Кіріспе

Америкалық биохимик

Білім және ерте өмір

Уолтер Гилберт 1932 жылғы 21 наурызда Бостон қаласында еврей отбасында дүниеге келді. Оның әкесі – экономист Ричард В. Гилберт, анасы – бала психологы Эмма (Коэн). Гилберт жеті жасқа толғанда, отбасы Вашингтон қаласына көшті, осылайша оның әкесі Гарри Хопкинспен бірге «Жаңа мәміле» (New Deal) саясатының басқару тобында жұмыс істеу мүмкіндігіне ие болды. Вашингтонда тұрғанда отбасы И. Ф. Стоунның отбасымен танысып, достық қарым-қатынас орнатты, ал Уолли Стоунның үлкен қызы Силиямен екеуі 8 жаста болғанда кездесті. Кейін олар 21 жасында үйленді. Ол Сидвелл достары мектебінде білім алып, Гарвард университетінде бакалавриат және магистратураны бітірді, 1953 жылы химия және физика мамандығы бойынша бакалавр, ал 1954 жылы физика мамандығы бойынша магистр дәрежесін алды.

Мансап және зерттеу

Гилберт 1956 жылы Гарвардқа оралып, 1959 жылы физика профессорының көмекшісі болып тағайындалды. 1964 жылы биофизика доценті, ал 1968 жылы биохимия профессоры болды. Сондай-ақ, ол Myriad Genetics компаниясының директоры, доктор Марк Скольник пен Кевин Кимберлинмен бірге, олардың директорлар кеңесінің алғашқы төрағасы болды. Гилберт Гарвардтағы лауазымын тастап, Biogen компаниясын бас директор ретінде басқарды, бірақ кейіннен компанияның директорлар кеңесі одан отставкаға кетуін сұрады. Ол Скриппс ғылыми-зерттеу институтының ғылыми басқарушылар кеңесінің мүшесі. Гилберт Гарвард қоғамының төрағасы болып қызмет етті. 1996 жылы Гилберт пен Стюарт Б. Леви Paratek Pharmaceuticals компаниясын құрды. Гилберт 2014 жылға дейін төрағалық қызметін атқарды. Гилберт адам геномын тізбектеуді ынталандырғандардың бірі болды. 1986 жылғы наурыз айында Санта-Фе, Нью-Мексикода өткен жиын кезінде ол: «Адам геномының толық тізбегі – адам генетикасының қазынасы» деп мәлімдеді. 1987 жылы ол геномды тізбектеп, ақпаратқа қол жеткізуді сату мақсатымен «Геном Корпорациясы» атты компания құруды ұсынды. Гилберт 1985 жылы Гарвардқа қайта оралды. Гилберт Дэвид Балтимордың Тереза Иманиши Кариге қарсы ғылыми алаяқтық айыптамаларын қараудағы өткір сыншысы болды. Гилберт сондай-ақ СПИДтің пайда болу себептеріне қатысты алғашқы дау-дамаска қатысты. 1962 жылы Гилберттің физика ғылымы бойынша докторанты Джеральд Гуральник Гилберттің массасыз бөлшектер туралы жұмысын кеңейтті; Гуральниктың жұмысы Хиггс бозонының ашылуындағы маңызды элемент ретінде танылды. Гилберт өзінің докторанты Бенно Мюллер Хиллмен бірге алғаш рет лак репрессорын тазартты, бұл Марк Пташнеге алғашқы генді реттейтін ақуызды тазартуға мүмкіндік берді. Гилберт Аллан Максаммен бірге жаңа ДНК тізбектеу әдісін, Максам-Гилберт әдісін жасады, бірақ ол табиғи көздерден емес, нуклеотидтерден құралған гендерді пайдаланған Genentech әдісіне ұтылды. Гилберттің күш-жігері Массачусетс штатының Кембридж қаласында рекомбинантты ДНК жұмысына уақытша тыйым салу арқасында қиындыққа тап болды, бұл оның тобын жұмысты ағылшын биологиялық қару-жарақ алаңына көшіруге мәжбүр етті. Гилберт алғаш рет интрон мен экзонның бар екенін ұсынды және 1978 жылғы Nature журналында жарияланған «Жаңалықтар мен көзқарастар» атты мақаласында интронның эволюциясын түсіндірді. 1986 жылы Гилберт өмірдің пайда болуына қатысты РНК әлемі гипотезасын ұсынды, бұл тұжырымдама алғаш рет Карл Вуз 1967 жылы ұсынған.

Марапаттар мен құрметтер

1969 жылы Гилберт Гарвардтың Ледли сыйлығымен марапатталды. Сол жылы ол Герднер сыйлығы мен негізгі медициналық зерттеулер бойынша Альберт Ласкер сыйлығын да алды. Нью-Йорк ғылым академиясы; (Луи және Берт Фридман қоры сыйлығы, 1977), Франция ғылым академиясы (Шарль Леопольд Майер сыйлығы, 1977). 2002 жылы ол Биотехнология индустриясы ұйымы (BIO) және Химиялық мұра қорынан Биотехнология мұрасы сыйлығын алды. Аллан Максам мен Уолтер Гилберттің 1977 жылғы «ДНҚ тізбектеудің жаңа әдісі» мақаласы Американдық химиялық қоғамның Химия тарихы бөлімінің 2017 жылғы «Химиялық жаңару» сыйлығымен құрметтелді. Сыйлық Гарвард университетінің Молекулалық және жасушалық биология кафедрасына табыс етілді.

Жеке өмір

Гилберт 1953 жылы И. Ф. Стоунның қызы Селия Стоунға үйленді және екі баласы бар.