Уильям Парсонс, 3-ші Росс графы: Астроном және телескоптар жасаушысы
William Parsons, 3rd Earl of Rosse
Уильям Парсонс, 3-ші Росс графы – ирланд ғалымы, астроном, табиғатты зерттеуші. 1845 ж. әлемдегі ең үлкен телескопты (72 дюйм) жасады. Royal Society президенті болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын астрономы (1800–1867)
English astronomer (1800–1867)
Уильям Парсонс, Росс 3-ші графы (17 маусым 1800 – 31 қазан 1867), ирланд астрономы, табиғатты зерттеуші және инженер болған. Ол XIX ғасырдағы әлемдегі ең маңызды табиғат зерттеушілер қауымдастығы – Корольдік қоғамның (Ұлыбритания) президенті болды. Ол бірнеше алып телескоптар салған. Оның 1845 жылы салынған 72 дюймдік телескопы, бұл телескоп "Парсонстаун Левиафаны" деп белгілі болды, 20-ғасырдың басына дейін әлемдегі ең үлкен телескоп саналды. 1807 жылдың сәуірінен 1841 жылдың ақпанына дейін ол Оксмантаун бароны атанды.
William Parsons, 3rd Earl of Rosse (17 June 1800 – 31 October 1867), was an Irish astronomer, naturalist, and engineer. He was president of the Royal Society (UK), the most important association of naturalists in the world in the nineteenth century. He built several giant telescopes. His 72 inch telescope, built in 1845 and colloquially known as the "Leviathan of Parsonstown", was the world's largest telescope, in terms of aperture size, until the early 20th century. From April 1807 until February 1841, he was styled as Baron Oxmantown.
Өмір
Ол Англияның Йорк қаласында, сэр Лоренс Парсонстың, кейіннен Росс 2-ші графы және Элис Ллойдтың ұлы болып дүниеге келді. Ол Дублиндегі Тринити колледжінде және Оксфордтағы Магдален колледжінде білім алып, 1822 жылы математикадан үздік дипломмен бітірді. Ол графтық титул мен Ирландиядағы Корольдік округіне (қазіргі Оффли округі) үлкен мүлікті әкесі Лоренс, Росс 2-ші графының 1841 жылғы ақпанда қайтыс болуынан кейін мұра етті. Лорд Росс 1836 жылғы 14 сәуірде Джон Уилмер Филдтің қызы Мэри Филдке үйленді. Олардың он үш баласы болды, олардың төртеуі ересек жасқа жетті:
He was born in York, England, the son of Sir Lawrence Parsons, later 2nd Earl of Rosse, and Alice Lloyd. He was educated at Trinity College Dublin and Magdalen College, Oxford, graduating with first class honours in mathematics in 1822. He inherited an earldom and a large estate in King's County (now County Offaly) in Ireland when his father, Lawrence, 2nd Earl of Rosse, died in February 1841. Lord Rosse married Mary Field, daughter of John Wilmer Field, on 14 April 1836. They had thirteen offspring, of which four sons survived to adulthood:
Лоуренс, Росс 4-ші графы (1867 жылға дейін Оксмантаун бароны деп танылды; 17 қараша 1840 – 30 тамыз 1908). Пастор Рандал Парсонс (26 сәуір 1848 – 15 қараша 1936). Құрметті Ричард Клер Парсонс (21 ақпан 1851 – 26 қаңтар 1923), Оңтүстік Америкада теміржол құрылысын дамытумен белгілі. Құрметті Сэр Чарльз Алгернон Парсонс (13 маусым 1854 – 11 ақпан 1931), бу турбинасын ойлап тапқанымен танымал. Астрономиялық қызығушылықтарынан басқа, Росс 1821-1834 жылдары Корольдік округінен Парламент депутаты, 1843-1844 жылдары Британ қауымдастығының президенті, 1845 жылдан кейін Ирландияның өкілдігіне ие, Корольдік қоғамның президенті (1848-1854) және Дублин Тринити колледжінің канцлері (1862-1867) болды.
Lawrence, 4th Earl of Rosse (known as Baron Oxmantown until 1867; 17 November 1840 – 30 August 1908). The Rev. Randal Parsons (26 April 1848 – 15 November 1936). The Hon. Richard Clere Parsons (21 February 1851 – 26 January 1923), apparently known for developing railways in South America. The Hon. Sir Charles Algernon Parsons (13 June 1854 – 11 February 1931), known for inventing the steam turbine. In addition to his astronomical interests, Rosse served as a Member of Parliament (MP) for King's County from 1821 to 1834, president of the British Association in 1843–1844, an Irish representative peer after 1845, president of the Royal Society (1848–1854), and chancellor of Trinity College Dublin (1862–1867).
Ғылыми зерттеулер
1840 жылдары ол Парсонстаунның Левиафанын салдырды, 72 дюймдік (6 фут / 1,83 м) телескопты Бірр қамалында, Парсонстаун, Офли округінде. Бұл телескоп оның бұрынғы телескобын алмастырды. Левиафанды жасау үшін көптеген жаңа әдістерді ойлап табуға ол мәжбүр болды, себебі оның мөлшері бұрынғысыздай болған және бұрынғы телескоп жасаушылар өздерінің құпияларын сақтап, әдістерін жарияламаған еді. 3 тонналық "спекулумның" металлдан құю, ұнтақтау және жылтырату процестері туралы мәліметтер 1844 жылы Белфаст табиғат тарихы қоғамында ұсынылды. Росс телескопы керемет техникалық және сәулеттік жетістік деп есептелді, оның суреттері Британ Доминионында кеңінен таралды. Левиафанның құрылысы 1842 жылы басталды және ол алғаш рет 1845 жылы қолданылды, бірақ Ұлы Ирландия ашаршылығына байланысты тұрақты пайдалану тағы екі жылға соқты. Диафрагмасының мөлшері бойынша ол ХХ ғасырдың басына дейін әлемдегі ең үлкен телескоп болды. Осы телескопты пайдаланып, Росс көптеген тұмандықтарды (кейінірек галактикалар деп танылатын) көрді және оларды тізімдеді. Лорд Росс астрономиялық зерттеулер жүргізіп, кейбір тұмандықтардың спиральдік табиғатын анықтады, қазір бұл спиральді галактикалар деп белгілі. Росс телескопы Левиафан М51 галактикасының спиральді құрылымын алғашқылардың бірі болып көрсетті, бұл галактика кейіннен "Шымылдық галактикасы" деп аталды, ал оның суреттері қазіргі суреттерге ұқсас. Жүгіртке тұмандығына атын Росс 1840 жылдардың басында жасаған ескі 36 дюймдік (91 см) телескопымен салған суреті берді, онда ол жүгірткеге ұқсады. Бірнеше жылдан кейін, 72 дюймдік (183 см) телескоп пайдалануға берілгенде, ол (немесе оның көмекшілерінің бірі) едәуір өзгеше көріністі жақсартылған сурет жасады, бірақ бастапқы атау сақталды. Росс тұмандықтарды зерттеудегі маңызды бөлігі – планеталар мен жұлдыздардың газды тұмандықтарға әсер ететін гравитация арқылы пайда болды деген тұмандық гипотезасын шешу әрекеті болды. Росс тұмандықтардың шынымен газды екеніне сенбеді, керісінше, олар өте көп жұлдыздардан тұрады, сондықтан көп телескоптар оларды жеке-жеке көре алмайды (яғни ол тұмандықтарды жұлдыздық табиғатты деп санады). 1845 жылы Росс және оның техниктері Левиафанды қолдана отырып, Орион тұмандығын жеке жұлдыздарға бөлгендерін мәлімдеді, бұл мәлімдеме маңызды космологиялық және тіпті философиялық мәнге ие болды, себебі сол кезде ғаламның "эволюцияланған" (дарвиндік мағынаға дейін) екендігі туралы пікірталас болды, бұл тұмандық гипотезасы қолдаған және Росс қатты келіспеген тұжырымдама. Росс бұл мәселеде Джон Гершельмен күресті, ол өзінің аспаптарын пайдаланып, Орион тұмандығы "нағыз" тұмандық (яғни газды, жұлдызды емес) екенін мәлімдеді және Росс аспаптарында кемшіліктер бар екенін айтты (Росс Гершельдің аспаптарында да кемшіліктер бар екенін мәлімдеді). Ақырында, ешкім (телескоп та) бұл мәселені шешу үшін жеткілікті ғылыми нәтижелер бере алмады (тұмандықтың газдық табиғатын дәлелдейтін нақты мәліметтер кейін Уильям Хаггинстің спектроскопиялық зерттеулерінен алынды, бірақ ол философиялық мәселелерді бірден шешпеді). Росс телескопының жанкүйерлерінің бірі Томас Ланглоис Лефрой, ирландиялық парламент мүшесі болды, ол былай деді: "Жүпітер планетасы, әдеттегі шыны арқылы жақсы жұлдыздан үлкен емес, қалың көзбен айдан екі есе үлкен көрінеді, бірақ осы алып монстрді пайдалану үшін жасалған барлық құрылғылардағы шеберлік оның дизайны мен орындалуынан асып түседі. Телескоптың салмағы он алты тонна, бірақ Лорд Росс оны жалғыз қолымен көтеріп, екі адам оны кез келген биіктікке көтере алды". Лорд Росс ұлы әкесінің зерттеулерін, соның ішінде 226 NGC нысанын табу туралы мәліметтерді Observations of Nebulae and Clusters of Stars Made With the Six foot and Three foot Reflectors at Birr Castle From the Year 1848 up to the Year 1878, Scientific Transactions of the Royal Dublin Society Vol. II, 1878 жарияланымда жариялады.
During the 1840s, he had the Leviathan of Parsonstown built, a 72 inch (6 feet/1.83 m) telescope at Birr Castle, Parsonstown, County Offaly. The telescope replaced a telescope that he had built previously. He had to invent many of the techniques he used for constructing the Leviathan, both because its size was without precedent and because earlier telescope builders had guarded their secrets or had not published their methods. Details of the metal, casting, grinding and polishing of the 3 ton 'speculum' were presented in 1844 at the Belfast Natural History Society. Rosse's telescope was considered a marvellous technical and architectural achievement, and images of it were circulated widely within the British Commonwealth. Building of the Leviathan began in 1842 and it was first used in 1845; regular use waited another two years, due to the Great Irish Famine. It was the world's largest telescope, in terms of aperture size, until the early 20th century. Using this telescope Rosse saw and catalogued a large number of nebulae (including a number that would later be recognised as galaxies). Lord Rosse performed astronomical studies and discovered the spiral nature of some nebulae, today known to be spiral galaxies. Rosse's telescope Leviathan was the first to reveal the spiral structure of M51, a galaxy nicknamed later as the "Whirlpool Galaxy", and his drawings of it closely resemble modern photographs. The Crab Nebula received its name based on a drawing made by Rosse in the early 1840s with his older 36 inch (91 cm) telescope in which it resembled a crab. A few years later, when the 72 inch (183 cm) telescope was in service, he (or one of his assistants) produced an improved drawing of a considerably different appearance, but the original name continued to be used. A main component of Rosse's nebular research was his attempt to resolve the nebular hypothesis, which posited that planets and stars were formed by gravity acting on gaseous nebulae. Rosse himself did not believe that nebulas were truly gaseous, arguing rather that they were made of such an amount of fine stars that most telescopes could not resolve them individually (that is, he considered nebulas to be stellar in nature). In 1845 Rosse and his technicians claimed to have resolved the Orion nebula into its individual stars using the Leviathan, a claim which had considerable cosmological and even philosophical implications, as at the time there was considerable debate over whether or not the universe was "evolved" (in a pre Darwinian sense), a concept which the nebular hypothesis supported and with which Rosse disagreed strongly. Rosse's primary opponent in this was John Herschel, who used his own instruments to claim that the Orion nebula was a "true" nebula (i. e. gaseous, not stellar), and discounted Rosse's instruments as flawed (a criticism Rosse returned about Herschel's own). Eventually, neither man (nor telescope) could establish sufficiently scientific results to resolve the question (the convincing evidence for the gaseous nature of the nebula would be developed later from William Huggins's spectroscopic evidence, though it would not immediately resolve the philosophical issues). One of Rosse's telescope admirers was Thomas Langlois Lefroy, a fellow Irish MP, who said, "The planet Jupiter, which through an ordinary glass is no larger than a good star, is seen twice as large as the moon appears to the naked eye But the genius displayed in all the contrivances for wielding this mighty monster even surpasses the design and execution of it. The telescope weighs sixteen tons, and yet Lord Rosse raised it single handed off its resting place, and two men with ease raised it to any height." Lord Rosse's son published his father's findings, including the discovery of 226 NGC objects in the publication Observations of Nebulae and Clusters of Stars Made With the Six foot and Three foot Reflectors at Birr Castle From the Year 1848 up to the Year 1878, Scientific Transactions of the Royal Dublin Society Vol. II, 1878.