Кіріспе

Айова штатындағы латын католик шіркеуінің юрисдикциясы, АҚШ. Дубук митрополиттік архиепископиясы (Archidiœcesis Metropolitae Dubuquensis) – АҚШ-тағы Айова штатының солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан Католик шіркеуінің латын шіркеуінің аумақтық бірлігі немесе архиепископиясы. Ол Полк, Джаспер, Пуушиек, Айова, Джонсон, Седар және Клинтон округтерінің солтүстігінде және Коссут, Гумбольдт, Вебстер және Буун округтерінің шығысындағы Айова штатының барлық округтерін қамтиды. Архиепископияның ауданы шамамен 17 400 шаршы миль (45 066 км²) құрайды. Дубук архиепископиясы – метрополиттік архиепископия. Дубук митрополиттік архиепискобының басшылығындағы шіркеулік провинцияға үш суфрагандық дін аймағы кіреді: Давенпорт, Де-Мойн және Сиу-Сити дін аймақтары.

Өмірбаян

Архиепископтық епархияның орталығы – Дубук қаласындағы Сент-Рафаэль соборы, ол Архангел Рафаэльдің құрметіне аталған. Қазіргі Дубук архиепискобы – Томас Роберт Зинкула. Дубук архиепископтығы – ірі қалалық аймақта орналасқан АҚШ архиепископтықтарының санаулы бірі. Архиепископтық округте 199 приход бар және үш католик колледжі бар: Дубуктегі Лорас колледжі мен Кларк университеті, ал Седар-Рапидсте – Маунт-Мерси университеті. Архиепископтық аймақта бірнеше діни ордендер өкілдік етеді. Атақты ордендердің қатарында Дубук қаласының оңтүстік-батысындағы еркектер траппист монастыры – Нью-Меллерэй абаттығы және Дубук қаласының оңтүстігіндегі әйелдер траппист монастыры – Миссисипи абаттығының Біздің ханым монастыры бар. Архиепископтық жерде сондай-ақ Қасиетті Мария Бойжеткеннің қайырымдылық әйелдер қауымының бас кеңсесі орналасқан. Қасиетті Франциск Ксавьер базиликасы архиепископтық аймақта, Дайерсвиллде, Дубуктан батысқа қарай шамамен 40 шақырым жерде орналасқан.

Алғашқы жылдар

Алғашқы католик қоныс теңдеушілері француз, неміс және ирландтар болды. Бұл аймақ Сент-Луис епископы, винцентиан Джозеф Розатидің басқаруында болды. Оның басқаруымен Айова штатына алғашқы миссионерлер келді. Бельгиялық иезуит Чарльз Феликс Ван Квикенборн Дубуктегі католик қауымын приходқа біріктірді. Ата Чарльз Фрэнсис Фицморис келесі жылы келді және шіркеу құрылысы үшін ресурстарды үйлестіре бастады, бірақ 1835 жылдың көктемінде холерадан қайтыс болды. Доминикандық Самуэль Чарльз Мазучелли сол жылдың соңында келді. Мазучелли 3000-нан аз тұрғыннан тұратын сиресіп кеткен халыққа қызмет етті. Ол Айова, Иллинойс және Висконсин штаттарында бірнеше приходтар құрды; олардың бірнешеуі Архангелдердің есімдерімен аталды: Дубуктегі Сент-Рафаэль, Иллинойстағы Галенадағы Сент-Михаэль және Висконсиндегі Прери-ду-Шиендегі Сент-Габриэль. Папа Иоанн Павел II 1993 жылы Мазучелли әкесін құрметті деп жариялады, ал оның қасиеттілікке ие болу ісі әлі қаралып жатыр. Папа Григорий XVI 1837 жылдың 28 шілдесінде Дубуке епархиясын құрды және епископ Матиас Лорасты оның бірінші епископы етіп тағайындады. 1989 жылы жаңа Сент-Джон шіркеуіне назар аударылды. Сент-Джон Баптист шіркеуі 4 шіркеумен біріктірілген приходтың бөлігі болды, бес шіркеудің бірлескен кеңселері мен мүмкіндіктері бар бірлестігі. Тұрғындар шіркеу мен мектеп салу үшін қаражат жинады. 1891 жылы жергілікті тұрғын Андреас Рапп және оның әйелі жер сыйлап, мектеп пен монастырь, сондай-ақ зират салуға мүмкіндік берді. Мектеп сол жылдың қыркүйек айында 45 баламен ашылды. Оқу залымен іргелес жатқан кішкентай ғибадатханада мисса өткізілді. 1860 жылдары Қасиетті Петір мен Пауылдың есімі қабылданды, ал 1889 жылы бастапқы ағаш шіркеудің орнына үлкен, кірпіш және тастан тұрғызылған романдық жаңғыру стиліндегі құрылыс салынды, ол бүгінгі күнге дейін қолданылуда. 1865 жылы епископ Смит қайтыс болғаннан кейін Джон Хеннесси Дубуке епископы болды. Хеннессидің қызмет ету кезеңінде Милуоки теміржол шеберханалары қалаға келген кезде Дубуке халқының саны күрт өсті. Хеннесси халық санының өсуіне байланысты Дубукеде бірнеше приходтар құрды: Қасиетті Жүрек, Киелі Рух, Сент-Энтони және Киелі Үштік. Осы кезеңде епископ Хеннесси Айованың оңтүстігі үшін жаңа епархия құру мақсатымен епархиядан аумақты бөлуді ұсынды. Ол жаңа епархияның орталығы ретінде Де-Мойнды ұсынғанмен, Папа Лео XIII Давенпортты таңдады. Люксембургтен келген католик иммигрант Николас Э. Гоннер (1835–1892) Дубукедегі католик баспа компаниясын құрды. Оның ұлы Николас Э. Гоннер (1835–1892) 1892 жылы оның орнына келіп, екі неміс тіліндегі апталық, ағылшын тіліндегі апталық және Құрама Штаттарда жарық көрген жалғыз католик күнделікті газеті Daily Tribune-ті редакциялады. 1893 жылдың 15 маусымында Папа Лео XIII Дубуке епархиясын архиепископтық деңгейге көтерді, ал епископ Хеннесси алғашқы архиепископ атанды. Архиепископ Хеннесси 1900 жылы қайтыс болып, соборда жерленді.

ХХ ғасырдың басында

Архиепископ Хеннессидің қайтысынан кейін, Архиепископ Джон Дж. Кийн денсаулығының нашарлауына байланысты 1911 жылы зейнетке шығуға мәжбүр болғанға дейін он бір жыл бойы архиепископтыққа жетекшілік етті. Оның басшылығымен архиепископтық батыс аумағын жоғалтып, Сиу-Сити діншілдік округі құрылды және қазіргі өлшемдеріне ие болды.

Ұлы депрессия және Екінші дүниежүзілік соғыс

Ұлы депрессия мен Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында архиепископ Фрэнсис Дж. Л. Бекман осы лауазымды атқарды. Соғысқа дейінгі жылдары Бекман әскери қимылдарға қарсы болды. Ол өнер туындыларын коллекциялаушы болғандықтан, Колумбия (қазіргі Лорас) колледжінің мұражайына бірнеше туындысын қойды және, мүмкін, коллекциясын одан әрі дамыту үшін қаржы табу мақсатында, архиепископты күмәнді алтын кеніш схемасына араластырды. Бекман архиепископтық епархия атынан қағаздарға қол қойды, схема күйрегенде және схема жасаушы (Калифорниялық Филип Сьютер) тұтқындалғанда, епархия 500 000 доллардан астам шығынға ұшырады. Президент Рузвельт ФБР-ге Бекманның қаржылық схемадағы рөлін анықтау үшін тергеу жүргізуді тапсырды. Бекманның коллекциясының көп бөлігі қарыздарды төлеу үшін сатылды. Бекманның басына келген қиындықтарға байланысты, епископ Генри Ролман 1944 жылы Айова штатының Давенпорт епархиясынан архиепископтың көмекшісі ретінде оралды. Бекманға лауазымын сақтауға рұқсат берілді, бірақ Ролман енді архиепископты басқаратыны туралы хабарланды. Бекман 1947 жылы зейнетке шығып, Дубукіден Цинциннатиге кетті. 1941 жылдың 7 желтоқсанында Жапония Перл-Харборға шабуыл жасады. Осы шабуылда қаза тапқандардың бірі – архиепископтың діни қызметкері, отец Алойсиус Шмитт болды, ол «Оклахома» кемесінде қызмет етіп жүрген. Шабуыл кезінде кеме аударылып, Шмитт пен басқа адамдар кеме ішінде қалып, қашып кету үшін тек кішкентай люк болды. Шмитт кемеден шығудан бас тартты, оның орнына он екі адамға қашып кетуге көмектесті, бірақ өзі қаза тапты. Шмитт – Екінші дүниежүзілік соғыста қайтыс болған кез келген дін өкілінің алғашқы капелланы. Осы ісі үшін ол Әскери-теңіз күштері мен теңіз жаяу әскерлерінің медалімен марапатталды, ал оның құрметіне бір эсминецке оның есімі берілді.

Соғыстан кейінгі кезең

Соғыстан кейін көп ұзамай адмирал Берд Антарктидаға экспедиция ұйымдастырды. Оның флагмандық кемесінің капелланы Уильям Менстер Дубук архиепископтығының дін қызметкері болды. Менстер Антарктида құрлығына аяқ басқан алғашқы дін қызметкері атанды, ал 1947 жылы Антарктиданы қасиеттеп берді. Соғыстан кейінгі туу көрсеткішінің артуының салдарынан кейбір католик мектептерінде оқушылар саны көбейді. Дубуктегі Қасиетті Жүрек шіркеу мектебі осы сияқты мектептердің арасында ең көп оқушыға ие болды. 1954 жылдың 2 желтоқсанында Архиепископ Лео Бинц Архиепископ Рольманнан кейін Дубук архиепископы қызметін атқарды және 1961 жылдың 16 желтоқсанына дейін осы лауазымда қалды, содан кейін Миннесота штатының Сент-Пол қаласының архиепископы болды.

Екінші Ватикандық собор және оның салдары

1962 жылы 7 наурызда Джеймс Бёрн Дубук архиепископы болып тағайындалды және 1962 жылы 8 мамырда Санкт-Рафаэль шіркеуінде ресми түрде қызметке орнатылды. Ол Екінші Ватикан соборының барлық төрт сессиясына қатысты. Архиепископ Бёрн Дубук архиепископтығында собордың әкелген өзгерістерін енгізді және дін қызметкерлерінің кеңесін, сондай-ақ дін қызметкерлерін тағайындау мәселелерімен айналысатын тағы бір кеңес құрды. Бұл АҚШ-та құрылған алғашқы осындай кеңестердің бірі болды. Архиепископ Бёрн 1983 жылы 23 тамызда қызметтен зейнетке шықты және 1996 жылы 2 тамызда қайтыс болғанға дейін Дубукте тұрды.

ХХ ғасырдың аяғы - ХХІ ғасырдың басында

1984 жылғы 23 ақпанда Даниэль Уильям Куцера Дубук архиепархиясының оныншы епископы және сегізінші архиепископы болып орнатылды. Архиепископ Куцера білім беру саласында докторлық диссертациясын қорғаған. 36 жасында ол Санкт-Прокопий колледжінің (қазіргі Бенедикт университеті) ең жас президенті болды. Оның білім берудегі тәжірибесі Ватикан шенеуніктеріне, соның ішінде Папа Римге, одан кеңес алуға мүмкіндік берді. Куцера архиепископтық қызметін атқару кезеңінде Санкт-Рафаэль соборының құрылысын жаңартты, Миропомазаны қабылдау рәсімі бойынша нұсқаулықты жаңартып, жариялады, деканаттар санын 16-дан 14-ке дейін азайтты, архиепархия құрылымын қайта ұйымдастырды және архиепархияның басқаруын үйлестіру үшін архиепископ кабинетін құрды. 1987 жылы Куцера архиепархияны әрқайсысында тұрақты епископ бар үш аймаққа бөлу жоспарын іске қосты. Дубук аймағына зейнеткер архиепископ Джеймс Бёрн және архиепископ Куцера; Седар-Рапидс аймағына епископ Фрэнсис Данн, ал Уотерлоо аймағына 1987 жылғы сәуірде епископқа бекітілген Уильям Франклин қызмет етті. Бірақ епископ Куцера 1989 жылы епископ Даннның қайтыс болуынан және епископ Франклиннің Давенпорт диоцезінің басшысы болып тағайындалуынан кейін бұл жоспардан бас тартты. 1986 жылы архиепархия құрылғанына 150 жыл толуын тойлады; Архиепископ Куцера Дубук университетінен құрметті диплом алды. 1995 жылғы 16 қазанда архиепископ Куцера зейнетке шығып, Колорадо штатының Аврора қаласына көшіп, кейіннен Дубукке қайта оралды.

Жыныстық зорлық-зомбылық дағдарысы

Дубук архиепископиясы шіркеуді қамтитын жыныстық зорлық-зомбылық дағдарысынан зардап көрді, бірақ 60 жыл ішінде шамамен жиырмаға жуық дін қызметкеріне қатысты істерді қарауға тура келді.

Діни қызметкерлердің жетіспеушілігі

Архиепископтық қауым да соңғы кезде шіркеуді қампқан дін қызметкерлерінің тапшылығын сезінді. Соңғы жылдары көптеген кішкентай, ауылдық приходтар жабылып, олардың қауымдары жақын жердегі басқа приходтарға біріктірілді. Кейбір ауылдық приходтарда бір дін қызметкері екі немесе одан да көп приходқа қызмет етеді. Ал кейбір приходтарда тұрақты дін қызметкері мүлдем жоқ. Бұған қоса, бұрын дін қызметкері атқаратын кейбір міндеттерді діни ұйымдардың (әйел қарындастар немесе дьякон) немесе мирян (лаиктер) атқаруына келіп жетті.

Мәсіхтің азап шегуі туралы пікірталастар

Мел Гибсонның "Христос азап шегуі" фильмі архиепископтықта да қырқыс дау тудырды. Сол даудың орны ұзақтан бері толыққан. Фильмді талқылауға себеп болған мәселелердің бірі – Дубук Telegraph Herald газетінің редакциялық бетінде жарияланған фильмге қатысты сатиралық сурет болды. Аталған суретте дін қызметкері дене жазасын қолданып жатқан бейнеленген. Кейбір жергілікті тұрғындар мұны дін қызметкерлеріне және олардың жылдар бойы атқарған еңбегіне деген құрметсіздік деп санайды. Ал басқалары, көбінесе орта және егде жастағы адамдар, бұл сурет оларды оқытқан дін қызметкерлерін бейнелейді дейді.

Білім

Дубукте католик мектептерінің барлығы қасиетті Отбасы жүйесінің құрамына кіреді. Санкт-Антоний мектебін белгілі бір сыныптар үшін орталық мектепке айналдыру ұсынылды. Діни қауымдастықтың ата-аналары өз алаңдаушылықтарына назар берілмей жатқанын сезді. Соңында, Архиепископтық білім беру кеңесі бұл жоспарды қабылдамады және мектеп жүйесіне жүйенің болашағын жоспарлау жұмысын жалғастыруды тапсырды.