Кіріспе

Уэльстік сарай қызметкері, дипломат және сарбаз Сер Джон Донн (шамамен 1420 жылдары – 1503 жылдың қаңтары) – йоркшіл партияның көрнекті тұлғасы, Уэльстік сарай қызметкері, дипломат және сарбаз. 1470 жылдары ол Ханс Мемлингтің «Донн триптихін» – қазір Лондонның Ұлттық галереясында сақталып тұрған үш бөлімді құрбандық алтарын жасауды тапсырды. Онда оның, әйелі Елизаветаның және қызының портреттері бейнеленген. Ол Якоб дәуіріндегі ақын Джон Доннмен туыс болуы мүмкін, бірақ тікелей атасы емес, себебі оның Донн әулетінен немерелері болған жоқ.

Отбасы және ерте мансап

Кармартенширдегі Кидвели қаласындағы Доннс атақты әулет болды ("Dwnn" уэльс тілінде). Оның әкесі Гриффит (Груффид) 1415 жылы Агинкур шайқасында, сондай-ақ көптеген француз кампанияларында шайқасқан; ол 1424 жылы Шербург лейтенанты болды. Оның анасы Джоан Скудамор, Уэльстің соңғы тәуелсіз ханзадасы Оуэйн Глиндврдің немересі, ол 1412 жылы жасырынған. Джон Донн Францияда, "Пикардия аймақтарында", шамамен 1420 жылдары дүниеге келді. Донн – олардың үшінші ұлы, ол, мүмкін, жасөспірім кезінде Эдуард IV-нің әкесі Йорк герцогының қызметіне кірді. Бұл Оңтүстік Уэльстегі белгілі йоркист Уильям ап Томас арқылы болған болуы мүмкін, ол да Агинкур шайқасының қатысушысы және Доннның замандасы Уильям Герберттің әкесі, Пемброктың 1-ші графы (1423-1469). Донн герцог үшін Францияда соғысқандығы жазылған, бұл 1447 жылға дейін болған болуы керек. Осы және оның шамамен жасына байланысты оның 1420 жылдары туғаны болжанады. Ол сонымен қатар Англияда герцог үшін және 1440 жылдардың соңында Ирландияда шайқасты. Донн 1465 жылға дейін Уильямдың қарындасы, Эдуард IV-нің сүйіктісі, король Ричард III-тің қолынан 1483 жылы қаза тапқан Элизабет Гастингсқа үйленді. Гастингс те өмірінің бар сағасында Йорк герцогының қызметінде болғандықтан, олар Доннмен жақсы таныс болғандары керек. Доннстардың тірі қалған балалары алдымен екі қызы, Анна мен Маргарет, содан кейін екі ұлы Эдвард және Гриффит (екеуі де кейіннен рыцарь атағын алды) болды. Элизабет Донн 1507 немесе 1508 жылы қайтыс болды. 1461 жылы Эдуард таққа отырғанда, ол палатаның ушері болып тағайындалды және байлыққа ие бола бастады. 1465 жылдан 1469 жылға дейін ол корпустың эсквайры болды және ол 1471 жылы Теуксбери шайқасындағы үлкен йоркисттік жеңістен кейін (басқалармен бірге) далада рыцарь атағын алды. Оның әйелі – патшайымның дамицелласы немесе күтімшісі. Ол киген алтын мойындық зәулім йоркисттік күн мен раушан гүлдерімен әшекейленген, ал медальондарда Эдуардтың символы – арыстан бейнесі салынған, бәрі де ақ эмальмен және алтынмен жалатылған, ал қозғалмайтын лапаларында рубин ұстаған. Бұл мойындықтар Эдуардтың жақын серіктеріне сыйлық ретінде берілген болуы керек.

Кале мен құрлық

Ол, мүмкін, 1468 жылы Брюггеде Шарль Батыл мен Едуард IV-нің қарындасы Йорк Маргареттің әсем тойында болған Джехан Дон болған. Ол, мүмкін, Хастингс сияқты, 1470-1471 жылдары Эдуардтың Бургундиядағы жер аударылуына бірге еріп барған. Кейінірек, ол 1480 жылы жесір Маргарет (оның "шынайы досы") өзінің ағасымен қазіргі Сайон үйінде кездескен кезде қатысқан. 1468 жылы ол Англияның Франциядағы бекінісі – Каледен келген деп сипатталды, және осы байланыс оның мансабының соңына дейін жалғасты. Гастингс Кале лейтенанты немесе губернаторы болды, ал оның күйеу інісі Донн оның орынбасары еді. Ол онда үйге ие болды, 1471 жылы Кале кеңесінің мүшесі болды, 1472 жылы келіссөздерге қатысты, 1475 жылы және одан кейінгі бірнеше жылдар бойы тіркелді. 1483 жылы ол Рисбан мұнарасының орынбасары, ал 1497 жылға дейін қамал лейтенанты болды. Бұл оның мансабының көп бөлігіндегі негізгі базасы болған болуы мүмкін; ол Эдуард IV-нің жер аударылуы кезінде Йоркшілдердің бақылауында болды. Ханс Мемлингтің Донн триптихін Брюггеде жасаған болуы мүмкін, және ол 1470-жылдарға жатады деп саналады. Көптеген дереккөздер оны 1468 жылға жатқызады, себебі олар Доннның сол жылы тойға Брюггеге келгенін ғана білген, және 1840 жылы донор алғаш рет Донн ретінде танылғанда, автор (Дж.Г.Николс) оның 1469 жылы Эджкот шайқасында қаза тапқанын дұрыс емес айтқан. Ұлттық галерея қазір 1470-жылдардың соңына, мүмкін 1478 жылға жатқызады, бұл кейінірек жасалған көшірмедегі күнді ұнатады, бұл ықтимал және жоғалған түпнұсқалық жақтамада болған болуы мүмкін. Доннның гербі сэр Джонның артындағы бағананың бас қаласындағы кішкентай эскучондарда бейнеленген, өте жуан түрде, және Леди Доннның артындағы бас қаласындағы Гастингс гербімен біріктірілген. Доннның гербі оң жақ панеліндегі терезедегі шыны дөңгелекте де көрінеді. Леди Доннның портреті алдымен жас, жалпыланған бетпен салынған, содан кейін Мемлинг оны қазіргі жұқа бетпен қайта суреттеген. Бұл Мемлинг оны сурет дайын болғаннан кейін ғана көргенін және оның нақты ерекшеліктеріне сәйкес суретті өзгерткенін көрсетеді.

Жарықтайтын қолжазбалар

Мемлингтен басқа, Британ кітапханасында Донн тапсырыс берген екі фламандтық жарық қолжазбасы бар, сондай-ақ екі Бургундия герцогинясының (жесір Маргарет және оның келіні Мэри) сыйлаған екінші қолжазбасы (BL MS Royal 15 D iv) бар, онда мына жазулар бар: "Ешқашан оны ұмытпаңыз, ол сіздің адал достарыңыздың бірі, Йорк Маргареті" ("For yet not har that ys on of yor treu frendes Margarete of Yorke") және "Мені мәңгілікке жақсы досыңыз деп қабылдаңыз, Мэри, Бургундия герцогинясы" ("Prenez moy ajames pour vre bonne amie Marie D. de bourg. ne"). Бұл бұрынғыда Ескі Корольдік кітапханасында сақталған, Генрих VIII-ге Доннның ұлдарының бірі тапсырған болуы мүмкін. Ол шамамен 1480 жылы маңызды «Сағат кітабын» тапсырыс берді, қазір «Донн сағаттары» деп белгілі, бұрын жұмыстың тапсырыс берушісін жаңылыс анықтағандықтан «Люте сағаттары» деп аталған, қазір Лувенде сақтаулы, онда ол қорғаушы періштесімен бірге қарулы түрде тізе бүгіп отырған бейнесі және оның гербы бейнеленген: азур түсті, күміс түсті шағылысқан қасқыр (Ханс Мемлингтің Донн триптихіндегі бағаналардың капительдеріндегі гербтерде көрсетілгендей), қалқаншасы: бес жыланнан тұратын түйін. Доннның жақын серіктестері: Эдвард, Гастингс, Бургундияның екі герцогинясы және басқалары фламанд өнерінің түрлі салаларында маңызды демеушілер болды, сонымен қатар Донн триптихтің дамуын мұқият бақылап, өзгерістер енгізгендігіне қатысты бірнеше деректер бар.

Дипломатиялық

Оның ресми дипломатиялық мансабы 1477 жылдың ақпан айында басталған секілді, ол және болашақ Лорд-канцлер және Кентерберий архиепискобы Джон Мортон француз сарайына елшілер болып барды. Сол жылдың мамыр айында ол тағы екі адаммен бірге Бургундиядағы императорлық елшілерге барды. Ол мұндай бірнеше миссияға жіберілді және Бургундиямен дипломатиялық қарым-қатынастарда маңызды рөл атқарған болуы мүмкін. Йорктердің дипломатиясының тарихы толыққанды зерттелмеген, сондықтан Доннның ондағы орнын қазіргі таңда бағалау қиын.

Кейінгі өмірі

Ол 1480 жылы Букингемширдегі Хорсенденде иелік алды, ол кейін оның негізгі британдық резиденциясына айналды. Ол 1483 жылы Гастингстің құлауында қолға түспей құтылды және король Ричард III тұсында 1485 жылы Бедфордшир мен Букингемширдің жоғары шерифі болып тағайындалды. 1485 жылы династия ауысқаннан кейін, ол валлийлік тегіндес Генрих VII-мен келісімге келген болуы керек, бұл кезде ол зейнетке шығуға жеткен жасқа толып қалар еді. Ол және оның әйелі Виндзор сарайындағы Сент-Джордж капелласында Эдуард IV және Гастингс қабірінің жанына жерленген, бұл патшалық құрметтің белгісі. Оның екі ұлы Генрих VIII-ге қызмет етті. Оның ұрпақтарының арасында Оксфорд, Камберленд, Берлингтон графтары және Девоншир герцогтары бар. Мемлинг осы соңғы үш отбасыдан өтті.