Кіріспе

Жапон Дзен буддизмінің мектебі

Обаку шү (黄檗宗) – жапон буддизміндегі Дзеннің үш негізгі мектебінің бірі, Сото және Ринзайден басқа. Ол жапон Ринзайға зор әсер етті, ол ішінара Обаку практикаларын қабылдады, ал ішінара Обаку мектебіне жауап ретінде бұрынғы тәжірибелерді қайта жаңартып, қолдануға кірісті.

Тарих

Жапониядағы Дзен буддизмінің үшінші сектасы деп саналатын Обаку шу 1661 жылы Қытайдан келген шеберлердің шағын тобы мен олардың жапондық шәкірттері Удзидегі Манпуку-дзиде құрды. Жапониядағы Обаку шудың дамуы шамамен 1620 жылы басталды, сол кезде қытайлық эмигранттар Нагасакиге қытай саудагерлеріне бизнес жүргізуге рұқсат берген шогунат жарлығынан кейін келе бастады. Қытай саудагерлері өз кезегінде Қытайдан келген монахтардың Нагасакиге "өздерінің қауымының діни қажеттіліктерін қамтамасыз ету және оларға таныс Мин стиліндегі монастырларды салу" үшін келуін сұрады. Сондықтан қытай қауымы Обакудың негізін қалаушы, Линдзи мектебінің шебері Иньюань Лонгки (Ж. Инген Рюки) 1654 жылы Нагасакиге шағын қытай студенттерімен бірге келгенде қуанды. Иньюань соғысқа толы Қытайдан қашуға да қуанышты болды. Оның мақсаты – Қытайдан көшіп келгендер қалада құрған үш ғибадатхананың дамуына көмектесу еді. Бұл Нагасакидегі ғибадатханалар "жақсы тағдырдың үш ғибадатханасы" деп белгілі болды: Кофуку-дзи, Фукусай-дзи және Софуку-дзи. Уақыт өте келе көптеген жапондықтар оның ілімдерін естіп, онымен кездесу үшін Нагасакиге сапар шекті, ал кейбіреулері оның қауымына қосылып, шәкірттері болды. Жапонияда қысқа ғана уақытқа қалуды жоспарлаған Иньюаньді жапондық шәкірттерінің тобы Жапонияда қалуға көндірді. Бұл топ оған Киотоға көшуге үкіметтік рұқсат алды, онда оның шәкірті Рюкай Шосен оның Ринзай ғибадатханасының иесі болуын тіледі. Ринзай ұйымының басшылары бұл идеяға ықылымсыз қарады, себебі қауым ішінде Иньюань жапондықтардың талғамына тым қытайлық Дзенді ұсына ма, жоқ па деген келіспеушілік болды. Соның нәтижесінде Обаку шу пайда болды, ол Жапониядағы Ринзай практикасын жандандыруға көмектесті. Манпуку-дзидегі практика сол кездегі Жапонияның басқа Ринзай ғибадатханалары мен монастырларынан өзгеше болды, оның тәсілі көбінесе қытайлық болды. Иньюань өзімен бірге эзотерикалық буддизм мен Таза жер буддизмінің элементтерін әкелді. Генрих Дюмолин айтқандай, "Дзен практикасының жалпы түрі үшін отырып медитация және коан практикасы орталық, ал культтік рәсімдер екінші деңгейде маңызды. Обаку Ринзай дәстүріне жататындықтан, зазен және коан практикасы күнделікті өмірдің бір бөлігі болды, бірақ рәсімдерге де маңызды орын берілді". 1673 жылы қайтыс болғаннан кейін, Манпуку-дзидегі практика дәстүрін жалғастыруға көмектескен Иньюаньмен бірге Жапонияға келген басқа монахтар да болды. Оның ең көрнекті шәкірті – Мокуан Шото, ол 1664 жылы Манпуку-дзидің екінші абысы болды. Манпуку-дзи өзінің қалыптасу кезеңінде Жапонияда өте танымал болды, көптеген ізбасарлар оқу үшін ғибадатханаға келді. Иньюань Лонгкиден басқа Обакудың ең маңызды практикалаушысы – 1630-1682 жылдары өмір сүрген жапон Тецуген Доко болды. Тецуген Мин дәуіріндегі қытайлық Трипитаканың толық жинағын ағашқа қашап шығарғанымен есімдеріне сақталды – бұл "Тетсуген баны" немесе "Обаку баны" (ban – басылым) деп белгілі. Жапонияның Жодо Шиншуында тәрбиеленген Тецуген алғаш рет 1655 жылы Нагасакидегі Кофуку-дзиде Иньюаньмен кездесіп, ақырында Обакуға қосылды.

Монастырь тәжірибесі

Обаку шуның монастырлық практикасы бір кездері 1672 жылы құрастырылған Обаку схинги (немесе Обаку кодекстері) арқылы кеңінен анықталды. Бұл кодекстер Манапуку джидегі практика режимін сипаттайтын он бөлімнен тұрады. Стивен Хайн былай деп жазады: «Текст Юань дәуірінен бері Қытай монастырларында болған бірнеше эволюциялық өзгерістерді көрсетті, бірақ ол Чаньюань цингуи және Чисиу байжан цинкю сияқты классикалық тазалық ережелері дәстүрінде болды». Ринзай тармағының Мёшин-джи монастыры 1685 жылы бұған жауап ретінде Муджаку Дочу жазған өздерінің монастырлық ережелерін жасады. Обаку шу түрлі уәждемелерді қабылдауға ерекше мән берді, сондай-ақ Дхармагуптака дәстүрінің Винаясын және сутраларды аударуды сақтады. Бірақ, япондарға ең көрінетін нәрсе – олардың нембуцу және «нембуцу коан» қолдануы болды. «Нембуцу коан» – Амитабханың атын айтумен бірге, «Кім айтады?» деген коанды ойда ұстау практикасы. Бұл жапондықтарға жат болғанымен (осы «екі практика» 13-шы ғасырдың соңында Жапонияға енгізілгеніне қарамастан), Мин дәуіріндегі Чанда кең таралған, онда Таза жер буддистері мен Чан тәлімгерлері арасында секталық айырмашылық болған жоқ.

Мәдениет

Жапониядағы Дзенге қосқан үлесінен бөлек, Обаку елде «Мин дәуірі мәдениетінің көптеген қырларын таратуға» да көмектесті. Қытайдан келген көптеген монахтар шебер каллиграфтар болды, ал Обакудың негізін қалаушысы Иньюань Лонгки және тағы екі Обаку шебері – Мокуан Шото мен Сокухи Ньойтсу «Обакудың үш қаламы» (Обаку но Санпицу) деп белгілі болды. Автор Стивен Хайн былай деп жазады: «Обакудың ықпалының немесе оған реакцияның із қалдырған жапон буддизмінің салалары көп, тіпті оның әсері жапон мәдени техникаларына, мысалы, баспа және сурет салуға дейін жетті. Қытай медицинасы мен архитектурасы да, «рухпен жазу» тәсілі де енгізілді, соңғысы Чен Туаньмен байланыс жасайтын Обаку монахтары тарапынан жүзеге асырылды. Обаку мектебі вегетариандық тағам дайындау стилімен (普茶料理) және буддалық тағамның (Жапонияда (精進料理) деп аталады) нұсқасымен де танымал. Бұл әдеттегі шёджин рёриге ұқсас, бірақ қытайдың ықпалы зор. Оны Иньюань және оның тобы енгізді, Манпуку-дзидің бас ғибадатханасында, сондай-ақ Канга-ан сияқты қосалқы ғибадатханаларда ұсынылды. Обаку мектебі Жапонияға жапырақ шайын да әкелді. Бұл кейіннен матча ұнтақталған шайының орнына сенча жапырақтары қолданылатын жапон шай рәсімінің бір түрін тудырды.

Бас ғибадатханасы

Манпуку джи: Құрылысы 1661 жылы басталып, 1669 жылы аяқталған. Киото қаласында орналасқан Манпуку-джи Обаку мектебінің бас ғибадатханасы болып табылады. Бұл Жапониядағы Қытай Мин дәуірінің сәулеттік стилінде салынған "сирек кездесетін" ғибадатхананың мысалы.