтижесінде аралдың батыс жағалауындағы әлі де бар су нысаны "Өлі жылқы шығанағы" деп аталды, себебі аралдағы қалдықтарды өңдеушілер өңделген қалдықтарды сол шығанаққа төгіп тастады. 1850 жылдардың соңында аралда екі зауыт салынды. Шығыс жағалаудағы зауытты Леффертс Р. Корнелл басқарды және жануарлардың денелерін өңдеді; 1859 жылы өртенгеннен кейін Корнелл өзінің зауытын Флатбушқа көшірді. Батыстағы екінші дене өңдеу зауытын Уильям Б. Рейнольдс басқарды және ол 1860 жылдары жұмысын тоқтатты. Бұл тыңайтқыш зауыттары Баррен аралындағы алғашқы ғимараттар болды, олар үшін Флатлендс қаласы мүлік салығын енгізді. 1861 жылы аралдың бір бөлігі Фрэнсис Свифтқа тиесілі болды. 1868 жылға дейін жаңа зауыттар салынбады, сонда Смит & Co. балық өңдеу зауытын ашты. Штайнфилд және компания 1869 жылдан 1873 жылға дейін зауытты жұмыс істетті, бірақ оның мақсаты белгісіз. Симпсон есімді адам 1870 жылы Баррен аралында зауыт ашты, ол екі жылдан кейін жабылды. Свифт пен Э. П. Уайт 1872 жылы өз тыңайтқыш зауытын құрды, ол 1930 жылға дейін жұмыс істеді. Қазіргі Флэтбуш даңғылының орналасқан жерінде орналасқан Продуктс Мэнуфактуринг Компаниге тиесілі зауыт әлемдегі ең ірі дене өңдеу зауыты болды деп хабарланды. 1870 жылдары аралда тағы сегіз зауыт ашылды, олардың екеуі ғана қысқа мерзімге жұмыс істеді. Баррен аралының зауыттары, жер көшкініне, өртке немесе толқындарға бейім болғандықтан, көбінесе қысқа ғана уақытқа созылды. Уайттың зауыты 1878 жылы өртеніп, жақын арада қайта жаңартылды. 1883 жылға қарай аралдағы мұнай зауыттары 350 адамды жұмысқа алды және жиынтығында 10 бу кемесін пайдаланды. Баррен аралындағы қалдықтарды өңдеу зауыттары аралдың оңтүстік-шығыс жағалауында орналасқан шағын, бірақ дамыған қауымды қолдады. 1870 жылы Флатлендс қаласында жүргізілген халық санауында 24 адам, барлығы Еуропадан көшіп келген еркектер, бір үйде тұрғаны және Баррен аралындағы мұнай зауытында жұмыс істегені анықталды. 1880 жылы жүргізілген келесі халық санауында толыққанды еркектерден тұратын алты шаңырау және 17 отбасы тіркелді, сондай-ақ аралда 309 адам тұрғаны анықталды. Сол жылы аралда үш балық майы және төрт тыңайтқыш зауыты бар екені тіркелді. Баррен аралының дамуы халық санының өсуімен бірге жүрді: 1878 жылы аралдың оңтүстік және шығыс жағалауларында 1852 жылғы картада көрсетілген бір қонақ үйге қарағанда алты үлкен құрылым болды. 1884 жылға қарай аралда бес жүз адам жұмыс істеді. Кейін Нью-Йорк губернаторы Дэвид Б. Хилл төрт компанияны "қоғамдық зиянды" деп жариялап, олардың зауыттарын аптасына екі рет тексеріп, компаниялардың денсаулық сақтау ережелерін сақтауын қамтамасыз етті.

Қоқысты өңдеу

1890 жылдардың соңында Лонг-Айленд маңындағы менхаден балықтарының саны күрт азайды, бұл 1893 жылғы экономикалық дағдарыспен қосылып, балық майы зауыттарының жабылуына әкелді. Мүрделерді тастау жалғасты: 1896 жылдың тамызында бес күн ішінде 1256 жылқы мүрдесі өңделген. Рикерс аралында қалдықтарды көму әрекеттері сәтсіз аяқталды. Қаланың қонақүйлерінен қоқыс жинаған компания қоқыс өртетін зауытты іске қосты. 1897 жылы аралда екі қоқыс зауыты және төрт мал өңдеу зауыты болды. Баррен аралы тез арада Бруклин, Манхэттен және Бронкс қалаларынан келген қоқыс пен жануар мүрделерін қабылдайтын қоқыс полигоны ретінде танымал болды. Нью-Йорк қаласының басқа екі ауданы – Куинс және Стейтен-Айлендтің де өз қоқыс тастау орындары болды. Санитарлық пайдалану компаниясы шыны бөтелкелер мен өңдеуге келмейтін басқа да заттарды Баррен аралының солтүстік жағалауында тастады. Зергерлік бұйымдар сияқты кейбір құнды қоқыстар Баррен аралына түсіп қалды. 1899 жылы штат және қала заң шығарушылары иіскеуді азайту мақсатында заң қабылдады, бірақ губернатор мен мэр қарсы болғандықтан бұл заңдар ілгерілемеді. Жағалау бойындағы тұрақсыз жер 1890 жылдан 1907 жылға дейін аралдағы зауыттарға зиян келтірген көптеген көшкінге себеп болды. 1900 жылдары аралға күніне жеті-сегіз қоқыс баржасы келіп, барлығы қоқыс жеткізді. Күнделікті аралға өлген жылқылар, мысықтар, сиырлар және басқа да жануарлар бар қайық келді. Жылқы өңдеу зауытындағы жұмысшылар қоқыс өртетін зауыттағылардан көбірек жалақы алды. 1900 жылғы халық санауы бойынша Баррен аралында 103 үй шаруасында 520 тұрғын болды, ал ер адамдардан тұратын үлкен "үй шаруашылықтары" тарап кетті. Осы кезде төрт негізгі жер иесі болды: Санитарлық пайдалану компаниясы, Бруклиннің Рим-католик дінбасылығы, Бруклин қалалық әкімдігі және Өнімдер өндіру компаниясы. Баррен аралы онда жұмыс істейтін жұмысшылардың отбасылары үшін тұрғын үй ретінде қызмет етті, ал 1910 жылдарығы ең жоғары деңгейінде шамамен 1500 адам тұрды. Бұл тұрғындардың көпшілігі афроамерикалық жұмысшылар немесе Италия, Ирландия немесе Польшадан келген иммигранттар болды, себебі америкалықтардың азағы ғана қоқыспен байланысты салаларда жұмыс істеуге дайын болды. Аралда су құбыры, кәріз жүйесі немесе Нью-Йорк қаласының өрт сөндіру бөлімшелері болған жоқ. 1897 жылғы "Бруклин Дейли Игл" газетінде жарияланған мақалада мектеп ғимараттарының маңындағы және аралдың басты көшесіндегі ағынды сулар, сондай-ақ аралдың әр жеріне шашылып жатқан қоқыс үйінділері туралы айтылды және "адамның аралда қалай жұмыс істейтіні жұмбақ" екені атап өтілді. 1910 жылдары иіс нашарлаған сайын қала әкімдігіне шағымдар көбейді, ал Роккавейлер және Флатлендтер сияқты көршілес аудандардағы жылжымайтын мүлік әзірлеушілері қала әкімдігін іс-қимылға шақырды. Жақын жердегі аудандардың тұрғындары ауруларын иіскеуге байланыстыра жазды. 1916 жылы Нью-Йорк қаласының мэрі Джон Пуррой Митчелл Баррен аралы полигонының орнын ауыстыру үшін Стейтен-Айлендте жаңа қоқыс полигоны салынатынын жариялады. Стейтен-Айленд тұрғындарының наразылығына байланысты қоқыс тастайтын жер бірнеше рет өзгертілді. Қалалық билік ақырында Фреш-Киллсте қоқыс тастайтын жер салуды шешті, бұл Баррен аралының көптеген тұрғындарынан алыс, Стейтен-Айлендтегі оқшау жазық болды. Ол Стейтен-Айленд тұрғындарынан түскен бірнеше бұйрықтар мен ресми шағымдарды жоққа шығарды, олар ауданда ешқандай қоқыс полигоны болғысын келмейді. Демократиялық партия саясаткерлері қарсылас Республика партиясының мүшесі Митчелді жемқорлыққа айыптады. Қала әкіміне үміткер Джон Хайлан егер ол келесі жылғы сайлауда сайланса, Стейтен-Айлендтегі қоқыс полигонын басқа жерге көшіретінін айтты. Хайлан ақырында Митчелге қарсы сайлауда жеңіске жетті және Фреш Киллс полигонының лицензиясын қайтарып алумен қорқытты. Хайлан Баррен аралындағы қоқыс тастау операцияларын қалпына келтірді, оның қайта басталуы туралы қауесеттерді жоққа шығарды. Саяси наразылықтан кейін қалалық билік қаладағы қоқысты жою үшін Санитарлық пайдалану компаниясына күніне 1000 АҚШ долларын төлей бастады. Қалалық билік 1919 жылы қоқысты теңізге тастай бастады, ал Санитарлық пайдалану компаниясы екі жылдан кейін зауытын жапты. Сонымен қатар, автомобильдердің пайда болуы Нью-Йоркте жылқымен жүретін көліктерді азайтты және Баррен аралында жылқы мүрделерінің өңделуі азайды. 1918 жылы аралда жыл сайын 600 жылқы мүрдесі өңделді, бұрын ол 12 күн ішінде осы көлемде өңделген. Томас Ф. Уайт компаниясы шамамен 1921 жылы E. P. White тыңайтқыш зауытын жапты және сол кезде Санитарлық пайдалану компаниясының зауытын бұзуды бастады. Соңғы жылқы өңдеу зауыты 1921 жылы жабылды. Баррен аралындағы соңғы қоқыс өңдеу зауыты, Өнімдер өндіру компаниясы, 1933 жылы қалалық меншікке берілді және екі жылдан кейін жұмысын тоқтатты.

Теңіз портының жоспарлары және қоғамдастықтың құлдырауы

1910 жылы құрылысшылар теңіз портын дамыту мақсатында Ямайка шығанағындағы порттарды қазуды бастады. 1918 жылы қала бірнеше пирс салуға рұқсат берді, бірақ олардың тек біреуі ғана салынды. Бұл пирс, басқа жоспарланған пирстерге толтыру материалын жеткізу үшін салынған, солтүстік-шығысқа шамамен 1,6 километрге созылып, ені 213 метр болатын. 1920 жылдары аралда екі фабрика мен бірнеше тұрғын қалды. Жаңа көлік түрлері Баррен аралын теңіз порты ретінде дамыту жобасының бір бөлігі болды. Баррен аралының жағалауындағы бұлақтар каналдарға айналдырылу жоспарланған, ал қала аралдың батыс бөлігін саябақ ретінде пайдалану үшін сатып алды. Жаңа көлік мүмкіндіктері қалған тұрғындарға қысқа мерзімді пайда әкелді, олар Бруклинге жұмыс істеуге және сауда жасауға бара алды. "Құрлықтағы" Бруклин тұрғындары Баррен аралының соңына дейін жүріп алып, қайықпен Роккавей жағажайларына бара алатын. Көптеген ғимараттар 1928 жылға қарай тасталып қалған, бірақ мемлекеттік мектеп пен шіркеу сақталды. Үш жылдан кейін қала аралдың батыс жағындағы, Негізгі көшені және аралдың оңтүстік-батыс жағындағы құрылыстардың көп бөлігін қамтитын жерді иеленді. Бұл учаске Кингс округіне тиесілі жермен біріктіріліп, Марин паркі деп аталатын қоғамдық кеңістік құрылды. Арал қауымының соңғы жылдары аралдың мемлекеттік мектебіне Джейн Ф. Шоу (баспасөз оны "Баррен аралының періштесі" және "Леди Джейн" деп атады) есімді мұғалім жұмысқа алынды.

Әуежай мен саябақтарды пайдалану

1927 жылы ұшқыш Пол Риццо жекеменшік Баррен аралы әуежайын ашты. Келесі жылы қаланың авиациялық инженері Кларенс Чемберлин қаланың жаңа муниципалды әуежайы орналасатын жер ретінде Баррен аралын таңдады, ол Флойд Беннет алаңы болады. Нью-Йорк қаласының кемежайлар департаменті Баррен аралы әуежайын салуға жауапты болды. 1928 жылдың мамыр айында әуежай құрылысы бойынша келісімшарт жасалды, ол белгілі бір учаскеде топырақты толтыруды немесе тегістеуді қамтыды. Баррен аралын және іргелес аралдарды байланыстыру үшін, сондай-ақ осы жерді теңіз деңгейінен 5 метрге көтеру үшін Жамайка шығанағының құмы пайдаланылды. Келесі келісімшартта қосымша жерді толтыру жұмыстары көзделді. Флойд Беннет алаңы 1931 жылы ресми түрде аяқталды, сол кезде аралда әлі де шамамен 400 адам тұрды. 1941 жылы Беннетт алаңы АҚШ Әскери-теңіз күштеріне берілді және Нью-Йорк Әскери-теңіз әуе станциясына айналдырылды. Келесі жылы Әскери-теңіз күштері әуежайдың құрылысын Баррен аралының оңтүстік ұшына дейін кеңейтіп, бұрынғы аралдың соңғы тұрғындарының көшірілуіне себеп болды. Беннетт алаңын жаңарту кезінде Әскери-теңіз күштері Баррен аралындағы барлық қалдық құрылыстарды өртеп, тазалап, оның бастапқы ландшафтын жойды. Қазіргі таңда осы қауымдастықтың іздері қалмаған.

1950 жылдары Мұса бұрынғы аралды, ол кезде жарым аралына айналған, батысқа қарай кеңейтті, үшін жер бетіндегі топырақпен жабылған қоқысты пайдаланды. Кейін топырақ қабаты эрозияға ұшырап, 2010 жылдары жағалауда судың төмендеуі кезінде қоқыс көрінді. 2020 жылдың тамызында Ұлттық саябақтар қызметі радиологиялық ластанудың болуына байланысты Dead Horse Bay-ді мерзімсіз жабық деп жариялады. Ластанудың екі палубалық белгішеден келгені анықталды, бірақ радиологиялық әсер ету қаупі төмен деп есептелді.

Медиа

Кэрол Зорфтың аралдағы Шығыс Еуропадан келген иммигрант отбасының өмірі туралы "Баранды арал" романы 2017 жылғы Ұлттық кітап сыйлығының көркем әдебиет бойынша "алдын ала тізіміне" ілікті және Жазушылар мен жазу бағдарламалары қауымдастығының 2015 жылғы сыйлық сериясын, сондай-ақ Ұлттық еврей кітап сыйлығын жеңіп алды. Бұған қоса, 2019 жылы Мириам Сихерман "Бруклиннің Баранды аралы: Ұмытылған тарих" атты кітабын жариялады, онда Баранды аралының тарихы баяндалған.