Кіріспе

Гюнтер Приен (16 қаңтар 1908 – шамамен 8 наурыз 1941) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Германияның U-кемесінің командирі. Ол Темір крестің рыцарь дәрежесін алған алғашқы U-кеме командирі және нацистік Германияның жапырақтары бар Темір крестің рыцарь дәрежесін алған алғашқы Кригсмарин мүшесі болды. Приенге осы орден табыс етілген кезде ол Германияның ең жоғары әскери наградасы саналды. Приеннің басқаруымен U-47 суасты кемесі 1938 жылы құрылысы аяқталды. Ол 30-дан астам одақтас кемесін, сондай-ақ Scapa Flow-дағы британдық әскери-теңіз күштерінің тікелей орналасқан жеріндегі британдық «Роял Оук» соғыс кемесін батырғандығымен есептеледі.

Ерте өмір және мансап

Приен судьяның үш баласының бірі болып дүниеге келді және негізгі білімін аяқтады. Бес жасында Приен Любек қаласында туыстары – нотариус Карл Хан және оның әйелімен бірге тұрды. Ол Катаринум гимназиясына, гуманитарлық бағытталған орта мектепке оқуға түсті. Әкесі мен анасы ажырасқаннан кейін Приен анасы мен бауырларымен бірге Лейпцигке көшті, онда анасы шаруа тігісін сату арқылы күнкөрісін табатын. 1923 жылдың ортасында Приен отбасының қаржылық жағдайын жеңілдету үшін Handelsflotte (неміс сауда флоты) қатарына қосылды. Ол Гамбургтегі Finkenwerder теңізшілер мектебінде білім алды. Теңізші болып сегіз жыл жұмыс істегеннен кейін, Приен қажетті емтиханды тапсырып, жолаушылар лайнерінде төртінші офицер болды. Ол телеграф іскерлігін, кеме басқаруды, басшылық қабілеттерін және теңіз заңдарын үйренді. 1931 жылы бірінші сержант болып, офицерлік дайындық мектебінде оқыды. 1932 жылдың қаңтарында Приен теңіз капитанының сертификатын алды. Ұлы депрессия кезінде неміс кеме қатынасының күрт қысқаруына байланысты жұмыс таба алмағандықтан, ол Freiwilliger Arbeitsdienst ("Ерікті еңбек қызметі", FAD) қатарына қосылуға мәжбүр болды. Ол егістік жерлерді қазып, арналар жасап, ақы төлеп жұмыс істеді. Приен 1932 жылдың мамырында нацистік партияға қосылды, бірақ Гитлер билікке келгенге дейін теңіз күштеріне қабылданғаннан кейін мүшеліктен бас тартуға мәжбүр болды. Партияға мүшелігі Приеннің нацистік идеологияны қолдайтын адам ретіндегі беделін нығайтты, бірақ оның іс-әрекеттері шынайы саяси көзқарастан гөрі мансаптық өрлеуге ұмтылу ретінде бағаланды; бір автор «оның саясатын анықтау қиын» деп жазды. Алайда Дональд Макинтайр Приенді «нацизмге ең бейімделген U-бот капитаны», «әуесқой және қатал нацист» деп сипаттады. Приен 1933 жылдың қаңтарында Рейхсмаринаға өтініш білдіргенде, теңіз күштері сауда флоты офицерлері үшін офицерлік дайындық бағдарламаларын ұсынатынын білді. Ол Рейхсмаринаға «31-ші топтың» (1931 жылғы жаңадан келгендер) құрамына қабылданды, бірақ 1926 жылғы топтың жасы мен тәжірибесіне ие болды. Приен 1933 жылдың 16 қаңтарынан 31 наурызына дейін Стральзундтағы Балтық флотының тұрақты кемелік бөлімінің 2-ші бөліміндегі 2-ші ротада әскери дайындықтан өтті. Осы кезеңде ол 1 наурызда Fähnrich zur See (теңіз кадеті) шеніне көтерілді. Содан кейін ол Мюрвик әскери-теңіз академиясындағы негізгі курстан және Кильдегі курсанттарға арналған түрлі қару курстарынан өтті (1 сәуір 1933 – 30 қыркүйек 1934). 1934 жылдың 1 қазанынан 1935 жылдың 30 қыркүйегіне дейін Приен «Кёнигсберг» жеңіл крейсерінде қарауыл және бөлім офицері болып қызмет етті. Осы міндетін орындағанда, ол 1935 жылдың 1 қаңтарында Oberfähnrich zur See (аға старшина) және 1935 жылдың 1 сәуірінде Leutnant zur See (кіші лейтенант) шеніне көтерілді. Содан кейін Приен U-боттерді даярлайтын күшке қосылды. Приен 1935 жылдың 1 қазанынан 1936 жылдың 30 сәуіріне дейін Кильдегі U-бот мектебінде оқыды. Оның оқу бағдарламасына 1935 жылы U-3 кемесінде өткізілген U-бот торпедалық курсы кірді. 1936 жылдың 11 мамырында Приен 1936 жылы құрастырылған U-26 кемесінің бірінші қарауыл офицері болып тағайындалды. Оқу мектебінде танысқаннан кейін Хартманның өтініші бойынша Приен оның су асты кемесіне тағайындалды, ол 1937 жылы Испания азаматтық соғысында қызмет етті. Приен 1933 жылы мичманнан 1937 жылдың 1 қаңтарында Oberleutnant zur See (кіші лейтенант) шеніне дейін қадамдық түрде өсті. 1937 жылдың 1 қазанында Приен Германия верфіне, Кильдегі кеме құрылысы зауытына, жаңа VIIB типіндегі U-47 кемесін құрастыруға дайындық үшін жіберілді. Приен 1938 жылы құрастырылған U-47 кемесіне 1938 жылдың 17 желтоқсанында капитан болды, ол Вегенер флотилиясының құрамына кірді. Приен 1939 жылдың 1 ақпанында Kapitänleutnant (капитан-лейтенант) шеніне көтерілді. Приен 1939 жылы Ингеборгқа үйленді, олардың екі баласы болды. Кейіннен Ингеборг Приен Бундесверде Oberstleutnant шені бар офицерге тұрмысқа шығып, өзінің тегін Инге Штурм Приен деп өзгертті.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс Приеннің U-47-де алғашқы патрульді кезінде, 1939 жылдың 1 қыркүйегінде Польшаға неміс басқыншылығынан кейін басталды. Приен 19 тамызда 28 күндік патрульге Кильден жолға шықты. 5 қыркүйекте ол британдық "Босния" кемесін батты, бұл соғыстағы екінші батқан кеме болды. Ол кезде жүлде алу ережелері қолданыста болғандықтан, Приен кемені тоқтатуға міндетті болды. Ол кеменің британдық екенін анықтағаннан кейін, оның қасына шығып, палубалық қарудан ескерту оғын атты. Кеме қашып құтылуға тырысып, оны тоқтату үшін алты рет оқ тиді және күкіртпен толы қоймасында өрт шықты. Приен экипажды алып кету үшін жанынан өткен бейтарап норвегиялық кемеден көмек сұрады. Зақымдалған кеме торпедамен аяқталды. Оның қайығы 6-сы күні "Рио-Кларо", ал 7-сі күні "Гартавон" есімді екі британдық кемені баттырды. Бұл батырулар Приеннің палубалық қаруды қолдануымен ерекшеленді, бұл сирек кездесетін жағдай еді. U 47 15 қыркүйекте Кильге қайтып келді, Приен батқан кемелердің жалпы тоннажын есептеді. Дёниц барлық қайықтар бір уақытта қайтып келмей, патрульде кемелердің қалуын қамтамасыз ету үшін Приенді қайтарды.

Екінші патруль: Скапа-Фло

1 қазан 1939 жылы Карл Дёниц контр-адмирал (Konteradmiral) және «Су асты кемелерінің бас қолбасшысы» (Befehlshaber der Unterseeboote, BdU) болды. 1939 жылдың қыркүйегінде «Courageous» ұшақ тасушысының батып кетуі Дёницке соғыс кемелеріне қарсы операцияларды жүргізуге ынталандырды. 28 қыркүйекте ол: «Британияның су асты кемелеріне қарсы күресу құралдары бар деген рас емес» деді. Дёниц Гитлерді Ұлыбританияға қарсы шешуші жеңіске жету үшін 300 жедел су асты кемесінің қажеттігіне көндіруге тырысты. Дёниц соғыс басталғанда Скапа-Флоудағы Корольдік флоттың тұрақ орнын шабуылдау мүмкіндігіне қызығушылық танытты, бұл оның басқаруына жеңіс әкелер еді. Бірінші дүниежүзілік соғыста екі неміс су асты кемесі мұндай әрекетке тырысып, сәтсіз аяқтаған. Дёниц неміс су асты кемесі U 16-ға аймақты барлауды тапсырды және Люфтваффеден барлау сұрады. Әуе және теңізден алынған мәліметтерге сүйенсек, Дёниц солтүстік-шығыс кіреберісінде 18 метрлік саңылау бар екенін анықтады, ол Лэмб Холм мен материк арасындағы блок-кемелермен жабылған. Дёниц бұл міндетті орындау үшін Приен мен U 47-ні таңдады. Приен оның сүйіктісі болды және Дёництің айтуынша, «барлық жеке және кәсіби қабілеттеріне ие болған». Приен 8 қазанда Солтүстік теңіздің жағалауына жүзу үшін порттан шықты және миссияның ортасына дейін экипажына ештеңе айтпады. Ол барлық кемелерден аулақ болды және мүмкіндігі болса, күндіз теңіз түбінде жасырынуға тырысты. Приен 14 қазан күні кешке Оркней аралдарына жақындады. Ол тұрақ орнына 4 сағаттық саяхаттан кейін су бетіне шықты. Су бетінде болғанда Приен неміс су асты кемесін ашық көрсеткен полярлық сәулелерді байқады. Патрульдік есепте Приен бұл «өте жарық» екенін және оның сөздерімен «бүкіл шығанақ жарықтандырылған» деді. 22:00-де Оркнейдегі навигациялық жарықтар 30 минутқа жанып, Приенге орнын анықтауға мүмкіндік берді. Оның күзетші офицерлері сауда кемесін байқады және Приен одан аулақ болу үшін суға түсті, бірақ кемеге көлеңке салып, жаттығу шабуылын жасады. Жарықтардың бар екеніне қарамастан, ол перископ арқылы кемені көре алмады. Су астында көріну нашар болғандықтан, ол шабуылды су бетінде жүргізуге шешім қабылдады. Приен жылдамдығын арттырып, дыбысқа кіретін тар қақпадан өтті. Ол Лэмб Холм мен Бэррей арасындағы дұрыс емес арнаны таңдады, бірақ қателігін уақытында түсінді. Ол Дёництің екі блок-кеменің оңтүстігінен өту туралы ұсынысын елемеді, оның орнына орталық және солтүстік блок-кемелер арасымен жүзіп өтті. Толқынның күші кіруді жеделдетті. Приен мен оның экипажы уақытша тұзаққа түсіп, немесе суға батып қалды. U- қайығы тек ең жоғары жылдамдықпен кері жүріп ғана босады. U 47 00:27-де ағысқа кірді. Приен мен оның күзетші офицерлері тұрақ орнының бос екенін анықтады. Ақырында олар «екі соғыс кемесін» байқады, шын мәнінде, тек біреуі болды; екіншісі – гидросамолет тасушысы «Пегасус». Приен шабуылды 00:55-те бастап, 01:28-де аяқтады. Ол жеті торпеда атты, кейбіреулері сәтсіз кетті немесе нысанадан қашықтап кетті. Дегенмен, соғыс кемесі екінші залптан бірнеше рет соққы алды және 13 минут ішінде батып кетті. Бұл оқиғада 835 теңізші қаза тапты, оның ішінде 2-ші ұрыс эскадрильясының командирі контр-адмирал Генри Блэгроув та болды. 02:15-те U 47 ағыстан шығып, қашуға жоғары жылдамдықпен бұйрық берді. Ол соғыс күннамасына: «Тек біреуін жойғаны өкінішті» деп жазды. Приен «Роял Оук» кемесіне де зақым келтірді деп ойлады, бірақ ол онда болған жоқ – «Пегасус» зақымдаған жоқ. 02:15-те ол: «Менде әлі де кез келген сауда кемелеріне арналған бес торпеда бар» деп жазды. Ол 17 қазанда Германияға оралып, бірден атаққа ие болды. Приен мен оның экипажы Гитлердің жеке ұшағымен Берлинге ұшып кетті. Келесі күні Гитлер Приенге темір кресттің рыцарлық крестімен марапаттады. Дёниц үшін бұл операция жеке жеңіс болды. Су асты кемелерін өндіру дереу артпады, бірақ ол Гитлердің назарын аударуға жетті. Нацистердің үгіт-насихаты бұл табысты пайдаланып, британдықтардың моральдық күйзелісіне қуанды. Корольдік флот 1940 жылдың наурызына дейін Скапа-Флоға қайта оралмады, кіру жолдары жабылғанға дейін және әуе қорғанысы жақсарғанға дейін. Флот Лох-Эвеге көшірілді, бірақ жолда U 31 орнатқан минадан «Нельсон» соғыс кемесі зақымдалды. Приеннің үгіт-насихат құралы болуы ұнаған жоқ, бірақ ол Рейхтің Халықты ағарту және үгіт-насихат министрлігімен ынтымақтасып, Жозеф Геббельспен кеңес өткізді. Бұл конференция ерекше болды, өйткені бұл нацистердің жеке әскери табысын алғаш рет көрсеткендігі. Американдық журналист Уильям Л. Ширер Приенмен кездесті, бірақ оның қарапайымдылығына риза болмады және Приен туралы: «өте мақтанғаны» және «фанатикалық наци» деп жазды. Приеннің кемеге бір кеменің ізімен кіргені туралы әңгіме дұрыс емес деп есептелді; Приен өзінің бағыты туралы ештеңе айтпады. Приен соғыс кезіндегі өмірі туралы «Mein Weg Nach Scapa Flow» (Scapa Flow-ға менің жолым) атты кітап жазды, ол 1940 жылдың күзінде жарық көрді. Бір тарихшы: «потенциалды жоғары үгіт-насихат құндылығы бар оқиғаға қарамастан, ол таң қалдыратын тыйым салумен айтылған» деп жазды. Бұқаралық ақпарат құралдары бұл қарапайымдылыққа өте жақсы жауап берді. «Illustrierter Beobachter» Приенді мақтан тұтты. Ол Приеннің, оның экипажының және Гитлердің көптеген суреттерін ұсынды, оны батыр ретінде дәріптеді. Бұл сезімдер Германия бойынша басқа мемлекеттік басқарылатын ақпарат құралдары тарапынан қолданылып, таратылды. Приен «Scapa Flow бұқасы» (Der Stier von Scapa Flow) деген лақап атын алды; ашуланған бұқаның суреті U 47 су асты кемесінің мұнарасына салынды және жақын арада 7-ші су асты кемелерінің флотилиясының символына айналды. 1-ші күзетші офицер Энгельберт Эндрасс бұл себептің мысалы ретінде U 47 Скапа-Флоға кіргенде Приеннің мінез-құлқына, «оның қабаланған беті мен иілген иықтары оған сақинадағы бұқаны еске салды» деді. Соғыс кезінде барлық су асты кемелер мұнараларынан нөмірін алып тастады және командирлер көбінесе өз мотивтерін қосатын. Скапа-Фло экипажының екі мүшесі Екінші дүниежүзілік соғыста темір кресттің рыцарлық крестімен марапатталды: бас инженер (Leitender Ingenieur) Йоханн Фридрих Вессельс және 1-ші күзетші офицер (I. Wachoffizier) Энгельберт Эндрасс. Неміс теңіз командасы құпия сақтаған факт – Приен нысанына барлығы жеті G7e торпедасын атқан, алғашқы залптан тек біреуі нысанаға тиіп, якорь тізбегіне жақын жерде жарылған. Артқы торпеда да тимеген немесе жарылмаған. Екінші залп тиіп, жарылған. Теңіз күштері ұзақ жылдар бойы торпедалардың тереңдігі, басқаруы және магниттік детонаторлар жүйелерімен проблемаларға тап болды. Бұл проблемалар неміс су асты кемешілерін ұзақ уақыт бойы мазалады. 2002 жылы шабуыл кезінде атылған торпеданың бөлігі бекітілген танкердің жанында су бетіне шықты. Жарғыш бөлігі бөлініп кеткен, бірақ ракета қысылған ауамен толтырылған, сондықтан оны бомбаны жою тобы жойтуға мәжбүр болды. Тарихшы Ридерер «Sonderunternehmen P» (Арнайы операция P), Скапа-Флоға шабуылдың кодовое аты, негізінен нацистердің үгіт-насихатымен ынталандырылған деп санайды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін неміс әскери-теңіз флоты келісім шарттарына сәйкес Скапа-Флода интернирленді, кемелердің тағдыры туралы келіссөздер жүргізілді. Барлық кемелердің тартылып алынып, одақтастар арасында бөлінетінінен қорқып, адмирал Людвиг фон Рейтер флоттің суға батып кетуіне шешім қабылдады. Интернирлену Kriegsmarine үшін ұлттық ұят деп есептелсе, флоттің суға батып кетуі теңізшілерді 3 қараша 1918 жылғы Киль бүлігімен байланысты ұяттан құтқару актісі ретінде романтизацияланды. NS үгіт-насихаты Приеннің Скапа-Флодағы табысы флоттің суға батып кетуінің символдық жеңісіне айналды деп тарады және ескі буынды Скапа-Фло травмасынан құтқарып қалды.

Төртінші қарауыл

Приеннің төртінші қарауыл 1940 жылғы 29 ақпанда Кильден басталды. Бұрынғы 1-ші бақылау офицері Эндрасс орнына Oberleutnant zur See Ханс Вернер Краус келді. Осы қарауылда U 47 Солтүстік теңізге, Шетланд аралдарына және Оркней аралдарына бағыт алды. 1 наурызда U 47 төрт күндік тоқтау үшін Хелиголандқа жетті. 11 наурызда қайта теңізге шыққаннан кейін, U 47 25 наурызда "Бритта" кемесін батырды. U 47 29 наурызда Вильгельмсхавенге оралды, осы қарауылды аяқтады. Кеме Сул Скерридің солтүстік-батысында ескертусіз торпедамен шабуылға ұшырады. 13 адам қаза тауып, бесеуі даниялық "Нэнси" кемесімен құтқарылды. Торпедалардың істен шығуы U-бот флотын әлі де мазалап тұрды, бірақ 1940 жылдың басында батқан кемелердің саны артты. Приен сияқты "шеберлер" қатарына енуге ниеттенген U-бот командирлері көбірек тәуекелге баратын, көбінесе түнде су бетінде шабуылдайтын. Адмиралтейство 1940 жылдың ақпанына қарай мұндай шабуылдардың саны 58 пайызға жеткенін атап өтті.

Бесінші қарауыл:

1940 жылдың сәуір айында ОКМ Операция Беххер Хартмутты Дания мен Норвегияға шабуыл жасау үшін Weserübung операциясын қолдауға жоспарлады. Мақсаты – Норвегияның кең жағалауындағы неміс десанттарын теңізден қорғау, сондай-ақ корольдік және француз әскери-теңіз күштерінен сақтау. Неміс әскери-теңіз күштері британдықтарға қарсы кең ауқымды су бетіндегі шайқасқа түсіп, жеңіске жете алмайтынын түсінді. Дёниц бұл кемшілікті су асты кемелерімен толықтыруға үміттенді. Бірақ G7e торпедасының кемшілігі неміс су асты кемелерінің Weserübung операциясы кезінде күшсіздігіне себеп болды. Торпедалардың істен шығуы Нарвик шайқасында неміс теңіз күштерінің жеңілісіне әкелді. Приен Шетланд аралдарының шығысында, Вагсфьорд пен Тронгеймде патрульдік топтың құрамына кірді. U 47 3 сәуірде Вильгельмхавеннен бесінші патрульге шықты және 26 сәуірде Кильде аяқталды. Приеннің бірінші қарауыл офицері тағы да Oberleutnant zur See Краус болды. Кеме 28 кемеден тұратын флоттың бір бөлігі болды, іс жүзінде Норвегия және Ұлыбритания жағалауларындағы суларға барлық операциялық күштер жіберілді. Неміс операциясына корольдік теңіз күштерінің қарсы шабуылы болды, Нарвик шайқасында қаһарлы шайқастар өтті. BdU қарсыласы, корольдік теңіз күштерінің су асты кемелері қызметі, бірқатар жетістіктерге қол жеткізді: «Карлсруэ» мүгедек болып, Кристиансанд маңында батып кетті. Приен Вагсфьорд фиордындағы одақтастардың тірегіне қайтадан енуге қол жеткізді. Приен үш үлкен және үш кішкентай көлік кемесін, екі крейсерді санады, барлығы бірімен-бірі жапсасып жатты – ол оны «кемелердің қабырғасы» деп сипаттады. Приен сегіз торпеда атып, бірақ ешқайсысы да тимеді. Бірінші төртеуі 750–1500 метр қашықтықта қараңғыда екі ірі көлікке және екі крейсерге бағытталды. Ағылшындардан ешқандай әрекет болмағандықтан, Приен сәтсіздікті түсіндіре алмады. Ол торпедалар мен атыс басқару деректерін жеке қарап шықты, содан кейін тағы төрт торпеда атылды. Нәтиже де осындай болды. Торпедалар өткіріп жіберді, жарылмады немесе бағытынан ауысып, тасқа соқты. Ол кемеге қарсы торпедасын ату үшін маневр жасап жатқанда, кеме кемеге жабысып, оң жақ дизельдік қозғалтқышына зақым келтіріп, бостандыққа шығуға тырысты. Ағынның көтерілуін күте алмады, өйткені ағылшын артиллериясының қаупінде болды және таңға дейін небары бірнеше сағат қалған еді. Оның экипажы U-кемені шайқап, U 47 қашып кетті. Үйге қайтып бара жатқанда Приен 19 сәуірде «Warspite» жауынгерлік кемесін ұстап алды. Ол оны қуып жеңіп, екі торпеда атып, бірі жарылып, күзет кемелерін ескертіп, қарсы шабуыл жасады. Кейінірек конвой көрінді, бірақ Приен шабуыл жасауға тырыспады; ол өзінің негізгі қаруларына сенімін жоғалтқан еді. Приен ашуланып, Дёницке «ағаш мылтықтармен» соғысқа жіберілгендерін айтуды бұйырды. Приен толық баяндама жасады: «Біз өзімізді солтүстік суларда контактілік немесе магниттік оқ-дәрілермен жұмыс істемейтін торпедамен жабдықталғанбыз деп таптық. Барлық мағынасында, U-кемелері қарусыз болды». Бұл баяндама Дёницке ауыр соққы болды. Су асты кемелерінің бас қолбасшысы су асты кемелерінің операциясы туралы мойындады: «Адамдар мұндай пайдасыз қаруға сенген емес деп күмәнданамын». Одақтас әскери кемелеріне жасалған 40 шабуылдың бірі де сәтті аяқталған жоқ. Дёниц Эрих Радерге шағымданды, ол үмітсіз жағдайға келісуге мәжбүр болды. Ол үш су асты кемесінен басқа барлық су асты кемелерін портқа қайтаруға бұйрық берді. Қалған үш кемеге барлау патрульдерін жалғастыру тапсырылды.

Алтыншы патруль

Алтыншы әскери патрулінде (3 маусым – 6 шілде 1940 ж.) Приен HX 47 конвойын, HX конвойларының бір бөлігін тоқтатты. Бұл патруль, тағы да Краус 1-ші қарауыл офицері болды, Кильде басталды және аяқталды, мақсаты Солтүстік Атлантикадағы және Англия арнасының батысындағы Бискай шығанағындағы кеме жолдары болды. Приен – «Қасқыр топтарының» (Wolfpack) жетекшісі, осы патрульдік топтың тактикалық шешімдерін қабылдады. Приеннің жоспары бойынша «Қасқыр тобы» HX 47 конвойына Лориенттен батысқа қарай, үйіне қайтып бара жатқан эскортпен кездеспей тұрып шабуыл жасау керек болды. Ол «Балморалвуд» кемесін баттырды. Бұл сауда кемесі конвойдан қалып қойған еді. Кемеде 8 730 тонна бидай және төрт әуе шанағы тасымалданды. 21 маусымда HX 49 конвойынан «Сан-Фернандо» кемесі батты. Кемеде 13 500 тонна шикі мұнай және 4 200 тонна отын болды; экипаждың барлығы судан құтқарылған сияқты. Патруль барысында тағы алты кеме батты. Ең ірі құрбан – Аран аралдарының батысында батқан «Арандора Стар» жолаушылар лайнері болды. 14 жылдық кеме көптеген адам өмірін құрбан етіп батты. Ол жүздеген неміс және итальян тұтқындарын Канадаға тасымалдап жатқан еді. Бортындағы шамамен 1 300 адамның, 200 күзетшінің және 174 экипаж мүшесінің арасында 805 адам қаза тапты. БДУ Приенге батқан он кемені жатқызды. Бұл Приеннің алтыншы әскери патрулін осы күнге дейін ең табысты U-бот операциясы етті.

Жетіінші қарауыл

U 47 Кильде 1940 жылдың 27 тамызына дейін болды, содан кейін қайтадан теңізге шықты. Приеннің жетінші патруліндегі бірінші бақылаушы офицері тағы да Краус болды. Патруль аяқталғаннан кейін U 47 Солтүстік Атлантикаға, Гебрид аралдарының батысына қарай бағытталды. Франция шайқасы мен Атлантика жағалауын оккупациялау BdU базаларын құруға мүмкіндік берді. Олар неміс суасты қайықтарына Атлантикаға тереңірек енуге және патрульдеуді ұзартуға жағдай жасады. Приен алты кемені жойды және тағы бір кемені зақымдады. Оның ең ірі құрбаны OA 207 конвойынан шыққан «Титан» болды. Патруль барысында Приен бір матросын жоғалтты. 89 адам аман қалды, ал алты адам қаза тапты. Оның ең үлкен жетістігі үлкен SC 2 конвойына қарсы болды. U 65 оны оқиға орнына бағыттағаннан кейін, ол төрт кемеге шабуыл жасап, оларды батқан деп мәлімдеді. Шабуылдар қараңғы Атлантика түнінде, нашар ауа-райы жағдайында су бетінде жүргізілді. U 28 тағы бір кемені батты, бірақ U 99-дағы Отто Кретшмер сәттілікке жете алмады. Дёниц көңілі қалды, себебі бұл оның күткен толыққанды жойқын шайқасы емес еді. Дёниц Приенге 23° батыс бойында ауа райын бақылаушы кеме ретінде жұмыс істеуді бұйырды, негізінен Ұлыбритания шайқасындағы Люфтваффе әуе флоты үшін. 53 кемеден тұратын конвойдың сигналдары 30 тамызда дешифровкаланды, бұл уақыт, орналасқан жер және келу уақытын көрсетті, соның арқасында BdU Приен мен «Вольфпак» тобын әрекетке шақыруға мүмкіндік алды. Приен қайда іздеу керектігін білді. Дёниц пен BdU Адмиралтейство кодтарын оқыды және бұл ақпарат Приенге жеткізілді. Бұл ақпарат «Виль де Монс» кемесінің он минут ішінде батуына әкелді. Экипаждың барлық мүшелерінен тек біреуі ғана құтқарылды. Кеме капитаны үш суасты қайығын көргенін хабарлады, олардың екеуі оған жақындап, кемесінің табельдік нөмірін сұрады. Ақырында оларды одақтас сауда кемесі құтқарып алды. «Шорт Сандерленд» ұшағы пайда болғанда суасты қайықтары шабуылдан бас тартуға мәжбүр болды және конвоймен байланыс үзілді. Приен HX 72 конвойына шабуыл жасаған «Вольфпак» тобының құрамында болды. Бұрынғы конвойды іздеу кезінде олар HX 72 конвойына кездесті. Операция Германия үшін сәтті болғанымен, Приен өзінің соңғы торпедасымен тек бір кемеге зақым келтірді. Басқа суасты қайықтар алты кемені батырды. Немістер жалғыз эскорт, «Джервис Бэй» кемесі бұрылып кеткенше күтті. Приен U 29, U 43, U 46, U 48 және U 65 суасты қайықтарын шабуылға бағыттау үшін байланыс орнатты. Конвойдан 12 кеме батты, ал жалпы патруль кезінде Приен кемелерді батырып, 5,156 тонна жүкті зақымдады. 21 қыркүйекте U 48 Приенді бақылау міндеттерінен босатты.

Сегізінші патруль:

Приен U 47 кемесімен 1940 жылы 14 қазанда сегізінші рет әскери патрульге шықты, Краус 1-ші қарауылдық офицер ретінде соңғы рет қатысқан патруль. Олар Солтүстік Атлант мұхитындағы теңіз жолдарында, Солтүстік арнадан Роккаллға дейін патрульдеді. SC 7 конвойын қарсы алуға тым алыс болған бес U-боттен тұратын топ көмекке шақырылды. SC 7-ге жетуге тырысқан Приен U 28, U 38, U 48 және U 100 кемелерімен қасқыр тобын құрды. U 47 19 қазан күні таңертең HX 79 конвойын байқады, дәл сол кезде оның 10 кемесі су астына қарсы эскортпен келді. Тек U 28 кемесі ғана кешке қарай шабуыл позициясына кіре алмады. 1940 жылы 20 қазанда Приен HX 79 конвойына шабуыл жасап, La Estancia, Bilderdijk және Wandby көліктерін баттырды. Ширак та Приен мен оның экипажы соғыста баттырған деп есептеледі. Приеннің соққыларына I. Gruppe of Kampfgeschwader 40 тобының Focke Wulf Fw 200 ұшақтары қосылып, батқан кемелердің санын 12-ге жеткізді. Теңізде жүрген кезде, 21 қазанда Приенге бір күн бұрын оған Темір крестің емен жапырақтарымен (Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes mit Eichenlaub) марапатталғаны туралы хабар жетті. Ол Вермахттың бесінші және Кригсмаринаның бірінші мүшесі болып осы құрметке ие болды. U 47 23 қазанда Лориантқа оралды. Хайнц Рюман, Ханс Браузеветтер және Йозеф Сибер 1939 жылғы «Das kann doch einen Seemann nicht erschüttern» («Бұл теңізшіні шайқалта алмайды») әнінің пародиясын орындады, бұл әнді Майкл Яри «Парадиз дер Юнггеселлен» («Bachelor's Paradise») фильмі үшін жазған. Жаңа мәтіні «Das muss den ersten Seelord doch erschüttern» («Бұл бірінші теңіз лордын шайқалтуы керек»), ол Уинстон Черчилльге сілтеме жасайды. Әннің мәтіні сондай-ақ Невилл Чемберленге қатысты және «Rule, Britannia!» әнін мазақтап, ағылшын тілінен неміс тіліне аудармамен: «Die Waves zu rulen ist jetzt schluß» («Толқындардың үстемдігі аяқталды»).

Тоғызыншы патруль

Тоғызыншы әскери патруль 1940 жылғы 3 қарашада Лориенттен басталды және U 47 кемесін Солтүстік Атлантикаға, Солтүстік арнадан батысқа қарай алып жүрді. 34 күн теңізде болғаннан кейін U 47 6 желтоқсанда Лориентке қайтып келді. Осы патрульде Приен 8 қарашада "Гонсало Велхо" кемесіне зақым келтірді, ал 1940 жылғы 2 желтоқсанда "Вилль д'Арлон" кемесін батырып, "Конч" кемесіне зақым келтірді. Танкер Приеннің шабуылынан құтылып, U-95 кемесінен келген үш торпедалық шабуылға төтеп берді. Кеме ақырында Отто Кречмердің U 99 кемесінен атылған бір торпедадан кейін батып кетті.

Оныншы патруль және өлім

1941 жылғы 20 ақпанда U 47 Лориенттен өзінің он және соңғы соғыс патруліне шықты. Приен қасқырлар үйірмесінің негізгі шоғырлану орындарынан оңтүстікке қарай ұзақ жерде болды. Ол OB 290 конвойін ұстап алып, оған бірнеше рет шабуыл жасады. Жеке шабуылдар екі кемені батырды. Приен конвойды қууды жалғастырды, бірақ қайтадан сәттілікке жете алмады. Ирландияның батысында Fw 200 ұшақтары осы конвойдан жеті кемені батырып, Атлантикадағы неміс авиациясының ең табысты операциясын жасады. Fw 200 ұшақтарының теңіздің ортасындағы сәттілігі, Исландия мен Ұлыбритания арасындағы U-кемелерінің шоғырлануымен, сонымен қатар «Берлин» операциясымен (Scharnhorst және Gneisenau шайқас кемелері конвой жолдарымен жүріп өткен) неміс Әскери-теңіз күштері үшін қиын және күрделі кезең болды. U 47 7 наурызда OB 293 конвойін ұстағаннан кейін хабарсыз жоғалып кетті. Оның шабуылы 8 наурызда сағат 00:23-тен бастап бес сағаттық қуып жете алуға әкелді. 05:19-да Приен су бетінде ұсталып, суға сүңгіп кетті, бірақ эскорттағы кемелердің жылдам тереңдік бомбаларынан қашуға үлкермеді. U 47 Ирландияның батысындағы британдық эсминецтердің бірімен батырылған деп есептеледі; су асты кемесін Wolverine және (аты жоқ) бірлесіп шабуылдады, олар бір-бірінің гидролокатордың «көре алмау» аймақтарын жауып, тереңдік бомбаларын тастады. U 47 су бетіне көтерілген соң батып, жер бетінен көрінетін қызғылт сары жарылыспен жарылды. Британдық басқа да есептерде тереңдіктегі жарылыс кезінде пайда болған үлкен қызыл жарқын туралы айтылады. Бүгінгі күнге дейін U 47 мен оның 45 экипаж мүшесінің тағдыры туралы ресми мәлімет жоқ, бірақ мүмкіндіктер көп: миналар, техникалық бұзылу, өзінің торпедаларының салдарынан зардап шегу, сондай-ақ кейінірек жасалған, нәтижесін бермеген шабуылдар. Приеннің қазасы 23 мамырға дейін құпия сақталды. Черчилль бұл туралы Парламентте жеке өзі мәлімдеді, ал Германияға бағытталған үгіт-насихат хабарлары тыңдаушыларды «Приен қайда?» деген сұрақпен мазақтады, Германия оның жоғалғанын мойындағанға дейін. 1941 жылғы 24 мамырдағы Вермахт хабарламасында былай делінген: «Корветтенкапитан Гюнтер Приен басқаратын U- қайығы жауға қарсы соңғы патрулінен оралмады. Қайықтың жоғалғаны болжануда». Приеннің маңыздылығы Рейхтің Халықты ағарту және насихаттау министрлігіне белгілі болды. Оның өлімінің неміс халқына кері әсерін азайту үшін, хабарлама U- қайықтары батырған тоннаждық туралы ақпараттың арасында жасырылды.

Еске алу және танымал мәдениет

Бір өмірбаянының авторы айтуынша, Кретшмерден өзгеше, Приен қатаң тәртіпті адам болған, ол қайығын басқаруға адамшылықтың кедергі келтіруіне немесе араласуына мүлдем жол бермеген. Оның экипажы оны осы себепті жек көретін. Ол өмірінің басындағы қиындықтарға байланысты қатты ашуға толы болған. Әріптес офицерлермен жақсы қарым-қатынаста болса да, төменгі шендегілер арасындағы беделі төмен еді. 1958 жылғы «U 47 – Kapitänleutnant Prien» соғыс фильмінің режиссері Харальд Рейнль болды. Приен рөлін неміс актері Дитер Эпплер сомдады. Приенді 1957 жылғы американдық «The Silent Service» телесериалының «The U 47 in Scapa Flow» атты эпизодында Вернер Клемперер бейнеледі. Приен туралы 1981 жылы неміс авторы Франц Куровскийдің «Гюнтер Приен, қасқыр және оның адмиралы» атты мақтау-мақтаулы еңбегі жарық көрді. Неміс ғалымы Куровскийдің өте оңшыл баспадан шыққан кітабын «Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысты нацистік көзқарастың шеберлікпен жинақталған, жақсы үлгісі» деп сипаттайды. Канадалық тарихшы Майкл Хэдли осы баяндаманың мақсатына қатысты былай деді:
Мұнда ол [Куровский] «ескі теңізшілер де, оны ұмытпаған» «батыр сарбаз бен адам Гюнтер Приенді» еске алуды көздеген. Бұл 1995 жылғы Германиядағы көптеген бақылаушыларды таң қалдырар еді — «Федералды неміс теңіз күштерінің жас теңізшілері». Батыс Германияның теңіз күштері, сол кезде Бундесмарин (Федералды теңіз күштері) деп аталған, 1967 жылы қолданысқа берілген Lütjens басқарылатын зымырандық эсминецке Приеннің есімін беруді қарастырған. Алайда Приенге байланысты аңыз, ол нацизмнен алысырап, неміс қарсыласының белсенді мүшесі болған және Вермахт түрмесінде (Wehrmachtgefängnis Torgau) тұтқынға алынған деген мәлімдеме жалған болып шықты. Осы себепті, Адмирал Гюнтер Лютженстің құрметіне Lütjens деп аталды. Шёнберг, Плён қаласындағы «Гюнтер Приен көшесі» оның есімімен аталады.

Еңбек жолының қысқаша сипаттамасы

Буш пен Рөлльдің мәліметінше, Приен он әскери патрульде болды, 30 сауда кемесін батырды, бір әскери кемені (суыру қабілеті ) құлатты, сегіз сауда кемесіне және бір әскери кемеге (суыру қабілеті ) зақым келтірді.