Кіріспе

Сан-Франциско архиепископиясы (лат. Archdiœcesis Sancti Francisci; исп. Archidiócesis de San Francisco) – Латын шіркеуінің шіркеу аумағы немесе Католик шіркеуінің епархиясы, АҚШ-тың солтүстік Калифорния аймағында орналасқан. Сан-Франциско архиепископиясы 1853 жылғы 29 шілдеде Папа Пий IX құрған және оның кафедралық соборы – Успеніе соборы. Аргентинадағы Епархия.

1776 жылдан 1853 жылға дейін

Сан-Франциско архиепископтығының алғашқы шіркеуі архиепископтықтан бұрын салынған; Сан-Франциско де Асис миссиясы (Миссия Долорес) 1776 жылы францискан монахтарымен құрылды. Монахтар қазіргі миссия ғимаратын 1791 жылы тұрғызды. Ассизилік Франциск әулиесінің приходы 1849 жылы Сан-Францискода, ал сол қалада 1851 жылы әулие Патрик приходы құрылды. 1850 жылы Сан-Францискода Доминикан орденінің АҚШ-тағы батыс провинциясы – Исаның Ең Қасиетті Аты провинциясы құрылды.

1853 жылдан 1884 жылға дейін

1853 жылы Ватикан Сан-Франциско архиепископтығын құрды. Оның құзыреті қазіргі Невада және Юта штаттарымен қатар солтүстік және орталық Калифорнияны қамтыды. Папа Пий IX Монтерей епископы Жозеф Садок Алеманиді Сан-Францисконың алғашқы архиепискобы етіп тағайындады. Калифорния көшесіндегі Ескі Сент-Мэри соборы 1854 жылы салтанатты түрде ашылды. 1855 жылы Иса қоғамы Сан-Франциско университетінің негізін қалаған Игнатий академиясын құрды. Алемани 1863 жылы Морагада Сент-Мэри колледжін құрды, ал 1868 жылы оның басқаруын Де Ла Саль христиан бауырларына тапсырды. Сан-Франциско архиепископы ретінде Алемани Калифорния алтын асыру кезеңіндегі адамдар ағынына байланысты көпұлтты архиепископтыққа жетекшілік етті. Ол қаланың итальяндық, ирландтық, француздық, немістік және мексикалық қауымдары үшін приходтар құрды. 1883 жылы Чикаго епархиясының епископы Патрик Риордан Папа Лев XIII-тің бұйрығымен Алеманиге көмектесу үшін архиепископтың көмекшісі болып тағайындалды. 1883 жылдың мамырында Алемани Сан-Францискода өсіп келе жатқан католик халқына қызмет ету үшін үлкен собор салуға арналған жер сатып алды. 1884 жылы Алемани зейнетке шыққаннан кейін Риордан автоматты түрде оның орнын басып, архиепископ болды. 1884 жылы, Риорданның Сан-Францискодағы алғашқы толық жылы, архиепископтықта 175 дін қызметкері, 128 шіркеу, сондай-ақ 25 шағын шіркеу мен бекет болды, олар 200 000 католик халқына қызмет көрсетті. Риордан 1887 жылы негізін салып, 1891 жылы жаңа Қасиетті Марияның аспанға көтерілу соборын салтанатты түрде ашты.

1884 жылдан 1914 жылға дейін

1894 жылдың басында Риордан Сан-Францисконың мемлекеттік мектептерінде Филип ван Несс Майерстің "Ортағасырлық және қазіргі заманғы тарихтың сызбалары" кітабын пайдалануға қарсылық білдірді. Ол кітапты католиктерге қарсы деп айыптап, оны "әртүрлі діндерді ұстанатын балалар оқитын мектепте пайдалануға толыққанды жарамсыз" деп мәлімдеді. 1894 жылдың сәуір айында Сан-Франциско білім беру кеңесі кітапты пайдалануды жалғастыруға шешім қабылдады, бірақ мұғалімдерге "кез келген діннің нақты сектасының доктриналары мен қағидаларын жақтаған немесе оларға сілтеу жасайтын" кез келген бөлімдерді жоюға рұқсат берді. 1906 жылы Сан-Францискодағы жер сілкінісі 12 шіркеу мен басқа да мекемелерге 2-6 миллион долларлық зиян келтірді. Риордан уақытша баспаналарда тұратын, қираған үйлердің арасында қалған диқандары үшін ашық ауада мисса өткізіп, оларға "Біз қайта жасаймыз" деп сендірді. Риордан уақытша Сан-Матеоға көшіп, монастырынан айырылған Презентация қарындастарына архиепископтың резиденциясын пайдалануға мүмкіндік берді. Барлық қираған шіркеулер екі жыл ішінде уақытша құрылыстармен қамтамасыз етілді және тағы сегіз жылдың ішінде қайта жаңартылды. Оның басшылығымен көптеген жаңа приходтар иммигранттар қауымдастықтары үшін құрылды. 1906 жылғы жер сілкінісінен зардап шеккен Mission Dolores шіркеуінің қайта құрылысы 1918 жылы аяқталды. 1921 жылы Ханна Сан-Францисконың жалақы төлеу арбитраждық кеңестерінің төрағасы болып тағайындалды және 1924 жылға дейін кеңесте қызмет етті. Ханна 1924 жылы Маунтин-Вьюдегі Санкт-Джозеф семинариясының ашылуына ықпал етті. 1932 жылы Папа Пий XI Солт-Лейк епархиясының епископы Джон Миттиді Ханнаға көмекші архиепископ ретінде тағайындады. Ханна 1933 жылы Коркорандағы мақта ереуілін шешу үшін штаттық медиациялық кеңестің төрағасы болып тағайындалды. 1934 жылғы Батыс жағалауының портындағы ереуіл кезінде президент Франклин Рузвельт Ханнаны Ұлттық Лонгшормендер кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Кеңес Халықаралық Лонгшормендер қауымдастығы, Халықаралық теңізшілер одағы және олардың жұмыс берушілері арасында келісімге келу арқылы ереуілді шешуге міндеттелді. Ол 1937 жылы Калифорниядағы Сент-Мэри колледжін Де-Ла-Салль христиан бауырларынан сатып алып, 1938 жылы қайта ашты. Оның епископтық қызметінің жиырма алты жылында архиепископтықта 84 приход және миссия құрылды, 500-ден астам құрылыс жобалары аяқталды. Митти 1944 жылы Сан-Франциско Ньюс газетіне бойкот жариялау туралы шақыру жасағанда дау тудырды. Газет оның діни қызметкерлерінің біреуінің мас күйінде көлік жүргізуіне қатысты хабарлама жариялаған еді; Митти бұл хабарламаны католиктерге қарсы деп сипаттады. 1952 жылы Ватикан Mission Dolores шіркеуін базилика мәртебесіне көтерді. Митти 1961 жылы қайтыс болды.

1962 жылдан 1983 жылға дейін

Папа Иоанн XXIII 1962 жылы Сакраменто епархиясынан Джозеф МакГаккенді Сан-Францисконың келесі архиепископы етіп тағайындады. Сол жылы Қасиетті Марияның аспанға көтерілу соборы өрт сөндірушілердің кесірінен қирады. Жаңа собордың іргетасы 1967 жылы қаланды және ғимарат 1970 жылы аяқталды. 1968 жылы МакГакен Евгений Бойльмен, "Қара пантералар" партиясымен байланысы бар прогрессивті епархиялық діни қызметкермен дауға түседі. Бойльдің рұқсатымен топ архиепископтық мектептегі бастауыш сынып оқушылары үшін "Сакред-Харт" мектебінде тегін таңғы ас бағдарламасын ұйымдастырды. Біраз уақыттан кейін "Қара пантералар" мектепте полицияға қарсы зорлық-зомбылықты насихаттайтын суреттер кітабын тарататыны белгілі болды. Бойль кітап туралы білгеннен кейін таратуын тоқтатты. Бойлдің "Қара пантераларды" қорғауына байланысты туған халықтың наразылығын басу үшін МакГакен Бойл жүргізетін жыл сайынғы семинарды жойды. Халықтың бір бөлігінен нәсілдік дискриминация айыптауларына тап болған МакГакен Сан-Франциско діни қызметкерлер сенатынан өз шешімін қарауды сұрады. 1968 жылдың желтоқсанында сенат МакГаккен Бойлдің семинарын қайта жандандыру керек деп шешті, бірақ МакГаккеннің шешімін нәсілдік негізде қабылдағанын жоққа шығарды. МакГаккен 1977 жылы зейнеткерлікке шыққаннан кейін Рим папасы Пауыл VI Оклахома-Сити архиепископы Джон Р. Куиннді Сан-Францисконың келесі архиепископы етіп тағайындады. 1981 жылы Куинннің өтініші бойынша Ватикан Сан-Хосе епархиясын құрып, оның аумағын архиепископтықтан алды.

1983 жылдан 2012 жылға дейін

Куинн 1983 жылы архиепископтық аумағындағы гей-католиктерге үндеді. Ол дін қызметкерлеріне гомосексуалдардың алаңдаушылықтарын қабылдауды сұрап, құжат жариялады. Онда ол гей-католиктердің "қабылдау, түсіну және махаббат табатын шіркеуді" табуын қалағанын айтты. Хатында көптеген гей-католиктер өздерінің бағдарына оң көзқараспен қарастыратыны еске салынды. Ол Кастро ауданындағы "Иә, Киелі Құтқарушы" шіркеуінің ЛГБТ+ халыққа жетуге бағытталған күш-жігерін қолдады. Куинн осы қауымға, әсіресе 1980 жылдары жыл сайынғы 40 сағаттық тізімдеме кезінде, ХИВ жұқтырғандар мен олардың күтушілеріне қолдау көрсету үшін жиі баратын. 1985 жылы Куинн Католик шіркеуінің ХИВ/АИДС эпидемиясына алғашқы институционалдық жауабын бастады. 1987 жылы Папа Иоанн Павел II Сан-Францискоға келгенде, Куинн оған бірнеше ХИВ/АИДС науқастарымен, соның ішінде жас баламен кездесуді ұйымдастырды. 1989 жылы Лома-Приета жер сілкінісі салдарынан архиепископтық аумақтағы ондаған шіркеулердің ғимараттары қирады, осыған байланысты олар жабылуға мәжбүр болды. Бұл жоспар көптеген дін қызметкерлерінің наразылығын тудырды, олардың 41-і наразылық петициясына қол қойды. Куинн бұрынғы архиепископтық резиденцияны сатып, 1992 жылы собордың пасторлық үйіне көшіп, зейнеткерлікке шыққанға дейін басқа дін қызметкерлерімен бірге тұрды. 1995 жылдың тамызында Папа Иоанн Павел II Портленд архиепископы Уильям Леваданы Куиннге көмектесу үшін Сан-Франциско архиепископының орынбасары етіп тағайындады. 1995 жылдың желтоқсанында Куинн зейнеткерлікке шыққаннан кейін Левада автоматты түрде Сан-Франциско архиепископы болып тағайындалды. 1996 жылы Куинннің бұрынғы кеңесшісі Патрик О'Ши архиепископтық аумақтан 260 000 доллардан астам ақшаны жымқыруымен айыпталды. 2004 жылы О'Ши кінәсін мойындап, зорлау ісі бойынша сотталды және архиепископтық аумаққа 187 000 доллар қайтаруға міндеттелді. 2005 жылы Папа Бенедикт XVI Леваданы Римдегі Дін ілімі жөніндегі Конгрегацияның префекті етіп тағайындады. Леваданы Сан-Францискода алмастыру үшін Папа Солт-Лейк-Сити епископы Джордж Нидерауэрді тағайындады.

2012 жылдан қазіргі уақытқа дейін

2012 жылы Бенедикт XVI Окленд епархиясынан епископ Сальваторе Дж. Кордилеонды зейнеткер Нидерауэрдің орнына Сан-Францисконың келесі архиепископы етіп тағайындады. 2015 жылдың ақпан айында Кордилеоне архиепископтық мектеп жүйесіндегі мұғалімдерге, олардың шіркеу доктринасын жоққа шығармауы тиіс екенін, сондай-ақ қоғамдық өмірінде де оған қайшы келмейтіндей әрекет етулері керектігін айтты. Калифорния штатының Сан-Франциско қаласынан шыққан демократ Філіп Тінг пен Сан-Матео қаласынан Кевин Маллин Кордилеонеге хат жолдап, оны олар «дискриминациялық моральдық талаптар» деп атаған талаптарды кері қайтаруға шақырды. Хатқа архиепархияның әр қауымынан сайланған заң шығарушылар қол қойды. Кордилеоне жауап беріп, «заң шығарушылардың өздерінің миссиясын ілгерілететін кез келген адамды жұмысқа алу құқығын құрметтейтінін және оған да сондай құрмет көрсетілуін сұрайтынын» айтты. 2015 жылдың сәуір айында 100-ден астам католик меценаттары мен шіркеу мүшелері Сан-Франциско Хроникал газетінде толық беттік жарнама жариялап, Папа Францискке Кордилеонды ауыстыруға шақыруда. Жарнамаға қол қойғандар Кордилеонның некеден тыс жыныстық қатынас пен ЛГБТҚ+ қатынастарын «өте зұлым» деп сипаттауына қарсылық білдірді, сондай-ақ Кордилеон «бөлініс пен төзбеушілік атмосферасын» қалыптастырды деп мәлімдеді. Архиепархия жауап беріп, бұл жарнама «архиепископтың рухын дұрыс түсінбеушілік» және жарнамаға қол қойғандардың Бей аймағындағы барлық католик қауымының пікірін білдіретіні туралы ұсыну да дұрыс емес екенін мәлімдеді. Архиепархия 7500-ден астам қолдау хаттары түскенін хабарлады. Кордилеонға қолдау көрсету мақсатында 2015 жылдың мамырында Сан-Францискода пикник ұйымдастырылды. 2022 жылдың сәуір айында Кордилеоне АҚШ Өкілдер палатасының спикері және Сан-Франциско тұрғыны Нэнси Пелосиге, егер ол абортты қолдауын тоқтатпаса, оған қасиетті тағайынға қатысуға тыйым салатынын ескертті. 2022 жылдың мамырында Кордилеоне оған хабарласып, бұл қадамды жасағанын жариялады. Папа Франциск 2023 жылдың мамырында Лас-Вегас архиепархиясын құрды, бұрын Сан-Франциско архиепархиясының суфраган епархиясы болған Лас-Вегас епархиясын таратып жіберді. Содан кейін Рено және Солт-Лейк-Сити епархиялары жаңа архиепархияның суфраган епархияларына айналды. 2023 жылғы мәліметтер бойынша Кордилеоне Сан-Франциско архиепископы болып табылады.

Жыныстық қатынас

Патрик О'Ши 1994 жылы көптеген ер адамдар оны бала кезінде сексуалдық зорлық-зомбылық жасады деп айыптағаннан кейін діни лауазымынан шеттетілді. О'Шиа 1960 жылдары Mission Dolores шіркеуінде алтарь қызметкерлері бағдарламасын басқарған. 1995 жылы ол 13 ұлды сексуалдық зорлық-зомбылық жасағаны үшін сотталды. Екі жыл түрмеде отырғаннан кейін, О'Шиа 2002 жылы апелляциялық сот барлық айыптауларды жоққа шығарғаннан кейін босатылды. 2005 жылы архиепископ О'Шианың құрбандарына 4 миллион долларлық өтемақы төледі. 2006 жылғы сот куәлігінде, 1992 жылы епископ Леваданың 1970 жылдары үш ұлды сексуалдық зорлық-зомбылық жасады деген айыптауды естігеннен кейін Джозеф Бакчельериді діни қызметтен шеттетуі белгілі болды. Левада Бакчельериді емдеуге жіберді және 1995 жылы оны бақылаумен және көптеген шектеулермен жаңа шіркеуге тағайындады. Левада Бакчельеридің бұрынғы шіркеуіне ескертпеді және оны құқық қорғау органдарына хабарламады. Левада өзінің әрекеттерін қорғап, дұрыс шешім қабылдағанын айтты. 2018 жылы архиепископтық 2005 жылдан бері сексуалдық зорлық-зомбылыққа қатысты сот істерін шешуге 87 миллион доллар жұмсағанын хабарлады. Архиепископ Кордилеоне 2000 жылдан кейін жаңа айыптаулар болмағанын мәлімдеді. 2019 жылы архиепископ Калифорния штатының бас прокуроры Ксавьер Бесерраға 2020 жылы мерзімділік уақытша алынғаннан кейін сот процесіне дайындық үшін құжаттар ұсынды. Осы талаптарға байланысты архиепископ 2022 жылдың тамызында банкроттық жағдайға түсуі мүмкін екенін жариялады. 2022 жылы Кордилеоне 100 жылға дейін сонау кездерде кәмелетке толмағандарды сексуалдық зорлық-зомбылық жасады деген айыптаулар бар 312 дін қызметкерінің тізімін жариялады. 2023 жылдың тамызында архиепископтық Сан-Франциско округінің жоғарғы сотына АҚШ кодексінің 11-тарауы бойынша банкроттыққа қатысты өтініш берді, бұл оның ресми түрде банкрот деп жарияланғанын және шамамен 500 сексуалдық зорлық-зомбылыққа қатысты сот ісін төлеуге жеткілікті қаржысы жоқ екенін растады.

Білім

Архиепископ Риордан, Джуниперо Серра, Марин католик және Сакральдық жүрек соборы орта мектептерінің барлық толық штатты оқытушылары, кітапханашылары және кеңесшілері Сан-Франциско архиепископтық мұғалімдер федерациясы, жергілікті 2240, Калифорния мұғалімдер федерациясының (AFT, AFL–CIO) еңбек ұйымының бөлімшесі болып табылады және Сан-Франциско архиепископиясымен ұжымдық шартқа қол қойған. Бұл ұжымдық шарт олардың еңбек жағдайларын реттейді.

Дінге жатпайтын дінге жатқызылған дін қозғалыстары

Коммунио және Азаттық бауырластығы (CL). CL – Папалық құқықпен бекітілген шіркеулік бірлестік. Кездесулер әдетте Сент-Томас Мор шіркеуінде және Ассизилік Франциск әулиесінің ұлттық қасиетханасында апта сайын өтеді.