Кіріспе

Канадалық турбовинттік әуе кемесі (1983–)

{|Infobox aircraft type
| дамытылды =
| түрі = Өңірлік турбовинттік авиалайнер
| өндіруші =
| ұлттық шығу тегі = Канада
| алғашқы ұшу = 1983 жылдың 20 маусымы
| енгізілді = 1984 жылы NorOntair компаниясымен
| жағдайы = Өндірісте (тоқтап тұр, 2022–шамамен 2033, жаңа нысан күтілуде)
| қызметтен шығарылды =
| негізгі пайдаланушы = QantasLink
| басқа пайдаланушылар =
| өндірілді = 1983–2005 (100) 1995–2009 (200) 1989–2009 (300) 1999–қазіргі уақытқа дейін (400)
| салынған саны = 1,258 (2019 жылдың 31 наурызында) Dash 8 деп кеңінен танылатын, 1984 жылы de Havilland Canada (DHC) компаниясы ұсынған турбовинттік қуатпен жұмыс істейтін өңірлік авиалайнерлер сериясы. DHC компаниясы 1986 жылы Boeing, 1992 жылы Bombardier, ал 2019 жылы Longview Aviation Capital компанияларымен сатып алынды; Longview De Havilland Canada брендін қайта жаңғыртты. Екі Pratt & Whitney Canada PW150 қозғалтқышымен жабдықталған, ол Dash 7 ұшағынан жақсартылған круиздік өнімділік және төмендетілген пайдалану шығындарымен жасалған, бірақ STOL өнімділігі жоқ. Dash 8 үш өлшемде ұсынылды: бастапқы 100 сериясы (1984–2005) және күшті 200 сериясы (1995–2009) 37–40 орындық, 300 сериясы (1989–2009) 50–56 орындық және 400 сериясы (1999–қазіргі уақытқа дейін) 68–90 орындық. QSeries (Q – «тыныш») 1997 жылдан кейінгі нұсқалары белсенді шуды бақылау жүйелерімен жабдықталған. 2019 жылы DHC-ге сатылғанға дейін Bombardier жасаған мүлік мәмілесі бойынша DHC 2022 жылдың тамызында Downsview, Торонтодағы өндіріс орнын босатуға міндетті болды, ал 2023 жылдан бастап 2033 жылдан кешіктірмей Wheatland County, Альбертада Dash 8 өндірісін қайта бастауды жоспарлап отыр.

Бастапқы дамуы

1970 жылдары de Havilland Canada компаниясы Dash 7 жобасына көп инвестиция жасады, компанияның дәстүрлі саласы болған STOL және қысқа ұшу-қону жолағындағы өнімділікке баса назар аударды. Төрт орта қуатты қозғалтқыштарды үлкен, төрт пернелі винттермен қолдану нәтижесінде бұрынғыға қарағанда шу деңгейі төмен болды, бұл оның тамаша STOL қасиеттерімен үйлесіп, Dash 7 ұшағын шағын қалалық әуежайларда пайдалануға ыңғайлы етті, DHC бұл нарықтың тартымды болатынына сенді. Дегенмен, Dash 7 ұшағын тек бірнеше әуе тасымалдаушылар пайдаланды, себебі көптеген аймақтық әуе компанияларын қысқа ұшу-қону жолағының артықшылықтарынан гөрі төрт қозғалтқыштың жұмыс істеу шығындары (отын және күтім) көбірек мазалады. 1980 жылы de Havilland қысқа ұшу-қону жолағына қойылатын талапты алып тастап, Dash 7 негізгі конструкциясын екі, бірақ қуаттырақ қозғалтқыштарды пайдалану үшін бейімдеді. Оның басты қозғалтқыш жеткізушісі Pratt & Whitney Canada осы мақсат үшін жаңа PW100 сериялы қозғалтқыштарды жасады, олардың қуаты PT6 қозғалтқыштарынан екі еседен асты. Алғаш PT7A 2R деп аталған қозғалтқыш, кейін PW120 болып өзгерді. 1983 жылдың 19 сәуірінде Dash 8 құрастырылған кезде, PW100 сериясының бес сынақ қозғалтқышында екі жыл ішінде 3800 сағаттан астам сынақтар жүргізілді. Dash 8 ұшағы алғаш рет 1983 жылдың 20 маусымында ұшты. PW120 сертификаты 1983 жылдың 16 желтоқсанында алынды. 1984 жылы ұшақ NorOntair компаниясымен қызметке түсті, ал Piedmont Airlines, бұрын Henson Airlines болған, сол жылы АҚШ-тағы алғашқы клиент атанды.

DHC қайта сату

1986 жылы Boeing компания DHC-ні өндірісті жақсарту мақсатымен сатып алды, Downsview Airport зауыттарындағы өндірістің артуына үміттене отырып, Канададағы бірлескен өндіріс Канада үкіметімен Air Canada-ның ірі континентаралық авиалайнерлерге жаңа тапсырысы бойынша келіссөздерде олардың ұстанымын нығайтады деп сенді. Air Canada сол кезде мемлекеттік корпорация болған, ал Boeing және Airbus бұл келісімшартты саяси жолдармен күшті бәсекелестікпен ұтып алуға тырысты. Ақырында Airbus жеңіске жетіп, 34 A320 ұшағына тапсырыс алды; Канада премьер-министрі Брайн Малрониге берілген құпия сыйақылар туралы айыптаулар бүгінде «Airbus ісі» деп белгілі. Бәсекеде сәтсіздікке ұшырағаннан кейін Boeing дереу de Havilland Canada компаниясын сатуға шығарды. 1992 жылы компания Bombardier компаниясымен сатып алынды.

Q сериясы, -400

1990 жылдардың ортасында ескі турбовинтті ұшақтарды алмастыруға арналған жаңа ұшақтарға сұраныс қайтадан өсті, соған жауап ретінде DHC жақсартылған "Series 400" үлгісін ұсынды. 1996 жылдың екінші тоқсанынан бастап жеткізілген барлық Dash 8 ұшақтары (соның ішінде 400 сериялылары) кабинадағы шу мен діріл деңгейін реактивті ұшақтар деңгейіне дейін төмендетуге арналған белсенді шу және дірілді басу жүйесімен жабдықталды. Олардың тыныштығын көрсету үшін Bombardier алға қарай Dash 8 модельдерін өндіруді "Q" сериялы турбовинтті ұшақтар деп атады (Q200, Q300 және Q400). Соңғы Dash 8 100, 102 үлгісі 2005 жылы құрастырылды. 2008 жылдың сәуір айында Bombardier қалған классикалық үлгілердің (Q200 және Q300 сериялары) өндірісі тоқтатылатынын хабарлады, нәтижесінде тек Q400 сериясы Dash 8 өндірісінде қалды. Q200 және Q300 өндірісі 2009 жылдың мамырында тоқтатылуға тиіс болды. Барлығы 671 Dash 8 классикалық үлгісі шығарылды; соңғысы 2008 жылдың мамырында Air Nelson компаниясына жеткізілді. Q400 өндірісімен жалғаса отырып, 1000-шы Dash 8 2010 жылдың қараша айында тапсырылды.

Операторлар

2017 жылға қарай Q400 ұшағы 60 оператормен 7 миллион ұшу сағатын көрсетті және 99,5%-дан жоғары жұмысқа дайындық деңгейімен 400 миллионнан астам жолаушыны тасымалдады. 2018 жылдың шілдесіне дейін Dash 8 ұшақтары авиакомпаниялардың қызметінде болды: 143 сериялы 100 ұшағы 35 оператормен, 42 сериялы 200 ұшағы 16 оператормен, 151 сериялы 300 ұшағы 32 оператормен және 508 Q400 ұшағы. Осы кезде 56 тапсырыс орындалуды күтіп тұрды.

Апаттар мен оқиғалар

DHC 8 ұшағы 80 авиациялық апат пен оқиғаға қатысты, оның ішінде 31 корпусы жоғалған. Соның салдарынан адамдар қаза тапты.

Өлім-жітіммен байланысты апаттар

+ Өлім-жітіммен болған апаттар Күні Ұшу түрі Қайтыс болғандар (Май.) Аман қалғандар Орналасқан жері Жағдайлар 100 Bangkok Airways рейсі 125 38 0 Ко Самуи, Таиланд Ауыр жаңбыр мен күшті жел кезінде қонуға тырысқанда құлады. 300 Lufthansa Cityline рейсі 5634 4 19 Париж Шарль де Голль әуежайы, Франция Ұшу-қону жолағына жетпей құлады. 100 Ansett New Zealand Flight 703 4 17 Palmerston North әуежайының жанында, Жаңа Зеландия Ұшқыштың қателігінен Таррауа тауларының батыс беткейіне құлады, себебі қону шассинде ақау болған. 400 Colgan Air Flight 3407 49 + 1 0 Clarence Center, Нью-Йорк, АҚШ Буффало Ниагара әуежайына жақындағанда ұшақ жылдамдығын жоғалтып, Ұшқыштың қателігінен үйге құлады. Жерде бір адам қаза тапты. 100 Airlines PNG Flight 1600 28 4 Маданг әуежайының жанында, Папуа-Жаңа Гвинея Ұшақтың конструкциялық ерекшелігінен туындаған ұшқыштың қателігінен құлады, содан кейін өрт шықты. 200 АҚШ Әуе күштерінің патрульдік рейсі 4 2 Аканди қаласының жанында, Колумбия Теңіздегі есірткіге қарсы күрес миссиясын орындап жатқанда әскери бақылау ұшағы құлады. 400 US Bangla Airlines Flight 211 51 20 Катманду әуежайы, Непал Ұшқыштың қателігінен қону кезінде құлады. Қазіргі уақытқа дейін болған ең ірі Dash 8 апаты. 400 2018 Horizon Air Q400 оқиғасы 1 0 Кетрон аралы, Вашингтон, АҚШ Бортта жолаушылар болған жоқ; Сиэтл-Такома әуежайынан ұрланып, қасақана құлатқан және өзін-өзі өлтірген әуежай қызметкері. 300 2024 Ханеда әуежайындағы соқтығысу 5 1 Токио Ханеда әуежайы, Жапония Жапондық жағалау күзетінің ұшағы Japan Airlines Flight 516 рейсімен соқтығысты, ол Airbus A350 ұшағы қонуға дайындалып жатқан; қазіргі уақытта тергеу жүргізілуде. 300 2024 Найробидегі әуедегі соқтығысу 2 44 Найроби ұлттық паркінің үстінде, Кения Сафарилинк авиациясының ұшағы Cessna 172 оқу рейсімен соқтығысты; қазіргі уақытта тергеу жүргізілуде.

Корпустың шығыны

1988 жылдың 15 сәуірінде Horizon Air 2658 рейсі, DHC 8 102 N819PH ұшағы Сиэтл/Такома халықаралық әуежайынан көтерілу кезінде қозғалтқышта өрт шықты. Төтенше жағдайда қонуға тырысты, бірақ ұшақ екі ұшу-қону жолағына соқтығысу алдында жердегі құрал-жабдыққа соқтығысты. N819PH өрттен толығымен қирады; қаза болған жоқ. 2009 жылдың 23 қарашасында Америка Құрама Штаттарының Африка әскері үшін жұмыс істейтін DHC 8 200 ұшағы Малидегі Таракине қаласында төтенше жағдайда қонды. Ұшақтың апатқа 29 секунд қалғанда жанармай бітіп қалғандықтан апатқа ұшырады. Капитан алдыңғы әуежайда жанармай құюдан бас тартқан. 2012 жылдың 9 сәуірінде Air Tanzania Dash 8 5H MWG Танзаниядағы Кигома әуежайында ұшып кетуден бас тартып, жарамсыз деп есептелді. Борттағы 39 адамның барлығы аман қалды. 2015 жылдың 30 қыркүйегінде Luxair 9562 рейсі Германияның Саарбрюкен әуежайында ұшып кетуге тырысып, апатқа ұшырады. Bombardier Q400 LX LGH ұшағы шасси уақытынан бұрын жиналғандықтан ұшу-қону жолағына қайтадан қонғанда жөндеуге келмейтіндей зақымдалды. Ұшақ 2400 футқа сырғып, 6562 футтық қаланған ұшу-қону жолағының 1100 футы қалған жерде тоқтады. 20 жолаушының ешқайсысы жарақат алмады. 2019 жылдың 8 мамырында Biman Bangladesh Airlines 60 рейсі, Dash 8 Q400 ұшағы Янгон халықаралық әуежайының 21-ші ұшу жолағынан сырғып, қону кезінде қайтадан көтерілу әрекеті жасағанда үш бөлікке бөлінді. Рейс Бангладештің Дакка қаласынан басталды. Апаттың себебіне нашар ауа райы себеп болды. Кем дегенде 17 адам жарақат алды.

Құтқарушы-құтқарушы

2007 жылдың қыркүйегінде Scandinavian Airlines (SAS) Dash 8 Q400 ұшақтарында төрт күн ішінде ұқсас қону доңғалақтарының бұзылуына байланысты екі жеке оқиға болды. 2007 жылдың қазан айында үшінші оқиға болды, нәтижесінде ұшақ паркінен алынып тасталды. 2007 жылдың 9 қыркүйегінде SAS 1209 рейсінің экипажы Копенгагеннен Аалборгқа бағытталған кезінде оң жақ қону доңғалағының құлыптау механизмінде мәселелерді хабарлады, содан кейін Аалборг әуежайы төтенше қонуға дайындалды. Қонудан кейін көп ұзамай оң жақ негізгі доңғалақ құлап, ұшақ ұшу-қону жолағынан сығып шықты, ал оң жақ винттің сынықтары кабинаға тиді, оң қозғалтқыш өртенді. Борттағы 69 жолаушы мен төрт экипаж мүшесінің 11-і ауруханаға жеткізілді, бесеуі жеңіл жарақат алды. Оқиғаны жергілікті жаңалықтар арнасы (TV2 Nord) түсіріп, ұлттық теледидарда тікелей эфирде көрсетті. Үш күннен кейін, 12 қыркүйекте, Scandinavian Airlines 2748 рейсі Копенгагеннен Палангаға бағытталғанда қону доңғалағымен ұқсас мәселеге тап болды, бұл ұшақты Вильнюс халықаралық әуежайына (Литва) қонуға мәжбүр етті. Жолаушылар мен экипаж мүшелері зардап шекпеді. Осы оқиғадан кейін SAS өзінің паркіндегі барлық 33 Q400 ұшағын тоқтатты және бірнеше сағаттан кейін Bombardier 10 000-нан астам рейсі бар барлық Q400 ұшақтарын келесі хабарламаға дейін тоқтатуды ұсынды. Бұл 140 Q400 ұшағының ішінде 60-қа жуық ұшаққа әсер етті. 2007 жылдың 27 қазанында Scandinavian Airlines 2867 рейсі Бергеннен Копенгагенге бағытталғанда Каструп әуежайына қону кезінде қону доңғалағымен ауыр мәселелерге тап болды. Оң жақ қанат доңғалағы дұрыс (немесе ішінара) ашылмады, ал ұшақ бақылаудағы төтенше қону кезінде ұшу-қону жолағынан шығып кетті. Q400 ұшағында 38 жолаушы, екі нәресте және төрт экипаж мүшесі болды. Жарақат алғандар туралы хабарлама жоқ. Келесі күні SAS өзінің Dash 8 Q400 паркін қызметтен толығымен алып тастады. Данияның алдын ала тергеуі Q400-дің соңғы оқиғасы әуе компаниясының бұрынғы коррозия мәселелерімен байланысты емес екенін анықтады, бұл жағдайда шектеу клапанының тесігін бітеген O сақинасы табылды. 2007 жылы қону кезінде 8 Q400 ұшағының доңғалақтары бұзылды: төрт Данияда, біреуі Германияда, біреуі Жапонияда, біреуі Литвада және біреуі Оңтүстік Кореяда. 2007 жылдың қарашасында Швецияның азаматтық авиация басқармасы тергеу бастағанын және Scandinavian Airlines System компаниясын техникалық қызмет көрсету бөлімінде үнемдеу үшін кінәлі деп тапқанын хабарлады. Авиакомпания 2300 рейсті қауіпсіздік талаптарына сайсыз жасаған. 2008 жылдың 10 наурызында SAS Bombardier-ден 14 Q400 NextGen турбовинтті және 13 CRJ900 ұшағын сатып алды. 2017 жылдың 23 ақпанында Flybe Q400 ұшағының оң жақ доңғалағы Амстердам Схипхол әуежайына қону кезінде құлап түсті. Жарақат алғандар жоқ. Себебі - бір күн бұрын орнатылған оң жақ негізгі тіреуінің деформациясы. Деформация қашан болғаны белгісіз. 2017 жылдың 10 қарашасында Flybe рейсі BE331, Q400 ұшағымен орындалған, Джордж Бест Белфаст қалалық әуежайынан Инвернес әуежайына ұшуға жоспарланған. Ұшақ ұшып шыққаннан кейін техникалық мәселе туралы хабарлағаннан кейін Белфаст халықаралық әуежайына қайтарылды, онда ол алдыңғы доңғалағын кері тартып мұрнымен қонды. Бір жеңіл жарақат туралы хабарланды. 2018 жылдың 19 тамызында Лимадан Аякучоға бағытталған LC Perú Q400 200 ұшағы Лима әуежайына оралып, төмен түсірілмейтін мұрындық доңғалағына байланысты төтенше қону жасауға мәжбүр болды. Ұшақ мұрындық доңғалағын түсірмей қонды. 2018 жылдың 15 қарашасында PAL Airlines компаниясына тиесілі Q300 315 ұшағы Ньюфаундлендтің Дир-Лейк қаласында қонуға тырысқанда мұрындық доңғалағын түсіре алмады және Стивенвиллге ауыстырылды, мұрындық доңғалағын жоғары көтеріп қонды. 2024 жылдың 18 қаңтарында Эфиопиялық әуе компаниясына тиесілі Q400 ұшағының сол жақ негізгі доңғалағы Мекеле әуежайына қону кезінде құлап түсті.

Сипаттамалар

Модель Q200 (100) Q300 Q400 Экипаж кабинасында Екі жолаушы, әдеттегі 37 50@30–33" 82@30" Максималды сыйымдылығы 40 56 90@28" Ұзындығы 73 фут (22.25 м) 84 фут 3 дюйм (25.7 м) 107 фут 9 дюйм (32.8 м) Биіктігі 24 фут 7 дюйм (7.49 м) 27 фут 5 дюйм (8.4 м) Қанат ені 85 фут (25.89 м) 90 фут (27.4 м) 93 фут 3 дюйм (28.4 м) Қанат ауданы 585 ш.фут (54.4 м2) 605 ш.фут (56.2 м2) 689 ш.фут (64 м2) Аспект қатынасы Ені Фюзеляж 8 фут 10 дюйм (2.69 м), кабина 8 фут 3 дюйм (2.52 м) Кабина ұзындығы 30 фут 1 дюйм (9.16 м) 41 фут 6 дюйм (12.60 м) 61 фут 8 дюйм (18.80 м) Максималды ұшу салмағы 36,300 фунт (16,466 кг) 100: 43,000 фунт (19,505 кг) 67,200 фунт (30,481 кг) Жұмыс істеу кезіндегі бос салмағы 23,098 фунт (10,477 кг) 26,000 фунт (11,793 кг) фунт (кг) Максималды пайдалы жүгі 8,921 фунт (4,047 кг) 13,500 фунт (6,124 кг) 18,716 фунт (8,489 кг) Максималды жанармай 835 АҚШ галлоны (3,160 л) 1,724 АҚШ галлоны (6,526 л) Қозғалтқыштар (2×) PW123C/D 100: PW120 PW123/B/E PW150 Күш бірлігі 100: 5,071 а.к. (3,781 кВт) Жоғары жылдамдықты круиз 289 түйін (535 км/сағ; ) 100: (; 310 миль/сағ) 287 түйін (532 км/сағ; ) 300–360 түйін (556–667 км/сағ; ) Биіктік 25,000 фут (7,620 м) 27,000 фут (8,229 м) Қашықтығы 1,125 теңіздік миль (2,084 км; ) 100: 924 теңіздік миль (1,711 км; ) 1,100 теңіздік миль (2,040 км; ) Құлау (MTOW, SL, ISA) 3,280 фут (1,000 м) 3,870 фут (1,180 м) 4,675 фут (1,425 м) Қонақ (MLW, SL) 2,560 фут (780 м) 3,415 фут (1,040 м) 4,230 фут (1,289 м)