Кіріспе

Финн әйелдерінің көмекші жарым әскери ұйымы (1918–1940 жылдар) Йохан Людвиг Рунебергтің «Лотта Свард» поэмасы.

«Лотта Свард» – финн әйелдерінің ерікті көмекші жарым әскери ұйымы. 1918 жылы құрылған бұл ұйым 1920-1930 жылдары көптеген мүшелерді біріктіріп, ерікті түрде әлеуметтік жұмыстар атқарды. Ұйым Ақ гвардияны қолдау мақсатында құрылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскерге шақырылған ерлердің орнын толтыру үшін жұмылдырылды. Ауруханаларда, әуе шабуылы ескерту пункттерінде және әскеримен тығыз байланыста басқа да көмекші міндеттерді орындады. Әйелдер 1944 жылы әуе шабуылына қарсы батареядан басқа ресми түрде қарусыз болды. Виртаненнің пікірінше, олардың «ұлтқа деген жауапкершілігі қоғамда еркектік және әскери сипатқа ие болды, бірақ жеке, әйелдік жағы да болды, оның ішінде қамқорлық, көмек және сүйіспеншілік сияқты ерекшеліктері бар». Ұйым соғыс аяқталғаннан кейін үкімет тарапынан таратылды.

Атауы

Атауы Йохан Людвиг Рунебергтің өлеңінен шыққан. Бұл өлең үлкен әрі танымал "Сталь туралы әңгімелер" кітабының бір бөлігі. Өлеңде фин әскері, қара сержант Сверд – "сверд" сөзінің мағынасы – қылыш – Фин соғысына қатысып, әйелі Лоттаны өзімен бірге алып кеткен. Сержант Сверд шайқаста қаза тапты, бірақ оның әйелі жараланған сарбаздарға көмектесу үшін майдан даласында қалды. Бұл атауды алғаш рет маршал Маннергейм 1918 жылғы 16 мамырдағы сөйлеген сөзінде қолданды.

Тарих

Финляндиядағы Азамат соғысы кезінде ол Ақ гвардиямен байланысты болды. Соғыстан кейін Lotta Svärd 1920 жылғы 9 қыркүйекте жеке ұйым ретінде құрылды. Lotta Svärd атауын алғаш рет 1918 жылғы 11 қарашада құрылған Риихимяки Lotta Svärd пайдаланған. Ұйым 1920 жылдары кеңейіп, 1930 жылы 60 000 мүшеден тұрды. 1944 жылға қарай оған 242 000 ерікті кірді, бұл әлемдегі ең ірі ерікті көмекші ұйым болды, ал Финляндияның жалпы халқы төрт миллионнан аспады. Финляндиялық Lotta Svärd-тен шабыдаланған ұқсас ұйым 1924 жылы Стокгольмде (Швеция) құрылды. Кейіннен «Sveriges lottakårer» (швед лотта корпусы) деп аталған бұл ұйым фин бауырлас ұйымымен тығыз байланыста болды. 1920-1930 жылдары тек христиан дінін ұстанатын фин азаматтары ғана мүше бола алатын, және сенімді деп есептелетін екі адамнан ұсыныс қажет болды. Бұл соңғы талап 1939 жылғы Қысқы соғыс басталғаннан кейін көбінесе ескерілмеді. Шетелдіктерге арнайы рұқсатпен қабылдау мүмкіндігі болды. Дегенмен, 1940 жылы алғашқы мұсылман және еврей мүшелері қабылданды, ал 1941 жылы алғашқы дінге жатпайтын мүше қабылданды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Қысқы соғыс кезінде "Лотталардың" жұмысын атқарған 100 мыңға жуық адам әскери қызметке босатылды. Лотталар ауруханаларда, әуе шабуылы ескерту бекеттерінде және қарулы күштермен байланысты басқа да көмекші жұмыстарда жұмыс істеді. Дегенмен, Лотталар ресми түрде қаруланбаған. Бірден-бір ерекшелік – 1944 жылдың жазында Хельсинкиде Лотта Свард мүшелерінен құралған ерікті зениттік артиллериялық батарея болды. Бұл батарея зениттік іздеу шамдарын басқарды. Оларға өзін-өзі қорғау үшін мылтықтар берілді, осылайша Финляндия қорғаныс күштері тарихындағы жалғыз қарулы әйел әскери бөлімі аталды. Еңбекке үлкен қажеттілік болғандықтан, жұмысқа алу жылдам жүргізілді және жаңа Лотталарды ұйым қағидаларына сәйкес тиісінше оқытуға көбінесе уақыт жетпеді. Сонымен қатар, көптеген жаңадан келгендер жас және тәжірибесіз болды. Бұл қарт әскерилер мен жаңа келгендер арасында шиеленіс тудырды. Лотта Свард соғыс аймағына жіберілген әйелдердің саны мен соғыстың ұзақтығын ескере отырып, салыстырмалы түрде аз шығынға ұшырады. Соғыс жылдары 291 Лотта қаза тапты, олардың 140-ы қызмет барысында жұқтырған аурулардан қайтыс болды. 66-сы майданда, 47-сі әуе шабуылынан, ал 34-і апаттан қаза тапты. Қайтыс болған Лотталар өздерінің туған жерлеріндегі соғыс батырларының қабірлеріне жерленді.

Соғыстан кейінгі

Соғыстың жалғасуы аяқталғаннан кейін Кеңес Одағы, өзінің жарымәскери, фашистік немесе жартылай фашистік деп санайтын барлық ұйымдарды тыйым салуды талап етті. Лотта Сверд 1944 жылғы 23 қарашада таратылған ұйымдардың бірі болды. Бірақ, жаңа ұйым – Suomen Naisten Huoltosäätiö құрылып, бұрынғы мүліктің көп бөлігін қабылдады. Бұл ұйым қазірге дейін Lotta Svärd Säätiö (Lotta Svärd қоры) деген атпен өмір сүруде. Финляндияның Lotta Svärd ұйымы басқа елдерде де осыған ұқсас ұйымдар құруға ықпал етті, және Швецияда әлі де Lotta Svärd ұйымы бар (Швед әйелдерінің ерікті қорғаныс ұйымы, "Lottorna"); Дания мен Норвегияда да осы модель қолданылады.

Халыққа танымал сілтемелер

2005 жылы жарық көрген "Уәде" фильмі Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі фин лотталарының өмірін көрсетеді. Финляндиялық инди-поп тобы Vasas flora och fauna 2015 жылдың 13 мамырында "Släkt med Lotta Svärd" альбомын жариялады. Setz авторлығымен 2017 жылдың 23 сәуірінде жарық көрген "Lotta Svärd: Women of War" веб-комиксі, қысқы соғыстағы Lotta Svärd қатысушыларының өмірін баяндайды.