Кіріспе

Сидни Альтман (1939 жылдың 7 мамырында дүниеге келген, 2022 жылдың 5 сәуірінде қайтыс болған) – канадалық-америкалық молекулалық биолог, Йель университетінде молекулалық, жасушалық және даму биологиясы мен химия бойынша көрнекті профессор. 1989 жылы ол Томас Р. Чехпен бірге РНК-ның катализдік қасиеттерін зерттегені үшін химия саласындағы Нобель сыйлығын бөлісіп алды.

Отбасы және білім

Олтман 1939 жылдың 7 мамырында Монреаль қаласында (Квебек, Канада) дүниеге келген. Оның ата-анасы, Рей (Арлин), тоқыма жұмысшысы, және Виктор Альтман, азық-түлік дүкенінің иесі, еврей иммигранттары болды. Олардың екеуі де 1920 жылдары Шығыс Еуропадан жас кезінде Канадаға келген. Олтманның анасы Польшаның Белосток қаласынан шыққан, он сегіз жасында әпкесімен бірге Канадаға келіп, ағылшын тілін үйреніп, қалған отбасын Квебекке әкелу үшін киім фабрикасында жұмыс істеді. Олтманның әкесі Украинада дүниеге келген, Совет Одағындағы колхозда жұмысшы болып жұмыс істеген. Ол шаруа ретінде Канадаға келуге спонсорлық алды, бірақ кейін күйеуі және екі ұлының әкесі ретінде Монреальде шағын азық-түлік дүкенін ашып, отбасын асырады. Олтман ересек болған кезде отбасының қаржылық жағдайы жақсарып, ол колледжде оқуға мүмкіндік алды. Ол АҚШ-қа сапар шегіп, Массачусетс технология институтында физиканы оқыды. MIT-де оқып жүргенде шайбалы хоккей командасының құрамына кірді. Олтман 1972 жылы Энн М. Кёрнерге (Стефан Кёрнердің қызы) үйленді. Олардың Дэниел және Лия есімді екі баласы бар.

Мансап

Докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін Олтман екі ғылыми шәкіртақының біріншісіне кірісті. Ол Гарвард университетіндегі Мэттью Меселсонның зертханасына қосылып, Т4 ДНК-ның көбейіп және рекомбинациялану процесіне қатысатын ДНК эндонуклеазасын зерттеді. Кейіннен Англияның Кембридж қаласындағы Молекулалық биология МРК зертханасында Олтман RNase P-ні және осы рибозимнің РНК суббірлігінің ферменттік қасиеттерін ашуға әкеп соққан жұмысты бастады. Джон Д. Смит, сондай-ақ бірнеше постдокторант әріптестері Олтманға өз идеяларын сынауға мүмкіндік берген ақылды кеңес берді. "ТРНК молекуласының алғашқы радиохимиялық таза прекурсорын табу маған 1971 жылы Йель университетінде ассистент-профессор болып жұмысқа орналасуға мүмкіндік берді, ол кезде жұмыс табу өте қиын болды". Ол 1990 жылы Ұлттық ғылым академиясының және Америка философиялық қоғамының мүшесі болды.

Өлім

Олтман 2022 жылғы 5 сәуірде Нью-Джерси штатының Рокли қаласында ұзаққа созылған аурудан кейін қайтыс болды.